Почнуваме со поезија драг читатели, со песната „Негрево огнено дете. „Негрево огнено дете, / виолетов вулкански глас, / полно со камења-монаси / што крштеваат живи и мртви. // Уште пред да се роди, / скитав низ тој камен храм / со мојата неродена невеста, / со свадбарски музиканти / и со светиот дух подрака / низ тој сончев Едем / полн со ружи од опал / рубини и дијаманти. // Негрево Огнено дете. / Ја знам тајната света / на тие камења јас, / во кои седнал крснозе Бог, искрата, наследството мое, / што го преживеа хаосот, / исконот на крикот што ја / отвори првата зора на светот / и на сè прапочеток што е. // Негрево Огнено дете, / Misa solemnis, / камења литургиски / пени од амвонот што пеат. / Еден од нив по Голгота / замина на погребот негов, / сè дур не го тргне од него / Ангелот третиот ден“. Негрево е моето родно место како психолошки и онтолошки пејзаж на моето детство. И како што гледаш, во песната доминира симболизмот на каменот, можеби најстариот симбол на човековата потсвест, свест и натсвест, скалилата и на психоаналитичката теорија на Фројд и на Јунг, по кои се искачуваме кој колку е кадарен и колку може. Каменот е всушност првата претстава за Бог во архаичните магиски цивилизации. И Негрево најкаменото од сите малешевски, но можеби и сите села во светот се вклопува во таа архаична камена митска слика, толку многу, драг читателу, оти како што гледаш еден од камењата во него оди по распетието на Голгота како свештеник на погребот па Исус за да го затвори влезот на гробницата на Јосиф од Ариматеја во која конечно завиен во египетско платно и помазан со масло е погребан како крал. Каменот, кој е тргнат третиот ден по погребението од белиот ангел откако Христос ја победил со смрт смртта и го објавил воскресението.
А симболизмот на каменот е пребогат. Него алхемичарите го имаат како круна на нивната алхемиска операција мината низ нивната алхемиска реторта, или печка Атанор како лапис или камен на мудроста, кој кај нив го симболизира никој друг туку Христос, клучот на вселената и сите неjзини тајни. А сè тоа значи дека каменот поседува божествена енергија малку кој е свесен како мојот нов пријател Венко од Берово, кој честопати доаѓа со син му во Негрево да ја полнат душата со енергија. Итн. А сега по оваа еве уште една песна со директен наслов „Негрево“. Оти никогаш не е доволно од поезија, а како што рече Малдорор, а по него мислам независно од него Миљковиќ: еден ден сите ќе пишуваат поезија. Но за тоа ќе пишуваме во еден друг есеј драг читателу. Сега „Негрево“: „Саќе. Пчели. Презреано лето. / Трло. Ѕун. Исихастичко стадо. / Садови полни со древна радост, / ставени во центарот на светот. // Сѐ внатре средиштето го вика, / да се отвори, не да се скрие. / Не момето, а изворот пие / од ликот нејзин и везден блика. // Ни минато ни иднина. Само / едно големо Сега што трае / вечно. Селото трошно е рамо // за летот птичји во сонот сјаен. / И сѐ е од супстанцата Небо: / огнот, цвеќето, виното, лебот.“
Тоа. Туку сега конкретно Негрево на моето детство, целосно изедначено со него. А детството е како што рече и Рилке храна на целокупната наша поезија. Шифра. Или животот трансцендиран, сфатен како поезија, Во Негрево во моето детство царуваше барем за моето семејство сиромаштијата. Да. Ама сега кога јас се сеќавам на неа тоа беше богатство како истурена вреќа на дијаманти во сламена колиба. Бог ја истурил и го снемало. И тоа е она богатство на Исус, кое го обзнани Старозаветниот Исаија со оној негов брилијантен парадокс: „Исус дојде сиромав за ние да бидеме богати“. И како да го рекол тој тоа, имено, за мене. Сега знам, драг читателу, дека сфаќаш: сиромаштијата е скриеното азно под јазикот на змијата (не онаа што ги соблазни Адам и Ева), клучот за објаснување на среќата на Јуродивите души што му се во исихастички спокој посветени на Бог. Тоа убаво го сфатил и Вилијам Блејк, кој, според писмото на еден негов пријател, се плашел да биде богат материјално, давајќи му апсолутна предност на духовното богатство.
