ШИРОКА АВСТРИСКА АНКЕТА ЗА НОВАТА ЕВРОПСКА ПЕРЦЕПЦИЈА НА СВЕТОТ
КУС ВОВЕДЕН ПРЕСЕК НА ОБЕМНА АНКЕТА ШТО ГО РАЗНИША ЗАПАДНИОТ КОНСЕНЗУС:
- Вкупно 37 отсто од Австријците ги сметаат САД за најголема закана за светскиот мир.
- Само 22 отсто ја посочуваат Русија како главна глобална опасност.
- Дури 75 отсто имаат негативен став кон Америка.
- Бројот на „многу негативни“ ставови е двојно поголем отколку пред две години.
- Само 4 отсто ја гледаат Кина како закана за светскиот мир.
- Во екот на војната во Украина, Русија беше убедливо на врвот на листата на стравови.
- Денес перцепцијата е целосно променета.
- Енергетската криза, инфлацијата и војната во Украина ја зголемија европската несигурност.
- Сè повеќе Европејци ги преиспитуваат традиционалните сојузи и улогата на Вашингтон.
- Австриската анкета сугерира дека довербата станува најретката валута во новиот светски поредок, а Америка првпат ја престигнува
Русија во перцепцијата на Австријците како најголема закана за светскиот мир – 37 наспроти 22 отсто.
Растечката недоверба кон Вашингтон, падот на стравот од Москва и речиси непостојната загриженост за Кина како опасност откриваат длабока трансформација во начинот на кој европските граѓани ги доживуваат глобалните закани. Резултатите од Австрија можеби се локални, но пораката што ја испраќаат е глобална.
Најновото истражување на јавното мислење во Австрија отвори прашања што одамна тлеат под површината на европската политика. Според анкетата на списанието „Прагматикус“ (Der Pragmatikus), дури 37 проценти од Австријците ги сметаат Соединетите Американски Држави за најголема закана за светскиот мир, додека Русија ја посочиле 22 проценти од испитаниците.
На прв поглед станува збор за статистички податок од една европска држава. Но подлабокото читање открива многу повеќе. Резултатите сигнализираат драматична промена во колективната перцепција на Западот и укажуваат дека традиционалниот поглед на Америка како гарант на глобалната стабилност повеќе не е неспорен.
САД – од заштитник до извор на сомнеж
Само пред две години сликата беше сосема поинаква. Во екот на војната во Украина, Русија беше убедливо перципирана како најголема закана за европската безбедност, додека САД сè уште уживаа статус на главен заштитник на западниот поредок. Денес, според истата анкета, перцепцијата е речиси целосно променета.
Овој пресврт не е случаен ниту пак е резултат на еден единствен настан. Тој е производ на повеќегодишни геополитички потреси што постепено ја менуваат сликата за улогата на Вашингтон во светот.
Војната во Украина, кризите на Блискиот Исток, американската поддршка за Израел во текот на операциите во Газа и Либан, растечката конфронтација со Кина, како и политиката на санкции и притисок врз сојузниците, кај дел од европската јавност создадоа впечаток дека САД повеќе не се гледаат исклучиво како фактор на стабилност, туку и како актер што придонесува за продлабочување на глобалните тензии.
Австрија како показател за пошироки европски процеси
Особена тежина на резултатите им дава фактот што доаѓаат токму од Австрија.
За разлика од некои други членки на Европската Унија, Австрија традиционално негува поумерен, понеутрален и попрагматичен пристап кон меѓународните прашања. Токму затоа промената на расположението таму може да се чита како индикатор за подлабоки процеси што се одвиваат во поширокиот европски простор.
Анкетата покажува дека околу три четвртини од испитаниците имаат негативен став кон Америка, а бројот на оние што изразуваат „многу негативен“ став е двојно поголем во споредба со периодот од пред две години.
Оваа промена во значителна мера е поврзана со чувството дека Европа сè повеќе ги плаќа економските и безбедносните последици од конфликти врз кои има ограничено влијание.
