Актуелниот конфликт со Иран не започна прекуноќ. Тој е резултат на децении во кои иранскиот режим отворено ја искажува својата намера да ја уништи државата Израел, додека постојано ги гради воените капацитети за тоа.
Впрочем, 47 години, од Исламската револуција од 1979 година, иранските лидери постојано повикуваат на елиминација на Израел. Иранските официјални лица изјавија дека ќе го „избришат Израел од картата“ и отворено зборуваа за можноста дека едно нуклеарно оружје би можело да ја уништи еврејската држава. За Израел, ваквите изјави не можат да се третираат како обична реторика. Тие претставуваат директна и егзистенцијална закана.
Повеќе од две децении, Иран ги развива и својата нуклеарна програма и својот арсенал со балистички ракети. Во април и октомври 2024 година, Иран започна директни ракетни напади врз Израел без провокација. Во јуни 2025 година, Израел одговори со воената операција „Растечки лав“, насочена кон деградирање на нуклеарната инфраструктура и капацитетите на балистичките ракети на Иран.
За време на дванаесетдневните борби, Израел постигна значајни резултати, ослабувајќи ги клучните елементи на нуклеарната програма и производството на ракети на Иран. Сепак, во месеците што следуваа, иранскиот режим инвестираше огромни ресурси во обновата на овие капацитети. Критичните компоненти од неговите нуклеарни и ракетни програми беа преместени длабоко под земја за да бидат заштитени од воздушни напади. Откако ќе беа завршени, овие мерки ќе ја отежнеа неутрализацијата на воената закана од Иран.
Со оваа растечка опасност, итната акција стана неопходна пред овие капацитети да можат да станат оперативни.
На 28 февруари започна операцијата „Рикачки лав“. Во оваа кампања, Израел – заедно со Соединетите Американски Држави – се стреми да ги елиминира егзистенцијалните закани што ги претставува иранскиот режим. Во исто време, операцијата има цел да создаде услови во кои самиот ирански народ еден ден ќе може да ја одреди својата иднина, ослободен од режимот што го угнетува речиси пет децении.
Агресивното однесување на Иран кон Израел и многу од неговите арапски соседи постојано го покажуваат она за што Израел предупредуваше со години: иранскиот режим е примарен извор на нестабилност на Блискиот Исток и растечка закана за меѓународната безбедност.
Режимот е широко признаен како еден од водечките спонзори на тероризмот во светот. Финансира, вооружува и насочува посреднички организации низ целиот регион – вклучувајќи ги Хезболах, Хамас, Исламски џихад и Хутите – создавајќи „огнен прстен“ околу Израел и разгорувајќи конфликт низ целиот Блиски Исток. Сепак, импликациите се протегаат далеку надвор од тој регион.
Дестабилизирачките активности на Иран не се ограничени само на Блискиот Исток. Беспилотни летала произведени во Иран се користени во напади врз градови и инфраструктура во соседството на Европа, особено во војната на Русија против Украина. Овие случувања покажуваат како иранската воена технологија веќе влијае на пошироката европска безбедносна средина.
За земјите во Југоисточна Европа и Западен Балкан, овие случувања не се далечни настани. Стабилноста на Блискиот Исток директно влијае на безбедноста на Европа, енергетските патишта, миграциските текови и борбата против тероризмот.
Северна Македонија, како и многу земји во регионот, постојано ги поддржува меѓународните напори за одбрана на демократските вредности, спротивставување на тероризмот и промовирање на стабилноста. Во еден сè повеќе меѓусебно поврзан свет, соработката меѓу одговорните нации станува поважна од кога било.
Затоа операцијата „Рикачки лав“ треба да се разбере не како почеток на бесконечен конфликт, туку како обид за соочување со растечката закана пред таа да стане неповратна. Справувањето со дестабилизирачките дејствија на иранскиот режим може да придонесе за побезбеден Блиски Исток и да ги зајакне новите регионални партнерства, вклучително и оние создадени преку Авраамовите договори.
Постабилен Блиски Исток на крајот им користи не само на земјите од тој регион туку и на Европа и Западен Балкан. Безбедноста, економската стабилност и борбата против екстремизмот се заеднички интереси што ги поврзуваат нашите региони поблиску отколку што многумина сфаќаат.
Затоа соочувањето со иранската закана не е само прашање на безбедноста на Израел. Тоа е дел од поширок напор за заштита на меѓународната стабилност и помагање во градењето побезбедна иднина за сите.
Вивиен Аисен, амбасадорка на Израел во С. Македонија
