По седум години пауза, претседателот на Кина доаѓа во посета на Индија
- Од Њу Делхи до Хималаите, од трговскиот дефицит до американските тарифи – септемвриската посета на кинескиот претседател носи многу
поголема тежина од обично учество на самитот на БРИКС
Кога кинескиот претседател Си Џинпинг ќе слета во Њу Делхи викендов, тоа нема да биде само уште едно патување на светски лидер на меѓународен самит. Тоа ќе биде негово прво доаѓање во Индија по седум години, и прво по граничниот судир што во 2020 година ги втурна односите меѓу двете најнаселени земји во светот во најдлабока криза во последните децении.
Самит на БРИКС во Њу Делхи на 12 и 13 септември
Според индиски извори запознаени со подготовките, претседателот на Кина се очекува да присуствува на 18. самит на БРИКС во Њу Делхи викендов (12 и 13 септември), а со него би можела да пристигне кинеска делегација од околу 400 функционери. Тоа е повеќе од двојно поголема придружба од онаа што го следеше во неговата последна посета на Индија во 2019 година, кога делегацијата имала помалку од 200 лица. Кинеските власти, според еден од изворите, веќе ги финализираат безбедносните аранжмани.
Кинеското Министерство за надворешни работи завчера официјално го потврди учеството на претседателот Си Џинпинг на самитот на БРИКС, соопштувајќи дека тој ќе отпатува во Индија по покана на индискиот премиер Нарендра Моди. Си Џинпинг ќе одржи билатерална средба со Моди, што ќе им овозможи на двете страни да ги здружат напорите за нормализирање на односите и за решавање на долготрајниот граничен спор.
Куса ретроспектива на релациите Индија-Кина од последната декада
Последен пат Си Џинпинг беше во Индија во октомври 2019 година, кога со индискиот премиер Нарендра Моди ја одржа втората неформална средба во Мамалапурам, по првата во Вухан во 2018 година. Од денешна перспектива, тие средби изгледаат како од сосема друга ера. Само неколку месеци подоцна, светот влезе во пандемија, а во пролетта 2020 година на индиско-кинеската граница избувна воената криза во Ладах. Во судирот во долината Галван во јуни 2020 година загинаа 20 индиски и четворица кинески војници. Потоа следуваше повеќегодишно концентрирање на десетици илјади војници, тешко вооружување и инфраструктура по должината на спорната хималајска граница. Односите беа замрзнати на речиси секое ниво. Индија ги заостри правилата за кинеските инвестиции, забрани низа кинески апликации и ги прекина директните патнички воздушни врски. Во меѓувреме, двете земји продолжија да тргуваат – и тоа сè повеќе. Тоа е еден од најголемите парадокси на денешните односи Њу Делхи–Пекинг: стратешката недоверба растеше истовремено со економската зависност.
Пресвртот дојде во Казањ
Првиот сериозен сигнал дека двете страни сакаат да го затворат најопасното поглавје дојде во октомври 2024 година. На 21 октомври Индија и Кина постигнаа договор за патролирањето во областите Депсанг и Демчок во источен Ладах, со што започна процесот на раздвојување на силите од преостанатите точки на конфронтација од кризата во 2020 година. Индиското Министерство за надворешни работи подоцна потврди дека договорот е спроведен и дека патролирањето е вратено според претходната практика. Само два дена подоцна, на маргините на самитот на БРИКС во Казањ, Русија, Моди и Си одржаа прва формална билатерална средба по пет години. Средбата беше внимателно режирана. Никој не зборуваше за конечно решение на граничниот спор. Наместо тоа, акцентот беше ставен врз спречување на повторување на кризата, продолжување на дијалогот и одвојување на граничното прашање од целокупната билатерална врска. Тоа беше почеток на нешто што денес може да се нарече контролирано затоплување.
Постепено обновување на дипломатските механизми
Во август 2025 година, Моди отпатува во Кина на самитот на Шангајската организација за соработка во Тијенџин – неговата прва посета на Кина по седум години. Таму повторно се сретна со Си. Двете страни почнаа да го користат јазикот дека се „партнери, а не ривали“, а постепено беа обновувани дипломатските механизми, директните летови, визното олеснување и дел од економските врски. И индиската амбасада во Пекинг денес наведува дека директните летови се обновени во октомври 2025 година, а во 2025 г. повторно беше овозможено и патувањето на индиски верници до Каилаш Мансаровар, по речиси петгодишен прекин. Во јули 2026 година, индискиот министер за надворешни работи Субраманјам Џаишанкар и кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји веќе разговараа за следната фаза: трговија, пристап до пазарите, стабилност на синџирите на снабдување и продолжување на политичкиот дијалог. Сега, според изворите, доаѓа моментот кога Си треба да возврати со посета.
Отворањето напредува, но бавно
Во 2026 година, Индија почна внимателно да ги олабавува ограничувањата што беа воведени по кризата од 2020 година. Директните летови се вратени, визите за кинески деловни професионалци се олеснети, а од 1 август повторно е овозможена пограничната трговија по шестгодишна пауза. Индија, исто така, почна селективно да ги ублажува ограничувањата за кинеските инвестиции. Но Њу Делхи не сака реставрација на старите односи по секоја цена. Џаишанкар јасно стави до знаење дека Индија бара подобар пристап до кинескиот пазар, трговски баланс и поголема предвидливост на синџирите на снабдување. Сепак, оддалеку се гледа и страхопочитта на Њу Делхи кон Пекинг и кон Кина, која сѐ уште е респектабилен соговорник и далеку понапред од Индија, по сите основи. Токму тука ќе се гледа евентуалниот чекор кон баланс и дали односите ќе се претворат во реално економско приближување. Р.С.
