Европската ТРОЈКА (Е3) и Зеленски ЈА ОТВОРААТ ВРАТАТА ЗА НОВИ МИРОВНИ РАЗГОВОРИ
Во време кога војната меѓу Русија и Украина влегува во својата петта година, дипломатските напори за нејзино завршување добиваат нов импулс.
Интензивир ање на дипломатските напорина Европејците
Во Лондон се одржа средба на лидерите на неформалниот европски безбедносен сојуз Е3 — Велика Британија, Германија и Франција — со украинскиот претседател Володимир Зеленски, на која беше отворена можноста за обновени мировни преговори. Британскиот премиер Кир Стармер, германскиот канцелар Фридрих Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон заеднички ја истакнаа подготвеноста на Европа да игра поактивна улога во евентуален процес за прекин на огнот.
Заедничка поддршка за дијалог меѓу Киев и Москва
Во заедничка изјава лидерите на Е3 го поздравија повикот на Зеленски за директни разговори со рускиот претседател Владимир Путин. Според нив, ваквиот чекор претставува сигнал за дипломатска отвореност во момент на продолжена воена ескалација. Се нагласува дека евентуалните разговори треба да се водат со активно учество и на САД и на европските партнери, со цел да се обезбеди поширока меѓународна рамка за преговори.
Клучни услови: Прекин на огнот како прв чекор
Централна точка на дискусиите беше можноста за итен и целосен прекин на огнот, кој би претставувал основа за понатамошни преговори. Европските лидери и Зеленски се согласија дека сегашната линија на фронтот би можела да биде почетна референтна точка за идните разговори. Тоа би овозможило замрзнување на воените позиции и создавање простор за политички дијалог.
Безбедносни гаранции и улогата на Европа
Во рамките на преговорите се разгледува и модел на долгорочни безбедносни гаранции за Украина, кои би имале правно обврзувачки карактер. Меѓу разгледуваните опции е и распоредување мултинационални сили како дел од поширока безбедносна архитектура, чија цел би била спречување нова ескалација. Европските лидери нагласија дека безбедноста на Украина е директно поврзана со безбедноста на Европа, што дополнително ја оправдува активната улога на Е3 во процесот.
Замрзнатите руски средства како дел од идното решение
Во дискусиите беше отворено и прашањето за користењето на замрзнатите руски средства, кои би останале неподвижни сè додека Москва не изврши компензација за предизвиканата воена штета. Ова се смета за еден од потенцијалните економски инструменти за обезбедување праведен мировен договор и финансиска одговорност.
Украинската позиција: Европа мора да биде рамноправен фактор
Претседателот Зеленски истакна дека за Украина е клучно Европа да има силна и рамноправна улога во секој иден преговарачки процес. Според него, дипломатските напори мора да бидат придружени со континуирана воена и безбедносна поддршка, вклучувајќи и засилување на воздушната одбрана. Украина, како што нагласи тој, останува отворена за дијалог, но не прифаќа компромиси што би ја загрозиле нејзината сувереност.
Европа помеѓу воената реалност и дипломатската иницијатива
Иако ставовите на Москва и Киев остануваат длабоко спротивставени, последната средба на Е3 со Зеленски укажува на нова динамика во европската дипломатија. Европските лидери јасно сигнализираат дека не сакаат да бидат само набљудувачи туку и активни учесници во обликувањето на идниот мировен процес.
Кон што се стреми Е3: Која е неговата рамка за „праведен и траен мир“
Стратешката цел на Е3 се идентификува преку точките за постигнување „праведен и траен мир“, кој би вклучувал:
• итен прекин на огнот,
• стабилна линија на разграничување како почетна преговарачка основа,
• безбедносни гаранции за Украина,
• долгорочна европска улога во безбедносната архитектура,
• финансиска одговорност за воената штета.
Рускиот став: Прво експертите, потоа лидерите
Од Москва пристигна воздржана реакција. Претседателот Владимир Путин порача дека пред директна средба меѓу лидерите, неопходно е експертите да разработат конкретни решенија. Според неговата порака, само по таква техничка подготовка би било можно да се одржат високи политички разговори.
Дипломатијата се враќа во фокус, но неизвесноста останува
И покрај продолжената воена конфронтација и длабоките политички разлики меѓу Киев и Москва, последните иницијативи покажуваат дека дипломатските канали повторно се активираат. Со вклучувањето на Е3 и поддршката за дијалог меѓу Зеленски и Путин, Европа се обидува да го засили темпото на политичко решавање на конфликтот. Сепак, патот кон мировен договор останува сложен, условен од меѓусебна недоверба, безбедносни дилеми и отворени прашања за територијалниот и политичкиот исход на војната.
