Рецензија: Зошто последниот филм на Јоргос Лантимос е еден од најсмелите филмови во последните години
Ако „Песјак“ ја разјаде идејата за семејството одвнатре, „Јастогот“ ја претвори љубовта во бирократски кошмар, „Убиството на светиот елен“ ја соголи моралната одмазда до коска, а „Кутри суштества“ беше барокна, телесна и интелектуална оргија, тогаш „Бугонија“ е филм што дејствува како ладна пресуда. Тоа е Јоргос Лантимос без илузии, без кокетирање со публиката и без желба да биде разбран. Наместо тоа, тој нуди нешто поретко и понепријатно: чувство дека светот што го гледаме на екран не е изместен — туку само искрено прикажан.
„Бугонија“ е можеби неговиот најмрачен филм досега, не поради експлицитноста, туку поради целосното отсуство на надеж. Апсурдот тука не е стилска фигура, туку состојба.
Јоргос Лантимос – автор што не верува во утеха
Лантимос одамна е канон. Неговото реноме е изградено на бескомпромисна авторска визија, редовни фестивалски селекции и награди, како и номинации за најпрестижните филмски признанија во светот. Но поважно од трофеите е неговата доследност: секој филм е варијација на истото прашање — како системите нè дехуманизираат, а ние со задоволство учествуваме во тоа.
Во „Бугонија“ тие идеи се доведени до крајност. Ова е филм што не се обидува да ги разобличи механизмите на моќта,; тој претпоставува дека веќе ги знаеме, но премногу сме уморни за да реагираме.
Уште од најавата, „Бугонија“ беше третиран како високопрофилен фестивалски наслов, со очекувања за номинации во категориите за режија, за главна женска и машка улога и за сценарио. Филмот јасно е калибриран за фестивалска публика — не за аплауз, туку за поделба.
Содржина: Заговорот како последна форма на смисла
Филмот „Бугонија“ претставува современ римејк на култниот јужнокорејски филм од 2003 година „Спаси ја Зелената Планета!“ на режисерот Џанг Џун-хван. Оригиналот важи за вистинско корејско ремек-дело поради неговата смела мешавина од жанрови – црна комедија, научна фантастика и психолошки трилер – и поради начинот на кој преку ексцентричен наратив поставува длабоки прашања за паранојата, општествената неправда и човечката потреба за смисла. „Бугонија“ ги презема основната идеја и тон на филмот, но ги адаптира за нов контекст и публика, обидувајќи се да ги задржи провокативната енергија и моралната двосмисленост што го направија „Спаси ја Зелената Планета!“ култен класик.
Приказната следи двајца мажи на дното на општествената хиерархија, кои се убедени дека една моќна корпоративна жена е вонземско суштество што тивко го подготвува уништувањето на човештвото. Но „Бугонија“ не е научнофантастичен филм. Тој е приказна за луѓе што мораат да поверуваат во апокалипса, затоа што нивниот живот е празен.
Киднапирањето не е кулминација, туку симптом. Насилството не е идеолошки чин, туку очајнички обид за значење. Лантимос не ги оправдува своите ликови, но не ни одбива да ги осуди едноставно — тој ги набљудува како лабораториски примероци на еден распаднат систем.
Актерска игра: Три различни енергии, еден вознемирувачки баланс
Ема Стоун повторно се покажува како најхрабриот актерски сојузник на Лантимос. Нејзиниот лик е олицетворение на модерната моќ: тивка, рационална, недостижна и емотивно непроѕирна. Таа не игра злобен антагонист, туку структура. Стоун користи минимализам до екстрем — микродвижења, контролирани паузи, поглед што никогаш не нуди олеснување. Во нејзината изведба, најстрашното е токму тоа што ништо не изгледа лично.
Џеси Племонс е срцето на филмот — ако воопшто можеме да зборуваме за срце. Неговиот лик е мешавина од параноја, ранливост и тивок гнев. Племонс игра човек што одамна престанал да прави разлика меѓу убедувањето и самозалажувањето. Неговата физичка присутност, бавните реакции и празните паузи создаваат чувство дека ликот постојано е на работ на распаѓање. Тоа е глума што не бара внимание, но тешко се заборава. Можеби конечно е дојдено времето Џеси Племонс да се закити со Оскар.
Аидан Делбис е тивкото откритие на филмот. За разлика од Племонс, неговиот лик не е идеолошки фиксиран, туку емотивно оштетен. Делбис игра со сурова, нефилтрирана енергија — како човек што не разбира целосно што прави, но знае дека мора да биде дел од нешто поголемо од себе. Неговата изведба додава човечка пукнатина во инаку стерилниот свет на филмот.
Сценарио, продукција и музика
Сценариото е намерно антиемотивно. Дијалозите звучат вештачки, речиси роботски, што ја нагласува идејата дека ликовите повеќе не комуницираат — тие само репродуцираат мисли. Продукцијата е геометриски студена, со кадри што личат на простори за надзор, а не за живеење.
Музиката не ја води драмата, туку ја поткопува. Таа создава чувство на константна закана, без експлозија, без ослободување.
Скриени значења: Светот по вистината
„Бугонија“ може да се чита како сатира за теориите на заговор, како критика на корпоративниот капитализам, како анализа на машката радикализација или како егзистенцијална драма за луѓе што веќе не веруваат во ништо заедничко. Највознемирувачката идеја што филмот ја носи е дека вистината повеќе не е важна — важна е само приказната во која ќе се засолниме.
Финалето е студено, одбивно и намерно лишено од катарза. Лантимос одбива да понуди морална рамка или емотивно олеснување. Наместо тоа, те остава со чувство дека си сведок на сценарио излезено од самите морални ќелии на најболните теоретичари на заговори, но и дека тоа сценарио не е најстрашното нешто што може да ни се случи на нас луѓето, а ние сме неми сведоци на сето тоа. Ова е крај што не сака да биде сакан — туку запомнет.
Заклучок
„Бугонија“ е тежок филм, намерно непријатен и целосно рамнодушен кон очекувањата на публиката. Но токму во таа рамнодушност лежи неговата сила. Јоргос Лантимос уште еднаш докажува дека е еден од ретките современи автори што не снимаат за да објаснат, туку за да дијагностицираат.
Ова не е филм што ќе ве утеши. Ова е филм што ќе ве остави сами со сопствените мисли — а денес тоа е најрадикалниот гест.