Но сега Негрево низ кое како босоного дете митски чекорев низ неговиот пејзаж од ливади, овоштарници, ридови и шуми. И сѐ тоа беше мојата прва широко отворена поетска книга, за што сведочи и мојата прва стихозбирка „Модер вир“. Но тоа господово писмо ја магнетизира и мојата страст за книгата на Гутенберг уште во првиот разред од основното училиште. Добро, ама во таа интелектуална пустелија немаше книги, освен ридја и добиток што рикаше екстатично во нив, селските говеда што ги пасев повремено јас, запознавајќи ја нивната душа и нивниот немушт јазик. Добитокот што, не случајно, според божјата милост, исконски невин и чист, и прв, пред ангелите, пастирите и мудреците од исток го виде штотуку родениот Богомладенец во Витлеем. Сеедно. Сега за мојата среќа со книгите во затантеното Негрево. Во прво одделение, кога знаев и пред првиот школски час да читам и пишувам благодарение на мајка ми необразована, но екстра интелигентна и умна, имав среќа таа да е слугинка во училиштето, а во него имаше една мала драгоцена библиотека, благодарение на учителот Габерски, просветлена душа, кој беше некој вид Климент Охридски за Негрево и негревци, подучувајќи ги во калемарството, пчеларството, па и медицината. Беше учител само во моето прво одделение, потоа си замина. Од просто направи модерно селско училиште, а од неизораната земја околу него неколку рајски градини со овошки, ружи и зарзават и зеленчук дотогаш непознат за Негревци. Нешто ексклузивно и во републички, па и во југословенски рамки како училиште. Тоа надалеку се расчу, па за негревското школо славните „Филмске новости“ снимија журнал, школото што и официјално беше прогласено за најдобро во Југославија.
Туку жал ми е што учителот Габерски ме учеше само во прво одделение, а потоа си замина, мислам за Валандово каде што беше роден. Учителот што дојде по него за само една година урна сѐ што беше посветено и со божествен труд макотрпно градел тој. Да. Но и во тоа прво одделение за време на Габерски јас богато ја користев малата и скапоцена школска библиотека од која мајка ми имаше клуч. Се сеќавам имаше една посебно убава за мене книга „Руски народни бајки“. Неа му ја читав на татко ми на нива кога му носев ручек. Му ја читав „Василиса прекрасна“. Но кога си замина учителот Габерски со него си замина и библиотеката, па јас тагував за тоа. Мајка ми го знаеше тоа па навечер пред да заспивам да го надомести тоа ми ги рецитираше на српски песните од косовскиот циклус во кои бил заљубен и Гете. Секоја вечер по една песна. А јас подоцна се чудев како таа како мало босоного девојче го запамтила до ред како ученичка во српско училиште целиот косовски циклус. Неверојатно од каде таа меморија и интелигенција. А за книги морав да чекам дури до средното училиште во Берово. Тука во малата градска библиотека имаше скапоцено книжно богатство и јас му се нафрлив, лаком за читање, како јуродив лудак. Секој ден подигнував по две-три книги и утредента или најдоцна следниот ден ги враќав и земав други. Од тоа беше страшно збунета добродушната библиотекарка Павлина, Господ нека ја чува кај себе, па ги прашала моите професори дали можат да го објаснат тоа. А тие, чаршијари со рацете во џебовите ѝ рекле: „Слушај тоа е селско дете со опинци и ветво палтенце, ама селските деца се итри и знаат да заебаваат“. Кога го чула тоа библиотекарката Павлина страшно се навредила од мене, а утредента кога дојдов да ѝ ги вратам книгите земени претходниот ден ме запре уште на прагот и ми рече да ѝ ги раскажам сите три книги, ако сакам да земам нови. И јас навистина морав како попче да ѝ ги раскажам, па виде дека не заебавам како што мислеа моите професори. Го положив испитот и немаш проблем.
Така. Но сега поентата на мојот ведар и прошаран со меланхолија текст, на мојата првин со мирис на искон, а потоа со егзистенцијална јанѕа приказна е во тоа, драг читателу, што јас го завршив средното во Берово, сѐ уште со квасецот на детството и архаичната митска слика на Негрево и Малешевијата со блага ритмичка конфигурација на пејзажот што потсетува на музиката на Моцарт, а потоа заминав на студии во Скопје, напуштајќи го драгоценото детско богатство на сиромаштијата во потрага по еден нов и мислев побогат егзистенцијален заграб на животот во кој нема да станувам во црни зори како дете и да одам на нива да берам и потоа до пладне нижам тутун. На заминување уште ги памтам зборовите на татко ми речени за мое добро: оди и не се враќај, со значење најди подобар живот од селската мака на мене и мајка ти. И заминав голтнат од створениот хоризонт на неизвесноста. А со мене исто така заминаа речиси до едно сите деца што го полневме со џагор школото во Негрево, кое по нас остана пусто како седело на ноќни утки и лилјаци. Сите ние ги оставивме родителите веќе наклонети кон длабока старост по која ги наполнија селските гробишта, кои по нив исто така останаа прилично осамени, оти селото беше село на духови. Во него живееја уште шест или седум семејства, и толку. А мојата последна генерација што го напушти Негрево во Скопје станавме учени луѓе, економисти, правници, архитекти, инженери и што уште не. Јас се обидов со сликарството, но станав поет. Сликар со зборови. Сите го фативме својот егзистенцијален пат, кој сепак имаше знаци на беспатица. Кај мене како поет со ранлив сензибилитет и посебно изразена, сѐ додека, морам да признаам, не ја сретнав како слезена од небото за да ме изведе на осветлен хоризонт. Јас тогаш го изговорив зборот: Беатриче.
