Македонскиот конзорциум за Украина – нов геоекономски момент што не смее да се пропушти (3)
Реконструкцијата на Украина, без разлика на динамиката и формалниот исход на војната, веќе се позиционира како еден од најголемите економски циклуси во Европа во последните децении. Станува збор за процес што ќе мобилизира стотици милијарди евра, илјадници компании и огромен број меѓународни конзорциуми. Во таа нова економска архитектура, малите и средните економии нема да бидат носители на проекти, но можат да бидат нивни суштински делови. Македонија тука има една од најнеискористените, но и најсилни алатки, а тоа е – својата дијаспора.
Дијаспората како економска инфраструктура, не само социјален ресурс
Македонската дијаспора традиционално се третира како културна и социјална врска со иселеништвото. Но во новите геоекономски услови, таа сè повеќе станува економска инфраструктура. Во Германија, Австрија, Швајцарија, Италија и скандинавските земји живеат илјадници македонски инженери, менаџери, претприемачи и специјалисти што веќе работат во компании што ќе бидат директно или индиректно вклучени во обновата на Украина. Токму тие луѓе може да станат „природни амбасадори“ на македонските компании во европските конзорциуми.
Како дијаспората може да отвори врата кон Украина
Постојат неколку конкретни механизми преку кои дијаспората може да има реален економски ефект:
Прво, преку директно вклучување во европските градежни, инженерски и ИТ-компании што ќе добијат проекти за реконструкција.
Второ, преку создавање заеднички бизнис-структури помеѓу македонски компании и фирми во кои дијаспората има менаџерски или сопственички удел.
Трето, преку консултантска и посредничка улога во пристап до европски фондови, тендери и конзорциуми.
И четврто, преку трансфер на знаење за стандарди, регулативи и процедури на ЕУ, кои ќе бидат клучни за учество во украинските проекти.
Од индивидуални контакти до организирана мрежа
Еден од клучните проблеми досега е што потенцијалот на дијаспората најчесто функционира на индивидуално ниво. Лични врски, неформални контакти и повремени соработки. Она што недостига е институционална рамка. Македонија би можела да воспостави специјализирана платформа – дигитална и институционална – која ќе ги поврзува домашните компании со дијаспората во клучните европски центри. Таква платформа би можела да служи како база за конзорциуми, партнерства и заеднички настапи на меѓународни тендери.
Реалноста на големите инфраструктурни проекти е јасна: малите земји ретко настапуваат самостојно. Тие учествуваат како подизведувачи во големи конзорциуми предводени од германски, француски, италијански или полски компании. Тука дијаспората може да биде клучниот канал за влез. Македонски инженер или менаџер вработен во германска или австриска компанија што учествува во украински проект може да биде директна врска за вклучување македонски подизведувачи.
Сектори со најголем потенцијал за македонско учество
Во рамките на реконструкцијата на Украина неколку сектори се особено релевантни за македонските капацитети, како што се градежништво и нискоградба, инженерски и архитектонски услуги, ИТ и дигитални решенија, логистика и транспорт, како и производство на градежни материјали.
– Во сите овие области дијаспората веќе има силно професионално присуство во Европа. Но мора да се востанови една активна стратегија. Доколку Македонија навреме не воспостави стратегија, ризикува да остане само набљудувач на процесот. Другите држави веќе активно ги мобилизираат своите компании и дијаспори. Затоа е потребен координиран пристап: државни институции, стопански комори, универзитети и дијаспората да дејствуваат како една мрежа -велат нашите соговорници од Стопанската комора.
Тие издвојуваат дека еден од клучните предизвици за македонските компании е усогласувањето со европските стандарди за работа.
– Дијаспората тука може да игра улога и во преносот на практично знаење – како се добиваат сертификати, како функционираат тендерските процедури и како се гради кредибилитет во европските конзорциуми. Тоа е знаење што не се учи теоретски, туку преку искуство – велат тие.
Од економска шанса кон долгорочна трансформација
Учеството во реконструкцијата на Украина не треба да се гледа само како краткорочна можност за заработка. Тоа може да биде и процес на долгорочна трансформација на македонската економија – преку интеграција во европските синџири на вредност. Дијаспората тука е клучниот катализатор.
– Македонија можеби има ограничени ресурси, но не и ограничени можности. Прашањето не е дали ќе има место во реконструкцијата на Украина, туку дали земјата ќе биде организирана да го заземе тоа место. Дијаспората е најбрзиот, најевтиниот и најреалниот мост кон тој пазар. Но само ако се претвори од расфрлена мрежа на поединци во структурирана економска сила. Во спротивно, можноста ќе помине, како и многу претходни – велат соговорниците на прашањето за тоа каде и колку може дијаспората да го најде своето место во идниот „македонски конзорциум за Украина“.
Дијаспората како катализатор на институционалниот капацитет за „македонскиот конзорциум“
Во дебатата за можниот македонски конзорциум за учество во реконструкцијата на Украина, клучната предност на Македонија не е само во поединечните професионалци во дијаспората, туку во веќе постојните организирани структури што можат да функционираат како готов ноу-хау и мост кон европските и северноамериканските пазари.
На прво место би го издвоиле Светскиот македонски конгрес (СМК), чии идеи се неисцрпен извор на решенија, идеи, креативност, но и висок потенцијал за отворени канали на комуникација, но и за мобилизација на македонската дијаспора.
Потоа, организацијата „Македонија 2025“, која веќе над една деценија гради мрежа на македонски професионалци, инвеститори и извршни кадри во Северна Америка и Европа. Преку своите програми за лидерство, инвестициски форуми и поврзување на бизнис-секторот, таа може да претставува оперативна платформа за трансфер на искуства во управување со големи проекти, пристап до капитал и поврзување со меѓународни компании што би учествувале во украинската обнова.
Паралелно, постојат и повеќе асоцијации на Македонци во дијаспората во Канада, САД, Германија, Швајцарија и Австралија, каде што дел од водечките позиции ги држат организирани претставници на заедницата што се препознаени како едни од активните координатори во дијаспорските бизнис и професионални кругови.
Овие структури, иако често фрагментирани, веќе располагаат со три клучни ресурси што му недостигаат на домашниот систем, како што се пристап до големи европски и северноамерикански компании, искуство во учество во меѓународни конзорциуми и тендерски процедури, практично знаење за корпоративно управување и проектен менаџмент на високо ниво. Во контекст на можниот македонски конзорциум за Украина, овие организации можат да играат двојна улога: како стратешки советници (ноу-хау партнери) и како мрежни влезни точки кон поголеми европски конзорциуми во кои Македонија би настапувала како подизведувач или специјализиран партнер. На тој начин дијаспората би била не само симболична поддршка туку и функционален дел од една нова економска архитектура што ја поврзува Македонија со најголемиот инфраструктурен циклус во Европа во наредните децении.
