„Се викам Исус…“

Збогум, Кирил Поп Христов-Кили

• За љубителите на македонскиот филм, неговото лице засекогаш ќе остане врзано и за едно од највпечатливите остварувања на домашната кинематографија – филмот „Тетовирање“ на режисерот Столе Попов. Во таа темна и затворена средина, ликот на Исус го толкуваше токму Кирил Поп Христов-Кили. Тоа е улога што не е најголема по времетраење, но е една од оние што најдлабоко се врежуваат во меморијата на гледачот. Кили го игра Исус со тивка, речиси аскетска сила. Во неговиот поглед има бунт, но и достоинство. Во неговото присуство има нешто што ги надминува ѕидовите на затворот. Токму затоа ликот на Исус во „Тетовирање“ многумина го доживуваат како симбол на отпорот против еден систем. Тој не е класичен бунтовник, не е гласен револуционер. Неговиот отпор е поинаков – внатрешен, морален, речиси духовен. И токму во таа воздржаност се крие силата на интерпретацијата на Кили

Македонската театарска и филмска сцена загуби уште едно препознатливо лице – актер чија појава никогаш не беше наметлива, но остана незаборавна. Со заминувањето на Кирил Поп Христов–Кили, на 58-годишна возраст, си заминува дел од онаа генерација актери што не се градеа преку митови и спектакл, туку преку години тивка и посветена работа на сцената и пред камера. Филмот и театарот загубија легенда, а Македонија и Скопје загубија уште еден урбан херој, кој засекогаш ќе остане миленик на сите генерации. Лик од кој еруптираа харизма, дарба и уникатна енергија.
Кили не беше само актер, тој беше личност што публиката веднаш знаеше да го препознае. Не само по ликот туку по присуството. Во неговата игра имаше нешто искрено и човечно, нешто што не бараше големи ефекти за да остави впечаток. Тој припаѓаше на онаа школа на актерство во која ликот се гради однатре – преку карактер, ритам и суптилна емоција.
Роден во Скопје во 1967 година, дипломираше актерска игра на Факултетот за драмски уметности во класата на професорот Љубиша Георгиевски во 1989 година. Негов дом и матична сцена речиси две децении беше Македонскиот народен театар, каде што од 1993 до 2014 година создаде низа улоги што останаа во меморијата на публиката.
На сцената на МНТ, Кили беше дел од значајни претстави како „Ослободување на Скопје“, „Ревизор“, „Народен пратеник“, како и од Шекспировата „Троил и Кресида“, каде што го толкуваше ликот на Антинор. Во претставата „Свадбата на Фигаро“ го играше дон Гусман, а во драмата „Мара/Сад“ беше дел од ансамблот што ја носеше сложената политичко-филозофска атмосфера на текстот. Во сите овие претстави кои се дамо дел од неговиот богат опус, Кили се истакнуваше со специфична сценска енергија – актер што знае да ја држи сцената и кога неговиот лик не е во центарот на дејството.
Но за љубителите на македонскиот филм, неговото лице засекогаш ќе остане врзано и за едно од највпечатливите остварувања на домашната кинематографија – филмот „Тетовирање“ на режисерот Столе Попов.

Кога „Тетовирање“ се појави во раните деведесетти, филмот веднаш доби статус на култно дело. Попов создаде сурова, мрачна и реалистична приказна за затворскиот свет, за системот што ги дроби поединците и за луѓето што во тој систем се обидуваат да ја зачуваат сопствената човечност. Филмот е исполнет со силни карактери, груб хумор и атмосфера на постојана напнатост – приказна за општество во кое насилството и неправдата стануваат секојдневие. Репликите што ги остави во аманет овој филм ќе се прераскажуваат со генерации.
Во таа темна и затворена средина се појавува ликот на Исус – лик што го толкуваше токму Кирил Поп Христов–Кили.
Неговата улога не е најголемата по времетраење, но е една од оние што најдлабоко се врежуваат во меморијата на гледачот. Кили го игра Исус со тивка, речиси аскетска сила. Во неговиот поглед има бунт, но и достоинство. Во неговото присуство има нешто што ги надминува ѕидовите на затворот.
Токму затоа ликот на Исус во „Тетовирање“ многумина го доживуваат како симбол на отпорот против еден систем. Тој не е класичен бунтовник, не е гласен револуционер. Неговиот отпор е поинаков – внатрешен, морален, речиси духовен. И токму во таа воздржаност се крие силата на интерпретацијата на Кили.
Актер како него знае дека понекогаш најсилната емоција се раѓа во тишината. Без патетика и без преголеми гестови, Кили создава лик што изгледа вистински, човек што стои исправено дури и кога системот се обидува да го скрши.
Тоа е и една од причините зошто „Тетовирање“ и денес се гледа со исто внимание како и пред три децении. Филмот на Столе Попов не е само приказна за затвор. Тој е приказна за општеството, за моќта, за понижувањето, но и за човечката потреба да ѝ се спротивстави на неправдата.
Во таков филм, ликовите не се само дел од приказната – тие стануваат симболи. А ликот на Исус, како што го одигра Кили, е еден од тие симболи.
Покрај „Тетовирање“, Кили беше дел и од филмови како „Македонска сага“, „Бал-кан-кан“, „Панкот не е мртов“ каде што ја толкуваше улогата на Паша – уште една впечатлива појава во филм што ја оживеа енергијата на една изгубена генерација.
Но токму неговиот Исус од „Тетовирање“ останува улогата што многумина прва ја поврзуваат со неговото име. Тоа е улога што не старее – затоа што е врзана за чувство на отпор, за достоинство и за човечност.

Последните години од животот, Кили ги помина далеку од Македонија, живеејќи во Еквадор, каде што се пресели во 2014 година. Но неговото присуство на македонската сцена никогаш не исчезна целосно – ниту во спомените на публиката ниту во културната меморија на театарот и филмот.
Колегите ќе го паметат како актер со силно чувство за партнерство на сцената – како човек што разбираше дека театарот е колективна уметност. Публиката, пак, ќе го памети како препознатливо лице од голем број претстави, филмови и телевизиски проекти – актер што со години беше дел од живиот пулс на македонскиот театар.
А љубителите на македонскиот филм секогаш ќе го паметат и по еден лик – Исус од „Тетовирање“. Лик што, благодарение на Кирил Поп Христов–Кили, остана запаметен како тивок, но моќен симбол на отпорот против системот.
Во време кога актерството често се сведува на видливост и моментален успех, кариерата на Кили потсетува на нешто подлабоко: на професија што се гради со години, со дисциплина, љубов кон сцената и со почит кон публиката.
Неговото заминување остава празнина, но и трага што останува во улогите што ги одигра, во сцените што ги создаде и во спомените на генерации гледачи.
Нека му е вечна славата.

„Тетовирање“ – прв македонски кандидат за „Оскар“?

Филмот „Тетовирање“, кој денес важи за култен македонски филм, иако никогаш не бил официјално номиниран за „Оскар“, сепак бил предложен како национален кандидат во категоријата за најдобар странски филм, но не успеал да влезе во финалната листа на номинирани од Академија за филмски уметности и науки. Сепак, остварувањето на Столе Попов стекна култен статус меѓу публиката и донесе меѓународно внимание, вклучително и номинација за награда на Европска филмска академија во раните 1990-ти. Денес, наместо по оскаровска номинација, филмот се памети по својата силна атмосфера, актерските изведби и легендарните реплики што одамна влегоа во поп-културата.