Официјална Софија зазема став за одбрана на патријархот Кирил од ЕУ-санкционирање, а истовремено забрани влез во Бугарија за адвокатот Тони Менкиноски!?
- Предлогот на високата претставничка за надворешна политика Каја Калас за рускиот патријарх Кирил да биде опфатен со новиот пакет рестриктивни мерки предизвика отпор кај дел од земјите членки на ЕУ. Меѓу нив е и Бугарија, која, според дипломатски извори, изразила резерви кон предлогот на Каја Калас за санкционирање поглавар на христијанска црква, додека Италија го аргументира своето насогласување со истиот предлог низ „загриженост поради чувствителноста на Ватикан кон ваков преседан“ и нихилистички однос на ЕУ кон црквени великодостојници
Високата претставничка за надворешна политика на Европската Унија, Каја Калас, неодамна предложи во новиот пакет рестриктивни мерки за Русија да се санкционира и рускиот патријарх Кирил со „забрана за влез во земјите на ЕУ“! Тоа предизвика реакција и отпор кај дел од земјите членки на Унијата, првенствено кај Бугарија и Италија. ЕУ најпосле не беше во можност да обезбеди санкции против поглаварот на Руската православна црква, откако Бугарија стави вето на предлогот за време на разговори зад затворени врати, наведувајќи религиозни и културни причини за таквата одлука.
Аргументот што се слуша од Софија е дека ограничувањето на движењето на еден верски лидер отвора сериозни прашања за верските слободи, дијалогот и почитувањето на фундаменталните човекови права. Тоа е легитимна позиција што заслужува сериозна правна и политичка расправа.
Каде почнуваат, а каде завршуваат принципите?
Токму тука се отвора едно прашање што официјална Софија сè уште не го објаснила доволно убедливо. Имено, како истата држава – Бугарија, што повикува на претпазливост кога станува збор за ограничување на движењето на рускиот патријарх Кирил истовремено ја оправдува забраната за влез (во Бугарија) за македонскиот адвокат Тони Менкиноски?
Случаите, се разбира, не се идентични. Едниот се однесува на верски поглавар што е предмет на можни европски санкции поради неговата јавна поддршка на руската политика во Украина, а другиот на адвокат што ги застапува интересите на лица што се декларираат како Македонци во Бугарија во постапки пред Европскиот суд за човекови права во Стразбур.
Но заедничката точка е суштинска. Имено, во двата случаја станува збор за ограничување на правото на движење на конкретни личности, при што државите мора да покажат дека нивните мерки се неопходни, пропорционални и во согласност со европските стандарди.
Правото на адвокат не е политичка привилегија
Во случајот со Менкиноски, јавноста остана без јасно и детално образложение зошто еден адвокат, кој професионално ги застапува своите клиенти во меѓународни судски постапки, претставува безбедносен ризик што би оправдал забрана за влез. Особено ако се има предвид дека правото на адвокат и непречен пристап до правен застапник претставува едно од темелните начела на владеењето на правото и на Европската конвенција за човекови права.
Тука не станува збор само за личното право на адвокатот да патува. Прашањето е многу пошироко и посуштинско, и тоа дали со ваквата мерка индиректно се ограничува правото на неговите клиенти на ефективна правна заштита и комуникација со избраниот полномошник? Тоа е дилема што заслужува одговор, особено затоа што се однесува на постапки што се водат токму пред институциите на Советот на Европа.
Двојниот стандард
Токму оттука произлегува впечатокот за двоен стандард. Кога станува збор за рускиот патријарх Кирил, Бугарија предупредува дека санкциите можат да создадат опасен преседан и да ја нарушат чувствителната рамнотежа меѓу политиката и основните права. Кога, пак, станува збор за адвокат што застапува македонско малцинство пред европските судски институции, истата таа чувствителност речиси и не се забележува. Доколку Софија смета дека слободата на движење и институционалниот дијалог се вредности што треба да се заштитат кај верските лидери, тогаш логично е истите принципи да важат и за адвокатите што вршат легитимна професионална дејност. Правната држава не функционира врз основа на политичката подобност на лицето, туку врз основа на еднаквата примена на законот.
Европските вредности не смеат да бидат селективни
Во европската правна традиција токму доследноста е најважниот тест за кредибилитетот. Човековите права не можат да бидат универзални само кога тоа политички одговара. Тие мора да важат еднакво и за оние со кои се согласуваме и за оние чии ставови или професионален ангажман предизвикуваат политичка непријатност. Затоа, прашањето не е дали патријархот Кирил треба или не треба да биде санкциониран, ниту дали Бугарија има право да презема безбедносни мерки. Прашањето е дали истите принципи и истите критериуми се применуваат во сите случаи.
Кредибилитетот се мери со доследност
Сè додека официјална Софија не понуди јасни, правно проверливи и убедливи аргументи зошто во едниот случај повикува на заштита на фундаменталните права, а во другиот ограничува адвокат што професионално застапува свои клиенти пред европските институции, ќе остане впечатокот дека не станува збор за принципиелна политика, туку за селективна примена на европските вредности. А токму селективноста е најголемиот непријател на владеењето на правото. Кога една држава бара разбирање за човековите права во еден случај, а не покажува иста чувствителност во друг, неизбежно се отвора сомнежот дека принципите не се применуваат еднакво. Во такви околности, прашањето за двојните аршини не е политичка реторика, туку легитимна тема за јавна и правна дебата во самата Европска Унија. П.Р.
