Читајќи ја одличната колумна на мојот пријател Панде Колемишевски за „етрелот“ и патлиџаните, се потсетив на една случка што на прв поглед нема никаква врска со храната. Но, всушност, има многу повеќе отколку што изгледа.
Пред многу години сакав да составам нов компјутер. Немав големо искуство со хардвер, па се обратив кај еден добар пријател што цел живот работеше со компјутери. Го прашав кои компоненти да ги купам.
Неговиот одговор беше едноставен: „Купи што сакаш, само нека биде од познат бренд. Не затоа што тие никогаш не грешат, туку затоа што најмногу се плашат од измама и неквалитет. Една таква грешка може да им го уништи угледот што го граделе со децении“.
Тогаш не размислував многу за тие зборови. Денес, по толку години, сè почесто ми се враќаат во глава.
И навистина, колку пати сме прочитале дека некој светски производител доброволно повлекува милиони производи од пазарот? Некогаш поради ситен фабрички дефект, некогаш поради сомневање дека нешто не е во ред. Не затоа што некој ги натерал, туку затоа што знаат дека довербата на потрошувачите е највредниот капитал што го имаат.
Доволна е една грешка што ќе се прикрива и со години граденото име може да се сруши за неколку дена.
Тоа не значи дека големите светски компании се совршени. Напротив. И кај нив се случуваат пропусти, грешки, па дури и сериозни скандали. Разликата е во тоа што системот функционира. Постојат контроли, постојат инспекции, постои одговорност, а најважно од сè – јавноста е известена.
Никој не сака да признае грешка, но уште полошо е кога таа се крие.
Токму тука ја гледам најголемата разлика меѓу развиените држави и нашата реалност.
Кај нас, премногу често, првата реакција не е да се заштити потрошувачот, туку да се заштити производителот. Не се размислува како да се реши проблемот, туку како да не стане јавен. Како да се заташка, да поминат неколку дена и луѓето да заборават.
Колумната на Панде ме потсети токму на тоа. Не само на „етрелот“ туку на начинот на размислување што со децении не се менува. Наместо вистината веднаш да излезе на виделина, се бара начин како да се смири јавноста. Наместо да се заштити граѓанинот, често се штити нечиј профит.
А храната не е политика.
Храната не смее да биде партиска тема, ниту економска калкулација. Таа е здравје. Таа е живот. Секој залак што го ставаме во устата треба да биде безбеден, без разлика дали е произведен во Македонија или е увезен.
Во последните години видовме голем број случаи со погрешни декларации, производи што не одговараат на она што го пишува на амбалажата, сомнежи за квалитет и безбедност. За некои се зборуваше ден-два, а потоа сè потона во тишина. Како ништо да не се случило.
И повторно никој не научи ништо.
Најтажно е што по сето тоа се чудиме зошто луѓето сè помалку им веруваат на домашните производи.
Не, домашното производство не пропаѓа затоа што народот не сака да купува македонски производи. Напротив. Убеден сум дека секој Македонец со задоволство би избрал домашен производ ако знае дека е квалитетен и безбеден.
Но довербата не се бара.
Таа се заслужува.
Не можеш од потрошувачот да бараш патриотизам, ако не му понудиш чесност.
Не можеш да бараш да купува домашно, ако не си подготвен прв да кажеш кога ќе направиш грешка.
Најголемите светски брендови не станале големи затоа што никогаш не погрешиле. Станале големи затоа што сфатиле дека краткорочниот профит никогаш не смее да биде поважен од довербата на купувачот.
Таму каде што ќе се појави проблем, производот се повлекува. Потрошувачите се известуваат. Компанијата трпи финансиска штета, но го зачувува најважното – својата репутација.
Кај нас, за жал, често е обратно.
Подобро е да се ризикува здравјето на илјадници луѓе отколку да се изгубат неколку денари.
А тоа е најопасниот начин на размислување.
Бидејќи секој скриен проблем денес, утре станува уште поголем проблем. Секоја премолчена грешка ја намалува довербата во целото домашно производство, а не само во еден производител.
И токму затоа мислам дека иднината на македонското производство не зависи само од подобри машини, поголеми субвенции или нови пазари.
Зависи од една многу едноставна работа – чесноста.
Денот кога производителите и институциите ќе сфатат дека транспарентноста не е слабост, туку најсилната реклама што може да ја имаат, тогаш и довербата ќе почне да се враќа.
Дотогаш, секоја прикриена грешка ќе биде уште еден клинец во ковчегот на македонското производство.
Затоа што производството не го уништуваат оние што зборуваат за проблемите.
Го уништуваат оние што ги кријат.
