Пациенти болни од рак бараат персонализиран пристап во лекувањето, но, за тоа, велат, потребни се институции кои ќе го поддржат тоа. По повод Светскиот ден на борбата против ракот, тие со порака дека секојдневно се соочуваат со проблеми од недостиг на иновативна терапија до недостиг на палијативна нега.
– Иако секој пациент има своја приказна, свој пат на лекување, свој живот, семејство и сè она што се вклучува во целиот тој процес, потребни се институциите кои ќе го поддржат ова, односно ќе го реализираат лекувањето во насока во која тоа е најпотребно. Многу работи недостасуваат во нашиот здравствен систем. Секојдневно се соочуваме и со мали и со големи проблеми кога зборуваме за пациентите со рак. Зборуваме за огромни проблеми: за недостаток на иновативна терапија, недостаток на грижа, недостаток на палијативна нега, која е особено значајна и во периодот кога пациентот започнува со лекување од рак, но и во периодот кога, за жал, како што народски се вели, веќе се гледа крајот, односно деновите се одброени – вели Милица Кузмановска, потпретседателка на Хема – онко.
Ана Марјановиќ, исто така од Хема – онко, вели дека иако годинава енормно е зголемен буџетот за овие пациенти и има напредок во делот на достапноста на лековите во аптеките, сепак она што нефункционира е целокупниот пристап. Според неа, потребна е координација меѓу клиниките и комуникација меѓу сите чинители – пациенти, здравствени работници, институции….
– Тоа значи да научиме, како доктори, како институции, како сите чинители во здравствениот систем, да комуницираме и да зборуваме едни со други. Во изминатата година, најголемиот проблем што пациентите го имаат во Македонија е неодредената и неточна патека по која тие треба да се движат. Вие ќе добиете дијагноза – канцер на било кој орган – и од тука вашата голгота започнува. Зошто? Затоа што Клиниката за онкологија, колку и да сака да направи пристап до сите останати клиники, тоа во пракса се покажува како нефункционално – посочува Марјановиќ.
Од друга страна, ПЕТ-скенот бил преоптоварен и листите на чекање се долги.
– Ние имавме интернационална анкета, спроведена од Здружението, која беше конкретна, но може да се аплицира и на сите останати болести. Таа покажа дека чекањето е подолго од три месеци. Тоа само по себе не е нешто невообичаено, бидејќи и надвор од Македонија за вакви испитувања се чека. Проблемот кај нас е дали вистинските луѓе чекаат, а оние на кои можеби не им е потребно тоа испитување го прават предвреме – вели Марјановиќ.
Според неа, она што треба да се направи е целосна реконструкција на патеките, протоколите, соработката, односно ресоцијализација на целиот систем ако сакаме да има резултати.
– Забораваме дека пациентите, доколку добијат компликации на срцето од терапијата, не треба сами да го бараат лекот на Клиниката за кардиологија. Не треба пациентка која како дете била на хематологија поради хематолошко заболување, а сега добива секундарен канцер на дојка, сама да оди на Клиниката за хематологија да си ги подигне резултатите од пред десет години, за новиот онколог да знае со која терапија да продолжи. Овие примери се безброј и секојдневно стигнуваат до нашата организација. Токму ова е она на што мора сериозно да се поработи. Јас често велам дека нашиот здравствен систем е како отворена рана, а ние лепиме ханзапласт. Додека не седнеме и не направиме целосна реконструкција на патеките, на протоколите, на соработката, и уште еднаш ќе кажам – на ресоцијализацијата на целиот систем – ние нема да дојдеме до реални резултати. Па дури и Фондот за здравство оваа година да реши двојно да го зголеми буџетот, што ќе направиме со тие средства ако не комуницираме едни со други? – прашува Марјановиќ.
Смета дека важна е и превенцијата и дека и во овој дел има работи коишто се уште затајуваат.
Директорот на Фондот за здравствено осигурување Сашо Клековски смета дека те потребно да се работи на формирање на стручните комисии за малигни заболувања кои треба да носат одлуки околу прашањата за третманот на пациентите, како и да има подобрување во делот на водичите за лекување.
Клековски во изјава за медиуми вели дека за жал во моментот има многу малку од овие стручни комисии и дека тие функционираат на неформална основа, односно на добра волја на онколозите и хирурзите.
– Целата комуникација ни е вертикална, а недостасува хоризонтална комуникација. Според законот, потребно е да се формираат стручни комисии за малигни заболувања – централна и по областни. Мислам дека 12 подрачја се дефинирани како задолжителни и дека такви тумор-бордови, слични на хард-бордовите што ги бараат во кардиохирургијата, на мултидисциплинарна основа треба да носат одлуки за решавање на прашањето на третманот бидејќи третманот може да биде хируршки, терапевтски, радиолошки, со различни типови на зрачење и слично и таа одлука да ја донесат само повеќе лекари заедно. За жал, во моментот имаме многу малку од овие, условно кажано, тумор-бордови или комисии за малигни заболувања и тие функционираат на неформална основа, на добра волја на хирурзите и онколозите – вели Клековски.
Според него, подобрување треба да има и во делот на водичите за лекување. Сега се користат водичи од 2008 година во кои, како што вели, фалат многу работи.
– Има објавено нацрти, но недозволиво е кога имаме терапии кои чинат десетици милиони евра, да се водиме според нешта што не се службени и не се официјални. Меѓутоа, и на тие водичи им фалат многу работи. Недостига делот што се однесува на општата состојба на пациентите, затоа што ние мораме да даваме терапија соодветна на општата состојба на пациентот. Недостига структуриран, системски пристап во оценка на ефективноста на терапијата. Јас сум сигурен дека онколозите постапуваат со добра намера и апсолутно сум убеден во тоа, но не може системот да го базираме само на добра волја. Мора да има и правила и критериуми за функционирање – посочи Клековски.
Вели дека можности има и може и без промена на буџетите, можеме да постигнеме подобрување.
– За тоа мора да разговараме и да комуницираме – вели Клековски.
Директорката на ЈЗУ Универзитетска клиника за гинекологија и акушерство во Скопје, проф. д-р Ирена Алексиоска Папестиев вели дека и покрај значајните напори во примарната превенција, со кои била достигната покриеност од над 60 отсто со HPV вакцинација, сè уште загрижуваат податоците од епидемиолошката студија на Клиниката за радиотерапија и онкологија кои укажуваат на пораст на бројот на карциноми на грлото на матката.
-Овие податоци ја нагласуваат потребата од континуирано јакнење на превентивните активности на национално ниво. Нашите напори ќе продолжат во истата насока, со дополнително унапредување на примарната превенција. Паралелно, ќе ставиме уште поголем фокус на секундарната превенција преку организираните цитолошки и HPV-базирани скрининг програми. Целта е рано откривање на преканцерозните лезии и навремен третман. Остануваме посветени на намалување на инциденцата и морталитетот од оваа превентабилна болест – порачува таа.
Настанот што се одржува во Скопје е по повод Светскиот ден за борба против ракот, а во организација на Хема-онко. Насловот на јавната трибина – панел дискусијата е „Обединети по единственост – Од заложби до реализација: Зајакнување на грижата за ракот во Македонија“
