- Успешните туристички држави одамна сфатија дека заедничкиот настап носи многу поголеми резултати отколку изолираната промоција. Земјите од Вишеградската група – Полска, Чешка, Словачка и Унгарија – со години настапуваат заеднички на прекуокеанските пазари, претставувајќи ја Централна Европа како единствен туристички простор. Македонија може да промовира таков модел со своите соседи
- Во време кога светот сè повеќе бара доверба, а сè помалку конфронтации, можеби токму туристите се најдобрите дипломати, а туризмот – најубедливиот јазик на мирот, соработката и на заедничката иднина
Во свет во кој политичките односи честопати се менуваат побрзо од економските, а геополитичките тензии стануваат секојдневие, туризмот останува една од ретките области што успева да ги поврзе државите таму каде што политиката понекогаш не успева. Денес, сè повеќе експерти зборуваат за туристичката дипломатија како за нов инструмент на меѓународната соработка – дипломатија што не се води зад затворени врати, туку преку луѓето, културата, наследството и заедничките туристички искуства.
Современиот турист не патува само за да види ново место. Тој станува неформален амбасадор, носител на искуства и градител на мостови меѓу народите. нТокму затоа, Светската туристичка организација на Обединетите нации (УН туризам) денес го препознава туризмот како значаен фактор за мир, одржлив развој и за меѓународна соработка. Според податоците на Светската туристичка организација (СТО), во текот на 2024 година светот регистрира околу 1,4 милијарда меѓународни туристички пристигнувања, со што глобалниот туризам практично се врати на нивото пред пандемијата.
Овие бројки не зборуваат само за закрепнување на туристичкиот сектор. Тие покажуваат дека туризмот повторно станува една од најсилните алатки за поврзување на државите и народите.
Туристичката дипломатија претставува дел од современата јавна дипломатија и еден од најмоќните инструменти на таканаречената мека моќ. Нејзината цел не е само привлекување туристи, туку создавање позитивен меѓународен имиџ, градење доверба, економска соработка и регионална стабилност.
За разлика од класичната дипломатија, која ја водат владите и дипломатските претставништва, туристичката дипломатија има многу поширок круг актери. Во неа учествуваат туристичките организации, локалните самоуправи, стопанските комори, авиокомпаниите, хотелскиот сектор, музеите, универзитетите, културните институции, спортските федерации и приватните компании.
Нејзиното влијание се препознава во повеќе насоки:
• заедничка промоција на туристички региони;
• развој на прекугранични туристички производи;
• отворање нови авионски линии и подобрување на инфраструктурата;
• организација на меѓународни фестивали и културни манифестации;
• развој на гастрономски, вински, верски и културни маршрути;
• поттикнување инвестиции и прекугранични проекти;
• создавање позитивен имиџ на државата преку искуствата на туристите.
Практично, секој задоволен турист станува најубедливиот промотор на земјата што ја посетил.
Успешните туристички држави одамна сфатија дека заедничкиот настап носи многу поголеми резултати отколку изолираната промоција. Земјите од Вишеградската група – Полска, Чешка, Словачка и Унгарија – со години настапуваат заеднички на прекуокеанските пазари, претставувајќи ја Централна Европа како единствен туристички простор. Нордиските држави развија заедничка стратегија за промоција на одржливиот туризам, природните богатства и на арктичките искуства, задржувајќи ги сопствените национални брендови, но истовремено јакнејќи го брендот „Северна Европа“.
Во Југоисточна Азија, иницијативата „Визит АСЕАН“ успешно ги мотивира туристите во едно патување да посетат повеќе земји, што значително го продолжува нивниот престој и ги зголемува туристичките приходи.
Европската Унија преку програмите „Интерег“, „ИПА Крос-бордер кооперејшн“ и голем број прекугранични иницијативи со години финансира туристички проекти што ги поврзуваат соседните држави преку културни маршрути, велосипедски патеки, природни паркови и заеднички туристички брендови.
Пораката е јасна: денес туристичката конкуренција не се добива со изолација, туку со партнерство.
Македонија има ретка географска предност. Сместена е на раскрсницата меѓу Централна Европа, Медитеранот и Блискиот Исток. Околу неа се наоѓаат пазари од десетици милиони потенцијални туристи до кои може да се стигне за неколку часа патување.
