Автор: Доне Прентоски, соработник на „Нова Македонија“ од Германија
Денес повеќето аналитичари не кажуваат доволно јасно една работа, а европските лидери активно ја избегнуваат, затоа што последиците се премногу непријатни за јавно признавање. А тоа е дека Европа се уништува самата себе!
Кои се аргументите дека Европа се разјадува самата однатре?
Европа се уништува самата себе, и тоа побрзо, потемелно и понеповратно отколку што би можел кој било надворешен непријател со сила. Доказите за тоа не се суптилни, туку очигледни. Имено, Европа не е уништувана од Русија. Европа не е уништувана од Америка. Европа не е уништувана од царините на Трамп, кинеската доминација во синџирите на снабдување или од иранските ракети…
Ајде да почнеме со аргументи од Германија. Неоспорен факт е дека германското индустриско производство е во пад. БАСФ, една од најголемите хемиски компании во историјата, затвора капацитети во Германија и го преместува производството во Кина и САД.
Второ, „Фолксваген“, симболот на германската индустриска моќ, затвора фабрики во Германија првпат во својата 87-годишна историја.
Трето, „Тисен-Круп“ отпушта десетици илјади работници. Европските воени буџети експлодираат, додека индустрискиот капацитет на Европа истовремено се распаѓа. И тука е всушност се крие најважниот момент на овој деградирачки процес.
Европа не го прави ова затоа што немала избор. Европа самата ги избра сите овие исходи! Разбирањето зошто една (европска) цивилизација од 500 милиони луѓе, со најголем заеднички БДП во светот, носи одлуки што систематски ја уништуваат сопствената економска основа, е најважното прашање во глобалната политика денес! Бидејќи одговорот не кажува само што ѝ се случува на Европа туку што ѝ се случува на целата западна алијанса што го организира светскиот поредок од 1945 година наваму.
Да ги разгледаме механизмите на европското самоуништување
Повеќето аналитичари се фокусираат на надворешните притисоци, како што се руско-украинскиот воен судир, американските барања за поголеми издвојувања за НАТО, кинеската економска конкуренција… Сите тие притисоци, вистина се реални. Но тие не ја уништуваат Европа. Надворешните притисоци само ги ставаат на тест (европските) институции. Силните институции ги апсорбираат, а слабите се распаѓаат под нив.
Но она што Европа го доживува денес не е последица на надворешен притисок, туку на стратегиски избори направени под тој притисок, избори во кои политичкиот наратив постојано има предност пред реалноста. А сè започнува со енергијата. Со децении Европа имаше нешто исклучително вредно, а тоа беше евтината руска енергија. Рускиот природен гас течеше директно во европските фабрики, домови и електроцентрали по цени што ја правеа европската индустрија глобално конкурентна. Германската индустрија беше изградена токму врз таа основа. Но по руското влегување во Украина, Европа избра да ја уништи таа своја предност. Не затоа што Русија го прекина снабдувањето. Русија со задоволство ќе продолжеше да продава гас. Туку Европа самата избра санкции против руската енергија и ја замени евтината руска енергија со многу поскап американски течен природен гас!? Потоа, беше уништен и самиот „Северен тек“, инфраструктура што можеше повторно да се активира по евентуален политички договор. Економските последици од овие избори не се само рецесија. Последиците се – деиндустријализација!
БАСФ го намалува производството во Германија. „Фолксваген“ затвора фабрики. Производството на челик во Европа станува економски неисплатливо. Овие компании не пропаѓаа затоа што беа неконкурентни. Тие беа светски лидери. Но станаа неконкурентни поради цената на енергијата создадена со европските политички одлуки! Русија не ѝ го направи ова на европската индустрија. Европските лидери сами избраа да се отсечат од евтината енергија, а потоа се изненадија кога индустријата почна да се сели таму каде што енергијата е поевтина.
Која е целта на ваквите погубни политики на европските лидери?
Навистина, која е реалната цел?! Европските лидери на ова прашање ќе кажат: Безбедност, просперитет, демократија и стабилен континент… Тоа се разумни цели. Но дали сегашната стратегија ги постигнува? Одговорот е: Не!
