Нема регионализација на здравството без мрежа на дневни болници
Со години зборуваме за регионализација на здравството. Но регионализацијата не значи секој град да добие класична болница. Тоа би било финансиски неодржливо, кадровски невозможно и медицински непотребно. Вистинската регионализација значи секој граѓанин да има пристап до здравствената услуга што му е потребна, што е можно поблиску до местото каде што живее.
Во еден регион можеби нема потреба од голема офталмолошка болница со десетици болнички кревети. Но може да постои реална потреба од дневна болница во која ќе се изведуваат операции на катаракта, интравитреални апликации, ласерски процедури и други офталмолошки интервенции.
Истата логика важи и за ортопедијата, урологијата, гинекологијата, општата хирургија, гастроентерологијата и многу други специјалности.
Наместо пациентите од Струмица, Штип, Кавадарци, Прилеп, Битола, Охрид, Струга, Тетово, Куманово и другите градови постојано да се упатуваат кон Скопје, некои од здравствените услуги може безбедно и квалитетно да се организираат поблиску до нивното место на живеење.
На тој начин, со значително помали инвестиции, државата може да обезбеди многу поголема достапност на современи здравствени услуги. Дневните болници не треба да ги заменат големите регионални и универзитетски болници. Тие треба да ги надополнат, да ги растоварат и да преземат дел од интервенциите за кои повеќедневната хоспитализација повеќе не е потребна.
Така големите болници би можеле да ги насочат своите капацитети кон пациентите на кои навистина им се потребни сложена хирургија, интензивна нега и подолг болнички третман.
Нема вистинска регионализација на здравството без мрежа на мали специјализирани дневни болници. Тоа е практично невозможно.
Добивка за пациентот, стопанството и државата
Развојот на дневните болници не е само здравствено прашање. Тоа е и економско прашање. Кога пациентот непотребно останува неколку дена во болница, трошоците не ги плаќа само здравствениот систем. Последиците ги чувствуваат и работодавците, семејството и целото општество. Секој непотребен болнички ден значи дополнителен трошок за државата, изгубен работен ден за економијата и непотребно одвојување на пациентот од неговото семејство.
Повеќедневната хоспитализација бара болнички кревет, медицински персонал, исхрана, хигиена, лекарства, потрошен материјал, логистика и постојан надзор. Кога медицинската состојба навистина го бара тоа, таквите трошоци се оправдани и неопходни. Но кога пациентот може безбедно да биде лекуван и отпуштен истиот ден, непотребното задржување во болница не носи дополнителна медицинска корист. Тоа претставува само дополнителен трошок.
Со развојот на дневните болници се намалува бројот на непотребни хоспитализации, се ослободуваат болничките кревети, се скратуваат листите на чекање и се зголемува бројот на пациенти што можат да бидат навремено лекувани. Пациентите побрзо се враќаат во семејството, на работното место и во секојдневниот живот. Затоа дневната болница носи корист истовремено за пациентот, здравствениот систем, работодавците и државата. Современата медицина треба да лекува безбедно, но и рационално.
Похумано лекување на децата
Дневните болници имаат уште една важна предност – тие го ставаат пациентот во центарот на здравствениот систем. Тоа е особено значајно кај децата. Секој непотребен ден поминат во болничка соба претставува стрес и за детето и за неговите родители. Непознатата средина, одвојувањето од домот и нарушувањето на секојдневната рутина можат дополнително да го отежнат закрепнувањето.
Кога медицинските индикации го дозволуваат тоа, многу похумано е детето по завршената процедура и соодветниот медицински надзор да се врати во својот дом. Во позната и сигурна средина, опкружено со своето семејство, детето најчесто полесно закрепнува. Истовремено, се намалуваат отсуствата на родителите од работа и трошоците за целото семејство.
Современото здравство не треба само успешно да лекува. Треба да лекува и похумано.
Современа психијатрија во заедницата
Принципот на дневната болница има особено значење и во психијатријата. Дневните психијатриски болници овозможуваат пациентите да добиваат интензивен третман, психотерапија, медикаментозна терапија, рехабилитација и стручна поддршка во текот на денот, а навечер да се враќаат во својот дом и кај своето семејство. На тој начин се намалува изолацијата на пациентот и се зачувуваат неговите семејни и социјални врски. Пациентот не се одвојува целосно од заедницата, туку постепено учи повторно да функционира во неа.
Ваквиот пристап ја намалува стигмата, ја олеснува рехабилитацијата и создава подобри услови за долгорочна стабилизација. Секако, дневната психијатриска болница не може да ја замени класичната хоспитализација кај акутни и тешки состојби. Но за голем број пациенти таа претставува многу посоодветен и похуман модел на лекување.
Потребна е законска и инвестициска реформа
С. Македонија има можност да направи значаен исчекор. Потребно е Законот за здравствена заштита јасно да ја препознае дневната болница како посебен организациски облик на здравствена дејност. Истовремено, треба да се дефинираат прецизни и реални услови за простор, кадар, опрема, анестезија, стерилизација, постоперативен надзор и безбедност, во зависност од видот на медицинските услуги што ќе се изведуваат.
Стандардите мора да бидат високи и јасни. Но тие не треба механички да ги копираат сите инфраструктурни барања наменети за големите класични болници, доколку тие немаат медицинско оправдување за дневниот модел на лекување.
Целта не е да се намалат стандардите, туку тие да се приспособат на реалните потреби на современата медицина. Паралелно со законските измени, државата треба да изработи национална стратегија за развој на мрежа на дневни болници.
Таа стратегија треба да утврди кои региони имаат најголема потреба, кои специјалности се најсоодветни за дневно лекување и на кој начин Фондот за здравствено осигурување ќе ги финансира услугите. Треба да се создадат услови за развој и на јавни и на приватни дневни болници, под исти јасно утврдени критериуми за квалитет и безбедност. Државата истовремено треба активно да бара финансиска поддршка преку европските претпристапни и развојни фондови.
Реформата не треба да се сведе само на измена на еден закон. Таа треба да стане дел од долгорочната стратегија за модернизација и регионализација на македонското здравство.
Од болничкиот кревет кон современата медицина
Долги години големината и значењето на една болница се мереа според бројот на болничките кревети. Колку повеќе кревети имала една установа, толку повеќе се сметало дека таа е развиена и значајна. Но медицината се промени.
Денес успехот на еден здравствен систем не треба да се мери според тоа колку долго пациентите остануваат во болница. Тој треба да се мери според резултатите од лекувањето, безбедноста на пациентите, достапноста на здравствените услуги, брзината на закрепнувањето и рационалното користење на ресурсите.
Симболот на современото здравство повеќе не е болничкиот кревет. Симболот е пациентот што по успешно завршената процедура, безбедно и достоинствено, истиот ден се враќа во својот дом.
Дневните болници не се иднината на европското здравство. Тие се неговата сегашност. Доколку сакаме модерно, регионализирано, достапно и финансиски одржливо здравство, време е и С. Македонија да го направи тој чекор.
Мрежата на мали специјализирани дневни болници не е само организациска промена. Таа е предуслов за здравствен систем што ќе биде поблизок до пациентот, порационален за државата и подготвен за предизвиците на иднината. Без таква мрежа, регионализацијата на здравството ќе остане само политичка декларација. Со неа, може да стане реалност.
(крај)
Д-р спец. Наум Трпеноски
Авторот е специјалист по офталмологија, доктор на медицински науки и магистер по здравствен менаџмент
