СПОРТСКИ СУВЕРЕНИТЕТ
- Деновиве беше публикуван текст на италијанскиот специјализиран портал „Нуото“ (Nuoto.com) за косовската престолнина Приштина и за изградениот грандиозен спортско-инфраструктурен пливачки центар. Тој е, всушност, многу повеќе од приказна за еден модерен пливачки комплекс. Тој претставува визија, инвестиција, амбиција и државен и институционален однос кон спортот
Понекогаш најважните политички пораки не доаѓаат од парламентите, владините кабинети или од дипломатските конференции. Доаѓаат од спортските терени. Една таква порака деновиве стигнува од нашето најблиско соседство – од Приштина.
Од Приштина порака што тешко се игнорира
Деновиве беше публикуван текст на италијанскиот специјализиран портал „Нуото“ (Nuoto.com) за косовската престолнина Приштина и за изградениот грандиозен спортско-инфраструктурен пливачки центар. Тој е, всушност, многу повеќе од приказна за еден модерен пливачки комплекс. Тој претставува визија, инвестиција, амбиција и државен и институционален однос кон спортот. На седум хектари простор, во рамките на комплекс од околу три хектари, е изграден објект што ги надминува рамките на класичен базен… олимписки отворен базен, дополнителен базен за учење, трибини со повеќе од 1.000 места, модерни стартни блокови, медицински и конференциски простории, сауни, ресторански и угостителски содржини, како и современа сместувачка инфраструктура со 150 легла. Во затворениот дел има олимписки базен, 25-метарски базен за загревање и закрепнување, базени за обука, криотерапија и за дополнителни содржини.Но најважната лекција не е во бројките. Најважната лекција е во начинот на размислување.
Не се гради базен се гради спортски систем
Кога една земја гради ваков објект, таа не инвестира само во пливањето. Инвестира во децата што утре ќе научат да пливаат. Во младите што ќе влезат во спортските клубови. Во рекреативците што ќе добијат услови за здрав живот. Во тренерите, физиотерапевтите, лекарите, спортските работници и менаџерите. Во организирањето меѓународни натпревари. Во туризмот. Во локалната економија. Во меѓународната препознатливост. И, конечно, во националната самодоверба. Токму затоа спортската инфраструктура не смее да се третира како декоративен трошок во буџетот. Таа мора да се сфати како долгорочна национална инвестиција.
Косово покажа нешто што Македонија мора сериозно да го анализира
Особено е интересен фактот што според текстот на „Нуото“, „Степ арена“ не е класичен државен проект. Зад инвестицијата стои приватен претприемач, Агрон Зекири, спортски ентузијаст што вложил огромен капитал во комплекс од национално значење. Тука се отвора една важна политичко-економска тема. Државата не мора секогаш сама да го финансира секој спортски објект. Државата треба да создава амбиент во кој јавниот интерес, приватниот капитал, локалната самоуправа и спортските организации ќе можат да работат заедно. Тоа е моделот што треба да го бараме. Не е државата против приватниот сектор. Не се клубовите против институциите. Не се федерациите против општините. Туку сите би требало да работат заедно и заради повисок (овој пат спортски) интерес да има партнерство со јасни правила, јасни цели и јасна одговорност.
Од масовен спорт до олимписки медал
Најголемата грешка во нашето спортско размислување е кога врвниот спорт го одвојуваме од масовниот спорт. Нема врвен спорт без широка база. Нема олимпијци без илјадници деца што прво ќе влезат во базен, сала, на татами, на атлетска патека, велосипедска патека или на спортски терен. Нема национален тим без клубови. Нема клубови без тренери. Нема тренери без систем. А нема систем без инфраструктура. Затоа секоја сериозна спортска политика мора да има вертикала. А таа е: училиштен спорт – рекреативен спорт – клупски спорт – младински (пионерски, кадетски) категории – национални селекции – врвен професионален спорт. Секое скалило мора да има свој буџет, свои индикатори и свои цели.