Зошто Кина ќе настапи со 400 луѓе?
Бројноста е јасен сигнал за работна дипломатска операција,
а не за симболичен самит
Бројката од 400 функционери можеби е највпечатливиот детаљ во целата приказна. Во дипломатијата, големината на делегацијата не е нужно само прашање на протокол. Таа може да биде порака. Делегација од околу 400 луѓе би значела дека Кина во Њу Делхи не испраќа само претседател за фотографирање со лидерите на БРИКС туку цел државен апарат подготвен за серија политички, економски, безбедносни и институционални контакти. Сепак, нема потврдени информации дека сите 400 лица ќе бидат дел од непосредната претседателска придружба или дека е познат нивниот состав. Затоа бројката треба да се третира како процена на индиски извори, а не како официјално објавен список. Но споредбата со 2019 година е значајна: тогаш со Си патувале помалку од 200 кинески функционери. Ако бројката од 400 се потврди, таа ќе биде јасен сигнал дека Пекинг сака посетата да биде работна дипломатска операција, а не само симболичен самит.
А на 25 август, индискиот советник за национална безбедност Аџит Довал беше во Пекинг на 25. рунда разговори со Ванг Ји за граничното прашање. Тој се сретна и со кинескиот потпретседател Хан Женг. Разговорите се фокусираа на границата, но и на пошироките билатерални односи. Но границата е само едно парче од сложениот мозаик. Тежиштето е економијата. Според официјалните индиски податоци, во финансиската 2025–2026 година Индија извезла стока во Кина во вредност од околу 19,47 милијарди долари, а увезла 131,63 милијарди долари. Трговскиот дефицит достигнал 112,16 милијарди долари, а вкупната размена 151,10 милијарди. Кинеските компоненти, електроника, машини, фармацевтски суровини и индустриска опрема се длабоко вградени во индискиот производствен систем. Индиската влада сама признава дека голем дел од увозот од Кина се суровини, интермедијарни и капитални добра што се користат во производството во Индија. Затоа Њу Делхи сака две работи што на прв поглед звучат контрадикторно: подлабока економска соработка и помала зависност. Р.С.
Во заднина демне Вашингтон
Фактор што не смее да се занемари во целиот контекст се Соединетите Американски Држави.
– Индија и САД во изминатите години градеа сè поблиско стратешко партнерство, особено преку Квадот и индопацифичката политика насочена кон балансирање на кинеската моќ. Но американските трговски мерки кон Индија во 2025 година сериозно ја искомплицираа таа врска. Во исто време, Вашингтон и Пекинг продолжуваат да водат сопствена трговска и стратешка конфронтација. Тоа создава необична геополитичка ситуација. Индија не станува кинески сојузник. Кина не станува индиски партнер. Но и двете земји имаат интерес да не дозволат трета сила да им го диктира односот. Токму тоа е суштината на индиската политика на „стратешка автономија“. Њу Делхи сака добри односи со Вашингтон, Москва, Токио и со Европа – но истовремено сака да може да разговара со Пекинг без тоа да биде претставено како избор на една страна против друга – велат соговорници дипломати. Р.С.
БРИКС како отворена дипломатска сцена
Во целиот мозаик на елементи, задолжително за сериозна анализа се зема предвид и БРИКС.
– Индија во 2026 година претседава со проширениот блок БРИКС, кој сега има 11 членки, а официјалната индиска тема за претседавањето е „градење отпорност, иновации, соработка и одржливост“.
Самитот во Њу Делхи е закажан за 12 и 13 септември. БРИКС одамна не е само економски клуб. По проширувањето, групата опфаќа голем дел од глобалниот југ и претставува една од главните платформи преку кои Кина, Индија, Русија и другите членки го промовираат концептот на помултиполарен светски поредок.
За Индија, самитот е можност да покаже дека нејзиното претседавање може да биде платформа за практична соработка, а не антизападен блок. За Кина, присуството на Си би било можност да покаже дека Пекинг и Њу Делхи можат да управуваат со своите разлики без нивното ривалство да ја парализира соработката во глобалниот југ.
Кинеските официјални лица во текот на 2026 година веќе ја поддржаа индиската улога како претседавач со БРИКС. Во јуни, Ванг Ји во Њу Делхи зборуваше за Кина и Индија како две водечки сили на глобалниот југ и за потребата од продолжување на практичната соработка, велат нашите соговорници, дипломати од кариера.
Зошто односот меѓу Индија и Кина е важен и надвор од Азија
Односот меѓу Индија и Кина е еден од клучните фактори за идниот светски поредок. Заедно имаат повеќе од 2,7 милијарди жители, нуклеарни сили се и се меѓу најголемите економии во светот.
– Кога Кина и Индија соработуваат, БРИКС и поширокиот глобален југ добиваат поголема тежина. Кога се судираат, последиците се чувствуваат од Индиски Океан до глобалните синџири на снабдување. Затоа евентуалната посета на Си не треба да се чита само како азиска дипломатска вест. Таа е дел од поголемото прераспределување на моќта во светот. Кина се обидува да ја прошири својата улога како столб на мултиполарниот поредок. Индија сака да стане самостоен центар на моќ, а не само дел од нечиј блок. САД се обидуваат да го задржат влијанието во Индопацификот. Русија продолжува да игра улога како партнер и на Пекинг и на Њу Делхи. Во таква конфигурација, односот Си–Моди станува еден од најважните билатерални односи на 21 век – поентираат нашите соговорници, дипломати со големо искуство во меѓународните односи и дипломатијата. Р.С.
