Официјален Вашингтон соопшти дека ќе ја следи состојбата внимателно за да види кои сојузници ќе помогнат во неговата кампања против Меѓународниот кривичен суд за време на состанокот зад затворени врати
САД се обидоа да ги вклучат своите сојузници од НАТО во кампања за „систематско расклопување“ на Меѓународниот кривичен суд (МКС), дополнително оптоварувајќи ги веќе затегнатите трансатлантски односи. За време на состанокот зад затворени врати на 32 амбасадори на НАТО во Брисел кон средината на јули, американскиот претставник Метју Витакер побарал од земјите од НАТО помош за расклопување на меѓународното тело и ги повикал да го напуштат основачкиот документ на МКС, Римскиот статут, според тројца дипломати на НАТО на кои им беше дадена анонимност за слободно да зборуваат. Витакер ја завршил својата интервенција велејќи: „Ќе следиме внимателно кој стои на страната на Америка“, рекоа тројцата дипломати.
Притисокот врз сојузниците да го напуштат судот, поттикнат од загриженоста на САД дека нејзините сопствени претставници би можеле да се соочат со гонења за воени злосторства, е дел од пошироката кампања на администрацијата на претседателот Доналд Трамп против меѓународните институции и правила што се сметаат за ограничувачки на слободата на дејствување на САД. Белата куќа презеде мерки за повлекување на САД од Парискиот договор за климата, се повлече од Светската здравствена организација, го прекина учеството на САД во Советот за човекови права на Обединетите нации и изврши притисок врз компаниите да го бојкотираат вселенскиот самит оваа недела во Париз, а истовремено започна и серија трговски војни.
Паралелно со коментарите на Витакер, американската мисија испрати документ до делегациите на НАТО во кој им кажува: „САД систематски ќе ги демонтираат капацитетите на МКС… цврсто бараме веднаш да преземете чекори за повлекување“, според деталите од документот споделен со „Политико“. Исто така, изврши притисок врз сојузниците да ја „испитаат заканата“ од МКС за нивните земји, „јавно да го осудат“ судското „претерување“ и „веднаш да престанат“ со каква било материјална поддршка на оваа институција. „Да ја завршиме шарадата на МКС еднаш засекогаш“, се вели во документот. Иако НАТО не е потписник на судот, сите членки на Алијансата, освен Турција и САД, потпаѓаат под него.
Притисокот против МКС летово го почна американскиот државен секретар Марко Рубио, кој го обвини судот за кршење на суверенитетот на САД.
– МКС и неговите пријатели водат војна против нашата земја, не со куршуми или ракети, туку со статути, договори и со силата на таканареченото меѓународно право. Ако веруваат дека можат да нè лишат од нашиот суверенитет, ние ќе ги научиме на целосното значење на американската решителност – рече Рубио на 13 јули.
Судот е основан во 2002 година за да ги гони луѓето обвинети за најтешките меѓународни злосторства, вклучувајќи геноцид и воени злосторства. МКС последен пат истражуваше обвинувања против американски функционери во 2020 година, кога отвори истрага за наводни воени злосторства од страна на американски војници во Авганистан – пред да го деприоритизира овој случај следната година. Но оттогаш се соочи со повици да ги истражи американските напади врз бродови за кои САД тврдеа дека се поврзани со трговија со дрога во Карибите.
Затегнато сојузништво
Кампањата доаѓа во деликатен момент за НАТО. Алијансата е под силен притисок откако многу европски земји одбија да се приклучат на војната на САД во Иран, предизвикувајќи незадоволство кај претседателот Доналд Трамп. Порано оваа година, Вашингтон ја доведе Алијансата до точка на зовривање поради заканите на Трамп за анексија на Гренланд, кој е самоуправна територија на членката на НАТО, Данска. Алијансата успеа во голема мера да ги скрие тие пукнатини на годишниот собир на лидерите во Анкара во јули, но нови тензии се јавија во рок од неколку дена со барањето на САД за напуштање на судот. Коментарите беа „мошне шокантни“, рече еден од дипломатите на НАТО. Беше „разочарувачки“, додаде друг дипломат.
Како одговор на забелешките на Витакер, кои беа отворени како точка од дневниот ред на инаку редовен состанок, Франција и Холандија го бранеа МКС и сигнализираа дека се противат на овој потег, рекоа дипломатите. Делегацијата на САД во НАТО не одговори на барањето за коментар. Француската делегација одби да коментира, но истакна: „Непоколеблива поддршка на Франција за МКС“. Холандската делегација се осврна на забелешките на министерот за надворешни работи на земјата, Том Берендсен, кој рече дека Холандија „целосно“ го поддржува МКС.
Американските претставници, исто така, го отворија прашањето билатерално со европските земји, рекоа двајца од дипломатите. Американскиот Стејт департмент вети „зголемена контрола врз нациите што одбиваат да го отфрлат лажниот авторитет на МКС, а се потпираат на помошта од САД“. Минатиот месец, Вашингтон санкционираше високи функционери на судот, вклучувајќи ја и претседателката на МКС, Томоко Акане.
Портпаролот на МКС изјави: „Судот останува фокусиран на спроведување на својот мандат непристрасно, независно и во согласност со Римскиот статут во име на жртвите и во интерес на правдата. Соочен со обидите за фрустрирање на неговата работа, МКС останува непоколеблив и отпорен“.
Кампањата доаѓа во контекст на напорите на САД – наречени „НАТО 3.0“ – да ги принудат Европа и Канада да преземат поголема одговорност за сопствената одбрана, додека го рекалибрираат историски големиот придонес на Вашингтон во капацитетите и трошењето на Алијансата. Прашалник испратен до земјите од НАТО минатиот месец, во кој се бараа нивните ставови за надворешната политика на САД, вклучително и на Блискиот Исток, од некои беше сфатен како обид да се присилат да се усогласат со овие ставови во замена за заштита од САД.
Малку е веројатно дека Вашингтон се обидувал на сличен начин да ги принуди сојузниците со своето барање за МКС, со оглед на тоа што прашањето беше отворено како споредна точка на поширока дискусија, рекоа двајца дипломати на НАТО. Тие признаа дека отворањето на точката во рамките на НАТО е многу почувствително отколку во други дипломатски услови, бидејќи САД се де факто лидер на Алијансата.