Тоа ја прави идеална држава за развој на туристичката дипломатија. Односите со Србија претставуваат пример за природна туристичка интеграција. Српските туристи традиционално се меѓу најмногубројните странски гости во Македонија, додека македонските туристи редовно ги посетуваат српските бањи, планини и културни центри. Заедничките гастрономски фестивали, винските манифестации и културните настани дополнително ја зајакнуваат оваа поврзаност.
Туристичката дипломатија со Албанија има уште поголемо значење. Охридскиот Регион претставува единствен пример каде што едно природно и културно богатство ги поврзува двете држави. Наместо конкуренција, двете земји имаат можност да создадат заеднички туристички производ што ќе биде многу поконкурентен на светскиот пазар.
Односите со Грција покажуваат дека економијата и туризмот честопати се посилни од политичките несогласувања. Илјадници македонски граѓани секоја година ги посетуваат грчките туристички центри, додека бројот на грчки посетители во Охрид, Битола, винските региони и културните локалитети континуирано расте.
Во односите со Бугарија, и покрај периодичните политички тензии, туризмот останува една од ретките области каде што соработката може да донесе заедничка корист. Заедничките културни маршрути, верскиот туризам, планинските патеки и археолошкото наследство можат да бидат основа за нови партнерства.
Косово, пак, претставува сè поважен туристички пазар за Македонија. Викенд-туризмот, гастрономските понуди, зимските центри и шопинг-туризмот веќе создаваат значителен економски ефект, особено во западниот дел на државата.
Економските ефекти од туристичката дипломатија се многу пошироки од бројот на туристите.
Кога две или повеќе држави создаваат заедничка туристичка понуда, добиваат транспортниот сектор, хотелиерството, рестораните, земјоделството, трговијата, културата и креативните индустрии. Заедничките вински патишта, велосипедските маршрути, планинарските патеки, верските маршрути и културните фестивали го продолжуваат престојот на туристите и ја зголемуваат нивната потрошувачка.
Во Македонија туристичкиот сектор покажува скромен, но континуиран раст во последните неколку години. Истовремено, девизниот прилив од туризмот бележи значителен раст. Во 2023 година приходите од странски туристи достигнале речиси 600 милиони американски долари, што претставува околу 25 проценти повеќе во однос на 2022 година. Овие показатели потврдуваат дека туризмот одамна не е само сезонска економска активност туку еден од двигателите на националниот економски развој.
Големите прекуокеански пазари не го гледаат Балканот како збир од мали држави. За туристите од САД, Канада, Јапонија, Кина, Австралија или од Блискиот Исток, Балканот претставува единствена туристичка регија. Токму затоа иднината не е во конкуренцијата меѓу соседите, туку во заедничките туристички производи.
Замислете туристички пакет што започнува во Белград, продолжува во Скопје, преку Охрид оди кон албанското крајбрежје, а завршува во Солун. Или винска маршрута што ги поврзува Тиквеш, Мелник, Неготино во Србија и Северна Грција. Или заедничка промоција на балканската гастрономија, православното културно наследство и планинските авантури. Таквите производи денес се многу попривлечни за глобалниот туристички пазар отколку секоја држава поединечно.
Историјата покажува дека политичките односи можат да се менуваат прекуноќ. Но контактите меѓу луѓето остануваат. Секој нов авионски лет, секој прекуграничен фестивал, секоја заедничка туристичка маршрута и секој турист што се враќа дома со позитивни впечатоци претставуваат дипломатски успех што не може да се постигне со политички декларации. Токму затоа туристичката дипломатија денес не се мери само со бројот на туристите туку со бројот на мостовите што ги создава меѓу државите.
Македонија има природни убавини, културно наследство, гастрономија, вино, традиција и географска положба каква што ретко која европска држава поседува. Ако тие потенцијали се дополнат со современа туристичка дипломатија и со регионално партнерство, земјата нема да биде само туристичка дестинација туку ќе стане важен центар на балканското поврзување. Во време кога светот сè повеќе бара доверба, а сè помалку конфронтации, можеби токму туристите се најдобрите дипломати, а туризмот – најубедливиот јазик на мирот, соработката и на заедничката иднина.
Доц. д-р Љупчо Јаневски, Факултет за туризам при Универзитетот „Скопје“