Стратегијата што Европа ја спроведува денес систематски ја уништува економската основа што ги прави можни безбедноста и просперитетот. Истовремено, таа не ги произведува воените резултати што би ги оправдале тие економски жртви. Европа забрзано повторно се милитаризира. Германија го смени својот устав за да дозволи неограничено задолжување за одбрана. Франција троши повеќе на војска отколку кога било по Студената војна. Европската Унија ја започна програмата „РеАрмЕвропа“. А официјалното оправдување е дека Русија претставува егзистенцијална закана?!
Но… Русија штотуку водеше тригодишна исцрпувачка војна со Украина со огромни загуби.
Земја што поминала низ таква војна не започнува веднаш конфликт со НАТО, сојуз што има 30 пати поголемо БДП и седум пати поголемо население. Наративот за егзистенцијална закана не се базира на сериозна безбедносна анализа, туку на политички интереси.
Натаму, Европа, исто така, сè повеќе се наоѓа во подредена позиција во однос на САД. Американските безбедносни гаранции со децении ѝ овозможуваа на Европа да троши помалку на војска и повеќе на социјални системи. Но денес односот станува сè потрансакциски. Трамп бараше поголемо учество во НАТО, воведе царини, дури зборуваше и за анексија на Гренланд. Одговорот на Европа беше уште поголема зависност, повеќе купување американско оружје, повеќе купување американски ЛНГ, повеќе усогласување со американската надворешна политика, дури и кога тоа им штети на европските економии. Тука настанува „заклучување на зависноста“ (на Европа од САД). Колку повеќе Европа се потпира на американската безбедност, финансии, технологија и енергетика, толку потешко станува вистинското стратегиско осамостојување. И секоја нова одлука ја продлабочува таа зависност. Политичките последици веќе се гледаат низ Европа. Луѓето чувствуваат повисоки сметки, затворање фабрики, невработеност, растечки воени трошоци додека социјалните услуги се кратат. И затоа растат движењата што медиумите ги нарекуваат „популистички“. Не затоа што луѓето се под влијание на руска пропаганда, туку затоа што гледаат огромен јаз меѓу тоа што владите го велат и тоа што реално го произведуваат нивните политики. Кога тој јаз станува преголем, а критиката се прогласува за „закана за демократијата“, резултатот не е стабилност, туку радикализација и губење доверба во институциите. Постојат три можни сценарија за иднината на Европа.
Приоритетно нешто за преструктурирање на Европа: Стратегиска корекција!
Европа да почне да носи одлуки што ги ставаат европските економски интереси на прво место, да развие енергетска независност и да преговара со Америка како партнер, а не како подреден.
Второто е продолжување на сегашниот курс со повисоки воени трошоци, економски пад, деиндустријализација, сè подлабоки политички поделби.
Третото сценарио е распад на сегашниот модел.
Историјата покажува дека кога структурните нерамнотежи во сојузите ќе станат предлабоки, не доаѓа до реформа, туку до прекин. Најопасната закана за Европа не се Русија, Кина или Иран. Најопасната закана е јазот меѓу тоа што европските лидери велат дека сакаат, безбедност, демократија и просперитет, и политиките што ја уништуваат економската основа на тие цели. Европа што сама се деиндустријализира, што ја заменува евтината енергија со скапа и што се задолжува бесконечно за оружје додека фабриките се затвораат, не станува побезбедна. Таа станува послаба и поранлива, не кон руска инвазија, туку кон внатрешен распад предизвикан од економски пад и политичко разочарување.
Како што Џорџ Кенан напиша за Америка во 1948 година – најголемата опасност доаѓа однатре. Истото важи и за Европа денес. И уништувањето не доаѓа од Москва. Доаѓа од Брисел, Берлин и од Париз, од политички избори што го заменија стратешкото размислување со политички наративи.
Автор: Доне Прентоски, соработник на „Нова Македонија“ од Германија
Авторот е бизнисмен во Германија и инвеститор во Македонија
Забелешка на авторот: За анализата се користени мислења, ставови и уверувања на повеќе универзитетски професори и врвни аналитичари од светски ранг изнесени низ брифинзи, во колумни, интервјуа и подкасти
