Недостигот од плутониум би можел да ја попречи новата генерација нуклеарни проекти, при што стартапите се борат да го обезбедат радиоактивниот материјал со оглед на ограничените резерви достапни за цивилни проекти. Плутониумот, кој не може да се ископа, е нуспроизвод од потрошеното гориво базирано на ураниум што се користи во реакторите. Неговиот огромен експлозивен капацитет го прави идеален за нуклеарни боеви глави, што значи дека неговата употреба и екстракција се многу ограничени со децении.
Одредени дизајни за новата генерација нуклеарни проекти предвидуваат токму овој материјал да им помогне на нивните системи, а компаниите се обидуваат да најдат соодветно снабдување за вршење тестирање, како и за работа на реакторите.
Извршните директори и аналитичарите во нуклеарната индустрија изјавија дека недостигот од капацитети за рециклирање нуклеарно гориво низ целиот свет нема лесно да се надмине со оглед на трошоците и долгото време за развој на нови проекти.
– Не постои пазар на плутониум и тој не постои во природата – рече француски функционер во нуклеарниот сектор, проценувајќи дека нов голем објект од ваков тип бара инвестиција од 40 милијарди евра и 10 или повеќе години за изградба.
Франција, дом на 57 големи нуклеарни реактори, ќе потроши приближно толку пари во истиот период за да обнови локација за преработка на гориво од 1970-тите во Ла-Аг во Нормандија, додека гради замена. Локацијата е една од ретките постројки за преработка надвор од Русија, иако аналитичарите велат дека Кина исто така гради капацитети.
– Тоа е како автомобил што работи на дијаманти. Глобалните резерви од плутониум се приближно со иста големина како оние од дијаманти, што ви дава претстава колку е редок овој скапоцен елемент – додаде службеникот, одбивајќи да биде именуван бидејќи дискусиите за снабдувањето со овој материјал се чувствителни.
Во Ла-Аг, државната група за гориво „Орано“ преработи 1.200 тони потрошено гориво минатата година. Најголемиот единствен клиент е ЕДФ, операторот на француските реактори, кој може повторно да користи дел од рециклираниот материјал како гориво, додека германските, јапонските и другите европски нуклеарни централи исто така испраќаат искористено гориво во локацијата во Нормандија.
Од Велика Британија до САД, повеќе држави со нуклеарни капацитети одлучија да не го користат овој метод за рециклирање, наведувајќи го ризикот од ширење на оружје, или дури сега размислуваат за изградба на свои електроцентрали. Во моментов има 571 тон одвоени резерви од плутониум низ целиот свет, кои во голема мера се добиени од минати програми за вооружување и резерви од оружје, и обично се забранети за енергетските компании.
Овие недостатоци се дел од пошироките тензии околу достапноста на нуклеарно гориво и иновативни варијанти што можат да се користат за напојување на повеќе од 120 нови реактори што се обидуваат да ги реализираат своите дизајни. Секторот за збогатување нуклеарни материјали тукушто бележи глобално заживување, по повеќе од 40 години по најлошата нуклеарна катастрофа во светот во Чернобил, Украина, која ги ограничи инвестициите и стимулациите за земјите да развијат такви резерви.
Само околу 10 проценти од малите реакторски проекти низ целиот свет би имале потреба од плутониум за да произведат мешано оксидно гориво или МОКС, алтернативно гориво направено од рециклирано потрошено нуклеарно гориво или осиромашен ураниум и плутониум. Повеќето други проекти се стремат да работат или на конвенционално нуклеарно гориво или на форми на високозбогатен ураниум, познат како халеу.
Но и таму постојат предизвици во снабдувањето, со оглед на тоа што Русија долго време доминираше во производството на халеу, претворајќи го МОКС или други горива со плутониум во потенцијално привлечни резервни извори.
Во Велика Британија, која ги поседува најголемите резерви од плутониум во светот надвор од Русија, владата минатата година одлучи да не го стави на располагање за МОКС, туку да го закопа материјалот на локацијата Селафилд. Тоа го поттикна француско-италијанскиот нуклеарен стартап „Њуклео“ да ги напушти своите операции во Велика Британија, при што се обидува да го осигури снабдувањето од други извори, вклучувајќи и од САД.