Спортот е и јавно здравје
Ова е уште еден аспект што често го забораваме. Инвестицијата во спортот не е само инвестиција во медали. Таа е инвестиција во здравјето на населението. Во превенцијата. Во менталната благосостојба. Во дисциплината и социјализацијата на младите. Во создавањето генерации што ќе имаат спортска култура. Затоа државата треба да престане да го мери спортот само преку бројот на освоени медали. Медалот е врвот на пирамидата. Основата на пирамидата е спортски активниот граѓанин.
Македонија мора да престане да работи од проект до проект
Нашиот проблем не е недостигот од талент. Македонија има спортисти што знаат да стигнат до европски и светски нивоа и во услови што често се далеку под стандардите на конкуренцијата. Проблемот е што премногу често успехот го оставаме на индивидуалната храброст, ентузијазам и жртва. Тоа не е стратегија. Тоа е преживување. А државата не смее да очекува светски резултати од спортисти што тренираат во услови на системска несигурност.
Ни треба динамички национален спортски план
Затоа Македонија мора да изгради десетгодишна национална стратегија за спортска инфраструктура, но не уште еден документ што ќе остане во институционална архива. Потребен ни е динамички план. План што ќе има јасни меѓуцели за секои две или три години. До 2028 г. – што реконструиравме? До 2030 г. – што модернизиравме? До 2032 г. – што изградивме? До 2036 г. – во кои дисциплини сакаме да бидеме регионална сила? И секоја цел мора да има бројка, рок, носител и јавна контрола.
Да избереме приоритети
Не можеме да изградиме сè одеднаш. Но можеме да направиме паметна мрежа на спортски центри. Регионални центри. За пливање. За џудо, карате, таеквондо и за други борачки индивидуални спортови. Атлетски центри. Гимнастички центри. Или, пак, мултифункционални спортски сали. Центри за спортска медицина, дијагностика и рехабилитација. И, секако, отворени јавни простори за рекреативен спорт.
Поентата не е секоја општина да има „свој стадион“. Поентата е секој граѓанин да има достапен спортски стандард.
Македонија има и своја „степ арена“ логика
Не мора да ја копираме Приштина. Треба да ја разбереме нејзината логика. А логиката е едноставна: Создади инфраструктура што може да функционира секој ден, а не само кога има натпревар. Да функционира 24/7. Тоа е револуционерна спортска идеја!
Комплексот во Приштина е замислен како екосистем – спорт, тренинг, натпревари, сместување, конференции, рекреација, угостителство и дополнителни содржини. Во план се и тениски терени, детски игралишта и здравствени патеки. Тоа е современото разбирање на спортската инфраструктура. Не празен објект што живее два дена годишно. Туку жива спортска економија.
Големите настани не треба да бидат цел, туку катализатор
Косово ја доби организацијата на Медитеранските игри во 2030 година со 55 од 66 гласа. Предвидено е учество на 26 земји од три континенти и околу 5.000 спортисти. Тоа не е само спортски настан. Тоа е развојна можност. Големите натпревари можат да бидат рок до кој една држава ќе ја заврши инфраструктурата што и онака ѝ е потребна. Токму така треба да размислуваме и ние. Кога аплицираме за голем настан, не треба прво да прашаме: „Колку ќе чини?“ Треба да прашаме: „Каква трајна инфраструктура ќе ни остане по настанот?“
Спортскиот суверенитет не е фраза
Ако сакаме Македонија да биде почитувана спортска нација, мора да зборуваме и за спортски суверенитет. Спортски суверенитет значи да имаме сопствени услови за развој на спортистите. Да не зависиме од соседни држави за основни тренажни процеси. Да имаме сопствени центри за подготовка. Сопствени тренерски кадри. Сопствена спортска медицина. Сопствена аналитика. Сопствени натпревари. Сопствен календар. И институции што знаат каде сакаат да бидат за десет години.
Од „спортски талент“ кон „спортска нација“
Премногу долго се гордееме со индивидуални исклучоци. Но една сериозна спортска политика не се гради со исклучоци. Се гради со масовност. Со инфраструктура. Со систем. Со образование. Со наука. Со пари. Со менаџмент. И со политичка волја. Талентот е почеток. СИСТЕМОТ е разликата. Затоа прашањето повеќе не треба да биде дали Македонија има доволно пари за спорт. Прашањето треба да биде колку нè чини непостоењето на спортски систем. Колку таленти се изгубени? Колку деца се откажале? Колку клубови пропаднале? Колку тренери заминале? Колку генерации тренирале во несоодветни услови? И колку потенцијални шампиони никогаш не дознале дека можеле да станат шампиони?