Така, драг читателу, но она што сакам да го кажам е дека веќе во моето митско Негрево немаше свадби, ора и песни како што имаше во моето детство. Беа едвај ретки, и тоа пак „увезени“ од Скопје. Убавите гласови на песнопојците и нозе на игроорците заминаа некаде од другата страна на земниот живот. А јас сфатив нешто битно, дека со умирањето на македонските села умира антропологијата, колективната скапоцена душа на цел еден народ. Тоа им го рече на Русите и Солжењицин кога по падот на комунизмот се врати во татковината од Америка. Да. Ама ме чуди изјавата на мојот пријател академик Божин Павловски, кој еднаш неодамна рече дека Скопје и понатаму треба да остане отворен град и да се шири, заборавајќи ги неговото пусто Жван и сите запустени веќе како Негрево и Мариово македонски села. Чудно. А Скопје фактички со проектот на нашите лишени од длабинско антрополошко спознание стана сингуларитет (да се послужиме со поимот на астрофизиката), црна дупка што ги голтна за антрополошка несреќа на овој народ преубавите со архаично и бесценето, магиско богатство на колективната душа. И кога го зборувам сега болно сето ова, драг читателу, јас, се разбира, пред очите на душата ја имам како антрополошки, митски кристал сликата на моето митско Негрево и на моето во богата сиромаштија поминато митско детство. Негрево како микрослика на оригиналната и од небесна и од длабинска перспектива колективна душа на мојот народ, кој до скоро ја чуваше колку-толку неа, а сега ја ништи и создава благодарение на неуките, безлични и корумпирани политичари создава вистинска антрополошка слика од неа. И така е како резултат на таа и таквата политика која, неука, безрезервно го прифаќа новото технолошко време без анализа на ризикот по колективниот антрополошки коректив од него нашата колективна антрополошка катастрофа. Нашата антрополошка Хирошима. Моето од детството митско Негрево е сведок за тоа, кое за ова злосторство сигурен сум ќе биде повикано да сведочи и на Страшниот, последниот Господов суд за да се доведат нештата на своето вистинско место.
Толку. Од мит и радост со архаичен мирис на rosa mistica, од првото расцутено гранче по долгата прележана зима човештвото во неолитот до технолошкиот заглушувачки крик на човештвото сепак струи потсвесно вградена човечката желба, или сон за враќање кон пределите на митското, архаичното како лек за раните на модерниот технолошки човек, кои Фројд ги дефинира со поимот невроза, постојан немир од загубениот спокој на митот и не само на митското сфаќање, туку и на митското живеење на светот. Онака како што јас го сфаќав, а потоа го населив и во мојата поезија него драг читателу со сликата на митското од детството Негрево во мојата поезија, уште со мојата прва поетска книга „Модер вир“.
Туку, да завршиме, драг читателу, оти веќе сме до црвената линија на нашиот дозволен простор во весникот, а кој најчесто расприкажани ја преминуваме без пасош и на наша одговорност, а на благонаклоност на Редакцијата. А како да завршиме. Секако, нека ни прости, со она „Свршено е“ на Исус на крстот. Негрево е архетип на тажната приказна на македонското село. Зјаат празните куќи. Едвај по некоја свети. Пејзажот подивел, тревата во ливадите нема повеќе кој да ја коси, а нивите необработени со децении се полни со шибјаци и трње. Во моето детство беа како полеани со злато на пченицата и ’ржта во нив. Веќе одвај ќе видиш некое мало стадо во ридовите, а кога се враќав летото од Скопје, кога сѐ уште беше живо и во полн сјај селото не можеше да се искачиш во ридјата без да се пресопињаш на секој чекор од стада, целиот зелен пејзаж беше исполнет со ѕвонот на клопотарките и езгискиот звук на овчарските кавали. А сега кај го снема сѐ тоа, што ги испусте македонските села во кои молкнаа водениците, камбаните и разбоите, целата раскошна антропологија на македонската колективна душа? Што се случи додека политичката бирократија одеше во нив само на лов и ручеци на гостољубивите селани со чиј подмладок без да размислува многу ги наполни канцелариите и институциите со енормна администрација за свои партиски потреби. И така легна тагата врз македонските села. И врз моето Негрево златен пејзаж на моето митско детство. Nocturno. De profundis. memento mori.