Вашингтон до неодамна планираше да разреди и закопа 50 тони вишок плутониум од оружјето од Студената војна, но под водство на американскиот претседател Доналд Трамп 20 тони од тоа сега им се ставаат на располагање на приватни стартапи на нуклеарни реактори, од кои пет беа на листа за понатамошни преговори во мај. Меѓу нив се „Њуклео“, како и „Окло“ и „Флиб Енерџи“, поддржани од Сем Алтман. Дури и тогаш, тоа можеби нема да биде доволно за да се напојува флота за оние што се потпираат на МОКС, велат аналитичарите и научниците, создавајќи потреба од поголема преработка на потрошеното гориво.
– Она што ви треба со текот на времето е проток на плутониум – рече францускиот функционер.
При неодамнешна посета на државната фабрика „Орано“ во Ла-Аг во северна Франција, обезбедувањето и ѕидовите со боцкава жица даваат поглед за тоа колку сериозно се сфаќаат материјалите што се обработуваат тука. Внатре во фабриката во комори запечатени од 1980-тите, автоматизирани раце ракуваат со материјалите. При движење низ објектот, вратите свиркаат поради промените во воздушниот притисок, додека зградите се дизајнирани да влечат „сè навнатре“ ако има истекување или пробив, според заменик-директорот Жан-Кристоф Варен. Потрошеното гориво се лади до една деценија во базени со вода длабоки девет метри, изградени врз структури дизајнирани да издржат земјотреси. Подоцна се третира хемиски, со екстракција на неискористлив токсичен отпад, осиромашен ураниум и плутониум во форма на прав.
Плутониумот најчесто се користи за производство на МОКС за ЕДФ во фабрика во јужна Франција. Варен рече дека новиот објект за МОКС, кој треба да биде во функција во Ла-Аг од 2040 година, би можел да им служи и на одредени стартапи на реактори. Некои развивачи на мали реактори тврдат дека науката зад нивните дизајни би им овозможила да работат на МОКС, кој може да се рециклира неколкупати, намалувајќи ја и потребата за примарен пристап до плутониум. Но достапноста на гориво ќе биде главен фактор што одредува кој ќе успее во сегашната нуклеарна трка.
Францускиот стартап „Наареа“ претходно годинава влезе во ликвидација, оптоварен со проблеми со обезбедување финансии, но и со прашања околу неговата технологија и како би пристапил до плутониум.
„Њуклео“ има планови за сопствен погон за производство на МОКС во вредност од 1,8 милијарда евра во јужна Франција и има сличен проект во САД, каде што има резерви од потрошено нуклеарно гориво од близу 100 илјади тони. Но тие сè уште треба да се преработат, а материјали како плутониум мора да бидат достапни за производство на МОКС.
„Окло“, кој планира првично да купи халеу за своите дизајни, инвестира во постројка за рециклирање гориво вредна 1,7 милијарда долари, базирана на различен хемиски процес од Ла-Аг. Вели дека ќе биде помалку капитално интензивна и сега работи на нејзино проширување од лабораториско ниво. Тоа на крајот би му обезбедило друга форма на гориво што го нарекоа У/ТРУ.
– Може да се видат поголеми нарушувања на пазарот, што би можело да им отвори врата на луѓето во САД да се префрлат на преработка и рециклирање – рече Мишел Бертелеми, виш советник на НЕА.
Но, „Окло“ не планира да произведува плутониум одделно и би ја користел секоја распределба на плутониум од американската влада како мост додека не бидат достапни други форми на гориво. Некои неодамнешни искуства беа отрезнувачки. Во Јапонија, фабрика за преработка на потрошено гориво со слична технологија како Ла-Аг, со соседен објект за МОКС, е во изградба во Рокашо од 1993 година. Нејзиното отворање е одложено веќе 27 пати поради технички и регулаторни пречки, вклучувајќи и по катастрофата во Фукушима во 2011 година. Сè уште не е јасно дали ќе ја исполни својата последна цел за завршување, поставена на крајот на март в година.
