- Особено е значајно туризмот да стане двигател на рамномерниот регионален развој. Денес најголемиот туристички промет е концентриран во неколку центри, додека голем број општини располагаат со значајни природни и културни ресурси што остануваат речиси непознати. Со внимателно планирање може да се развијат нови туристички производи што ќе создадат приходи и ќе го намалат иселувањето од руралните средини
Во време кога светската економија се соочува со забавен раст, неизвесни пазари и силна конкуренција за инвестиции, туризмот сè повеќе се наметнува како една од најисплатливите и најдинамични економски гранки. Не случајно многу држави го поставија туризмот во центарот на своите развојни политики. Тој носи девизни приходи, отвора работни места, ја стимулира изградбата на инфраструктура, го развива претприемаштвото и создава позитивен имиџ на државата.
За Македонија, туризмот не треба да биде споредна стопанска дејност, туку стратешки развоен приоритет. Земјата располага со природни, историски и културни богатства какви што ретко се среќаваат на толку мала територија. Но, и покрај тоа, економските ефекти што ги остварува туризмот сè уште се далеку под неговите реални можности.
Она што особено ја издвојува туристичката индустрија од другите стопански гранки е нејзиниот мултипликативен ефект. Кога еден турист престојува во Македонија, неговите средства не завршуваат само во хотелот во кој ноќева. Тој користи ресторански услуги, локален превоз, купува сувенири, посетува музеи, археолошки локалитети, природни паркови, винарници и културни манифестации. Од неговата потрошувачка корист имаат земјоделците, трговците, занаетчиите, производителите на храна и пијалаци, културните институции и голем број мали семејни бизниси.
Токму затоа развиените држави не го третираат туризмот само како хотелска индустрија, туку како комплексен економски систем што ја активира целата економија.
Македонија располага со извонредни природни богатства. Охридско Езеро останува најсилниот туристички бренд на државата и едно од најпознатите природни и културни богатства во Европа. Но Македонија не е само Охрид. Преспа и Дојран, Шар Планина, Кораб, Пелистер, Маврово, Галичица, Осоговските Планини, кањонот Матка, многубројните пештери, водопади и природни резервати претставуваат огромен неискористен туристички капитал.
На ова треба да се додаде богатото културно наследство – античките локалитети, средновековните цркви и манастири, старите чаршии, традиционалната архитектура, народната музика, гастрономијата и винската култура. Малку држави во Европа можат да понудат толку разновидни содржини на релативно мала територија.
Сепак, потенцијалот сам по себе не создава економски развој. За тоа е потребна јасна стратегија.
Најголемата слабост на македонскиот туризам останува неговата сезоналност. Најголемиот број туристи пристигнуваат во летните месеци, додека во преостанатиот дел од годината голем дел хотелски капацитети остануваат недоволно искористени. Таквата структура создава нестабилни приходи и ограничени можности за постојано вработување.
Затоа Македонија мора да се насочи кон развој на целогодишен туризам.
Во последната деценија значително расте интересот за активен и авантуристички туризам. Планинарење, велосипедизам, кајак, параглајдерство, алпинизам и фотографски тури стануваат сè побарани меѓу европските туристи. Македонските планини и национални паркови имаат идеални услови за развој токму на вакви содржини.
Истовремено, светот сè повеќе бара автентични туристички искуства. Туристите не сакаат само да фотографираат знаменитости. Тие сакаат да престојуваат во традиционални куќи, да вкусат локална храна, да учествуваат во берба на грозје, да посетат семејни винарници, да научат традиционални занаети и да ја почувствуваат културата на местото што го посетуваат. Македонија има токму таков потенцијал.
Особено голема можност претставува винскиот туризам. Македонските вина веќе успешно се извезуваат на голем број европски пазари и добиваат престижни меѓународни признанија. Ако винските региони се поврзат со гастрономијата, културното наследство и природните убавини, може да се создаде туристички производ што ќе биде конкурентен на многу познати европски вински дестинации.
Но без современа инфраструктура нема успешен туризам.
Иако во последните години се реализирани одредени инфраструктурни проекти, остануваат голем број предизвици. Дел од туристичките локалитети сè уште се тешко достапни. Недостигаат современа туристичка сигнализација, информативни центри, велосипедски патеки, паркинг-простори и дигитални системи за информирање на посетителите.
Еднакво важно е подобрувањето на воздушната поврзаност. Во современи услови, туристот ја избира дестинацијата до која може брзо, лесно и по прифатлива цена да пристигне. Затоа секоја нова авионска линија претставува директна инвестиција во развојот на туризмот.
Дигиталната промоција е уште една област во која Македонија може многу повеќе. Денес најголемиот број туристи своите патувања ги планираат преку интернет. Одлуката каде ќе патуваат често ја носат врз основа на фотографии, видеа и препораки на социјалните мрежи. Тоа значи дека државата мора многу поагресивно и покреативно да ја промовира својата туристичка понуда на глобалниот пазар.
Истовремено, неопходно е да се инвестира во човечкиот капитал. Туризмот е услужна индустрија, а услугата ја создаваат луѓето. Потребни се подобро обучени туристички работници, познавање странски јазици, дигитални вештини и високи професионални стандарди. Задоволниот турист не само што повторно ќе дојде туку ќе стане најдобриот промотор на Македонија.
Особено е значајно туризмот да стане двигател на рамномерниот регионален развој. Денес најголемиот туристички промет е концентриран во неколку центри, додека голем број општини располагаат со значајни природни и културни ресурси што остануваат речиси непознати. Со внимателно планирање може да се развијат нови туристички производи што ќе создадат приходи и ќе го намалат иселувањето од руралните средини.
Не смее да се заборави ниту одржливоста. Масовниот туризам без контрола може да предизвика загадување, прекумерна урбанизација и уништување на природните вредности. Затоа секој иден развој мора да биде заснован врз принципите на одржлив туризам, со почитување на животната средина и културното наследство.
Државата, локалната самоуправа и приватниот сектор мора да настапуваат како партнери. Туризмот не може да се развива со изолирани активности и краткорочни кампањи. Потребна е национална стратегија со јасно утврдени цели до 2035 година, стабилно финансирање на промоцијата, поддршка за домашните инвеститори и силна координација меѓу сите институции.
Македонија одамна престана да биде непозната дестинација. Денес таа има можност да стане препознатлива европска туристичка приказна. Но тоа нема да се случи само по себе. Потребни се визија, професионализам, инвестиции и долгорочна државна политика.
Во економијата нема многу гранки што истовремено носат девизни приходи, отвораат нови работни места, го стимулираат претприемаштвото, ја развиваат инфраструктурата, ги оживуваат руралните средини и ја промовираат државата пред светот. Туризмот е една од нив. Затоа прашањето повеќе не е дали Македонија има туристички потенцијал. Тоа одамна е неспорно. Вистинското прашање е дали конечно ќе го претвориме тој потенцијал во двигател на економскиот развој. Доколку успееме, туризмот може да стане една од најсилните алки на македонската економија во следните децении.
