Економско-политичка опсервација на македонско-турскиот бизнис-форум во Турција
Кус историски осврт кон трите децении македонско-турски билатерални односи
- Три децении македонско-турски односи, од дипломатска поддршка во раните години на независноста до високодинамични повеќеслојни заеднички развојни проекти
Кога на 26 август 1992 година Турција стана една од првите држави што ја признаа независноста на Македонија, малкумина можеа да претпостават дека во следните три децении меѓу двете земји ќе се изгради едно од најстабилните и најдинамични партнерства на Балканот. Дипломатските односи воспоставени истата година создадоа основа врз која постепено се развиваа политичките, безбедносните, културните и економските врски меѓу Скопје и Анкара.
Во првите години по осамостојувањето соработката беше пред сè насочена кон институционална поддршка и економска помош за младата македонска држава. Турција тогаш се наметна како еден од најгласните поддржувачи на меѓународната афирмација на Македонија, а паралелно започна и процесот на интензивирање на трговските врски.
– Важен пресврт во економските односи претставуваше склучувањето на Договорот за слободна трговија, кој овозможи постепено намалување на трговските бариери и создаде поповолни услови за движење на стоки и капитал меѓу двете земји. Во следните години турските компании сè поинтензивно почнаа да навлегуваат на македонскиот пазар, особено во банкарството, инфраструктурата, производството, здравството, образованието и услугите.
Паралелно со растот на инвестициите растеше и трговската размена. Она што во 1990-тите години се мереше во десетици милиони долари, денес се приближува до една милијарда долари годишно. Турција во континуитет се наоѓа меѓу најзначајните трговски партнери на Македонија, а економската соработка бележи раст и во периоди кога глобалната економија се соочуваше со кризи и неизвесност.
– Зад континуираниот раст на економските врски стои и една важна политичка и правна архитектура. Македонија и Турција одамна ги надминаа класичните билатерални односи и воспоставија стратешко партнерство што претставува највисоко ниво на меѓудржавна соработка. Стратегискиот договор меѓу двете држави не е само политичка декларација туку и формалноправна рамка што овозможува координиран развој на односите во економијата, инфраструктурата, енергетиката, одбраната, образованието и културата. Токму затоа денешните инвестиции, трговски иницијативи и бизнис-форуми не се изолирани активности, туку дел од една поширока државна стратегија за продлабочување на партнерството меѓу Скопје и Анкара.
Во меѓувреме, турските инвестиции станаа еден од највидливите сегменти на билатералните односи.
– Според официјалните процени и податоци презентирани од институциите, вкупните турски инвестиции во земјата се мерат во милијарди евра, при што турските компании имаат значајно присуство во повеќе стратешки сектори на економијата.
Во последната деценија односите добија нова димензија. Наместо фокус исклучиво на трговијата, двете земји почнаа да градат пошироко економско партнерство насочено кон инфраструктурно поврзување, енергетски проекти, логистика, индустриско производство и нови технологии. Со тоа македонско-турската соработка постепено се трансформираше од класични билатерални односи во стратешко економско партнерство.
– Денес, кога Македонија се позиционира како дел од европските транспортни и економски коридори, а Турција се наметнува како една од најголемите регионални економии, заедничките интереси стануваат уште поизразени. За македонската економија турските инвестиции претставуваат извор на капитал, технологии и нови работни места. За турските компании, пак, Македонија претставува врата кон европските пазари и важна логистичка точка во Југоисточна Европа.
Токму затоа последните бизнис-форуми во Скопје, Анкара и Истанбул не се само дипломатски настани туку и дел од еден подолг процес на продлабочување на економската интеграција меѓу двете земји. По повеќе од три децении од воспоставувањето на дипломатските односи, Македонија и Турција денес можат да констатираат дека нивното партнерство одамна ја надминало симболиката на традиционалното пријателство. Тоа прерасна во конкретна економска реалност што создава нови инвестиции, нови пазари и нови можности за развој од двете страни на Балканот.
Во таа смисла, форумот во Истанбул не претставува почеток на нова политика, туку логично продолжение на една успешна приказна што трае повеќе од три децении. Приказна во која дипломатската поддршка постепено се претвори во економско партнерство, а економското партнерство во стратешки сојуз со јасна визија за иднината. Е.Р.