Цената на кризите и растечката европска несигурност
Војната во Украина предизвика сериозни последици врз европските економии. Енергетската криза, високата инфлација, нарушените синџири на снабдување и забавувањето на индустриското производство во дел од европските држави ја продлабочија несигурноста кај граѓаните.
Истовремено, стравот од проширување на воените конфликти ги засили сомнежите околу способноста на европските влади самостојно да ја дефинираат сопствената стратешка иднина.
Во такви околности, сè повеќе граѓани почнуваат критички да ја преиспитуваат улогата на западните сили во создавањето и управувањето со глобалните кризи.
Падот на стравот од Русија не значи автоматски и симпатии кон Москва
Еден од најинтересните аспекти на истражувањето е значителното намалување на бројот на испитаници што ја сметаат Русија за најголема закана за мирот.
Овој тренд не треба да се толкува како нагло подобрување на имиџот на Москва во Европа. Наместо тоа, тој укажува на процес на посложено разбирање на меѓународните односи.
Сè повеќе граѓани го напуштаат поедноставениот наратив за поделба на светот на „добри“ и „лоши“ актери. Наместо тоа, глобалната политика се перципира како судир на интересите на големите сили, во кој ниту една страна не поседува апсолутен морален авторитет.
Токму во тој контекст расте и скепсата кон традиционалната претстава за Западот како единствен носител на мирот, демократијата и меѓународниот поредок.
Кина – економски партнер, а не безбедносна закана
Можеби најизненадувачки податок од анкетата е фактот што само четири проценти од Австријците ја сметаат Кина за закана за светскиот мир.
Овој резултат зборува за успешноста на кинеската стратегија за меѓународно позиционирање. За разлика од САД, кои често се поврзуваат со воени интервенции, санкции и безбедносни сојузи, Пекинг настапува како економски партнер и промотор на инфраструктурни и трговски иницијативи.
Без оглед на реалните геополитички амбиции на Кина, очигледно е дека нејзиниот меѓународен имиџ моментално се темели повеќе на економска отколку на воена моќ.
Кризата на американската „мека моќ“
Зад бројките од австриската анкета се крие уште еден важен процес, а тоа е постепено слабеење на американската „мека моќ“.
Со децении американското влијание не се темелеше само на воената и економската надмоќ туку и на способноста да ги убеди другите општества дека американското лидерство е корисно, легитимно и пожелно.
Холивуд, технолошките компании, либералната демократија, НАТО и американскиот начин на живот долго време беа дел од тој глобален наратив.
Денес, меѓутоа, сè повеќе истражувања во различни делови на светот покажуваат дека овој капитал на доверба постепено се троши.
Светот влегува во ера на недоверба
Австриските резултати може да се читаат и како дел од поширока глобална трансформација.
Светот постепено се движи кон поредок во кој довербата во сите големи сили е намалена. Америка се соочува со ерозија на авторитетот што го стекна по завршувањето на Студената војна. Европа сè потешко ја дефинира сопствената стратешка улога. Русија настојува да се претстави како противтежа на Западот, додека Кина го шири своето влијание преку економски механизми и концептот на мултиполарност.
Во меѓувреме, голем број држави од глобалниот југ сè почесто одбиваат да избираат страна и се обидуваат да водат политика на балансирање меѓу Вашингтон, Москва и Пекинг.
Повеќе од анкета, помалку од пресуда
Австриското истражување не претставува конечна пресуда за улогата на САД во светот, ниту пак е доказ за фундаментален геополитички пресврт. Но тоа е значаен индикатор за промените што се случуваат во јавната свест.
Кога значителен дел граѓани на една европска држава почнуваат најголемата закана за светскиот мир да ја гледаат во Америка, а не во традиционалните ривали на Западот, тогаш станува јасно дека се менуваат не само политичките ставови туку и самите темели врз кои се градеше западниот консензус во последните децении.
Токму затоа оваа анкета е повеќе од обична статистика. Таа претставува сигнал дека глобалниот поредок влегува во нова фаза – фаза во која старите претпоставки веќе не се прифаќаат без прашања, а довербата станува најдефицитарната валута во меѓународните односи. Р.С.