Приштина ни покажа дека амбицијата има инфраструктура
Она што го прави примерот со Приштина важен за нас е што покажува дека и релативно мала балканска средина може да размислува во европски димензии. „Степ арена“ веќе е избрана за домаќин на „Мултинејшнс“, натпревар во пролетта 2027 година, што дополнително покажува дека сериозната инфраструктура многу брзо создава и меѓународна спортска вредност. Тоа е моделот што треба да го разбереме. Прво создаваш услови. Потоа доаѓаат спортистите. Потоа натпреварите. Потоа федерациите. Потоа меѓународните организации. И на крајот – репутацијата.
Лекцијата од Приштина
Приштина не ни кажува дека треба да изградиме ист таков комплекс. Ни кажува нешто многу поважно. Дека амбицијата мора да има свој дом. Ако сакаме олимписки медали, мора да имаме каде да ги создадеме олимпијците. Тие имаат олимписки шампиони. Во џудо и вицешампиони. И континуитет.
Но ако ние сакаме масовен спорт, мора да имаме каде да спортуваат децата. Ако сакаме здраво население, мора да имаме достапна спортска инфраструктура. Ако сакаме меѓународно признание, мора да имаме капацитет да организираме меѓународни натпревари. Ако сакаме спортски суверенитет, мора да инвестираме во сопствен систем. И ако сакаме Македонија еден ден да биде препознавана како спортска нација, тогаш мораме денес да престанеме да го бараме следниот шампион по случаен пат. Мораме да создадеме земја во која шампионите имаат услови да се појават. Тоа е суштината на спортската политика. Тоа е суштината на спортската инфраструктура. И тоа е лекцијата што од најблиското соседство треба сериозно да ја научиме:нацијата што гради спортска инфраструктура денес, утре гради здравје, економија, престиж и спортска сила. А спортскиот суверенитет не се добива со желба. Се гради – базен по базен, сала по сала, генерација по генерација.
Не ни треба уште една спортска декларација
Ни треба одлука. Одлука дека спортот е национален интерес. Одлука дека инвестицијата во спортска инфраструктура е капитална инвестиција. Одлука дека секој поголем проект ќе има мерливи цели за масовен спорт и за врвен спорт. Одлука дека приватниот капитал ќе биде партнер, а не само спонзор. Одлука дека општините, училиштата, федерациите, универзитетите и бизнисот мора да бидат дел од ист систем. И одлука дека резултатите ќе се мерат јавно.
Нашиот хоризонт мора да биде подолг од еден мандат
Спортскиот шампион не се создава за четири години. Не се создава ни за еден мандат. Потребни се осум, 10, 12 години континуитет. Затоа спортската политика мора да биде над дневната политика. Партиите можат да се менуваат. Владите можат да се менуваат. Министрите можат да се менуваат. Но базенот, спортската сала, академијата, тренерскиот систем и програмата за развој на младите мора да останат.
Да почнеме од она што можеме да го направиме веднаш
Да направиме национална мапа на спортската инфраструктура. Да утврдиме што имаме. Што е функционално. Што е запуштено. Што треба да се реконструира. Што треба да се изгради. И каде има најголем потенцијал за развој. Потоа да ги определиме националните приоритетни спортови и регионалните центри. И да започнеме. Не утре. Не по следните избори. Туку сега. И за крај… Спортот е здравје. Спортот е образование. Спортот е дисциплина. Спортот е економија. Спортот е туризам. Спортот е дипломатија. Спортот е национална промоција. Спортот е социјална кохезија. И кога е сериозно поставен, спортот е и форма на национална моќ. Затоа Македонија мора да престане да го гледа спортот како трошок што треба да се оправда. Треба да го гледа како инвестиција чиј поврат се мери во здрави генерации, економска активност, меѓународна видливост и врвни резултати. Н.М.
