Статусот на канадската покраина Алберта во Канада во фокус на интересот на Вашингтон
- Изјавата на американскиот министер за финансии Скот Бесент, дадена во интервју со поткастерот Џек Пособиец, дека канадската покраина Алберта е „природен партнер на Соединетите Американски Држави“ и дека постојат гласини за можен референдум за нејзино отцепување од Канада, отвори серија чувствителни прашања, не само за внатрешните односи во Канада туку и за пошироките геополитички импликации. Дали Вашингтон индиректно охрабрува сепаратистички процеси кај држави-сојузници и дали демократијата станува нов инструмент за територијално проширување?
За Канада, како и за светот, прашањето за статусот на канадската покраина Алберта е потсетник дека внатрешните економски и политички тензии може лесно да станат предмет на надворешни интерпретации. За САД, пак, тоа е уште еден пример дека зборовите на високите функционери имаат тежина што оди подалеку од нивната формална намера. Зошто деновиве канадската покраина Алберта се најде и во фокусот на јавноста?
Кој поттикнува сепаратизам во канадската покраина Алберта и зошто?
Алберта е економскиот мотор на Канада. Таа произведува најголем дел од канадската нафта и гас, а нејзините приходи, преку федералниот систем на прераспределба, значително ги поддржуваат другите провинции. Токму тука лежи суштината на долготрајното незадоволство, значителен дел од населението смета дека Алберта „плаќа премногу“, а добива премалку политичка автономија и поддршка за својот енергетски сектор.
Овие ставови не се нови. Сепаратистички идеи периодично се појавуваат со децении, но никогаш досега не добиле критична маса. Сепак, сега комбинацијата од климатски политики на федералната влада, ограничувањата за нафтената индустрија и глобалната енергетска криза повторно ги зајакна тие гласови.
Премиерката на Алберта, Даниел Смит, веќе најави дека би поддржала одржување референдум доколку граѓанската петиција ја добие потребната поддршка. Формално, таквиот референдум би се однесувал на независност од Канада, а не на приклучување кон САД — разлика што често се губи во јавниот дискурс.
Изјавите од Вашингтон ја тестираат Канада
Коментарите на Скот Бесент (не се официјална најава на американска политика) се сметаат за невообичаени. Ретко се случува висок функционер на САД јавно да зборува за можноста дел од територијата на сојузничка држава да се отцепи, па дури и индиректно да се претстави како „природен партнер“ на Америка. Сепак, тука се крие клучниот момент, затоа што Бесент не најави американска иницијатива, ниту поддршка за анексија. Тој зборуваше за „гласини“ и за карактерот на Алберта и нејзините жители. Но во меѓународната политика, ваквите изјави ретко се невини. Тие може да се толкуваат како сигнал, охрабрување или барем тестирање на јавната реакција и во Канада и во САД.
Отава реагираше воздржано, но јасно, истакнувајќи дека Канада е суверена држава и дека нејзините внатрешни прашања не се предмет на надворешни коментари.
Тематика со пошироки импликации во однос на Алберта
Прашањето што се наметнува е пошироко од Алберта. Во последните години, особено за време и по првиот мандат на Доналд Трамп, во американскиот политички дискурс сè почесто се користи провокативна реторика за Канада како „51-та држава“ на САД, „природни сојузници“, а се зборува и за економска интеграција. Значи се оди подалеку од класичната дипломатија.
Во теорија, референдумот е демократски инструмент. Но, во пракса, историјата покажува дека референдумите за независност често се одржуваат во контекст на силни надворешни влијанија, економски притисоци или геополитички интереси. Затоа стравот кај дел од аналитичарите е дека се отвора простор за нов модел на влијание, не преку воена сила, туку преку охрабрување внатрешни поделби и користење демократски процеси за геополитички цели.
Сепак, треба да се биде внимателен со ваквите заклучоци. Во моментов нема докази дека Вашингтон има стратегија за „демократска анексија“ на канадска територија.
Поддршката за независност во Алберта, според повеќето анкети, е ограничена и далеку од мнозинство, а уште помала е поддршката за приклучување кон САД.
Во крајна линија, изјавата на Бесент повеќе личи на политички сигнал отколку на план. Таа се вклопува во пошироката реторика на американската десница, која често ја романтизира идејата за „слободни, ресурсно богати региони“ и ја критикува федералната власт — било таа во Отава или во Вашингтон.
За Канада, како и за светот, ова е потсетник дека внатрешните економски и политички тензии може лесно да станат предмет на надворешни интерпретации. За САД, пак, тоа е уште еден пример дека зборовите на високите функционери имаат тежина што оди подалеку од нивната формална намера.
Алберта, барем засега, останува канадска покраина. Но дебатата што се отвори покажува дека во ера на глобални кризи и политичка поларизација, дури и најстабилните сојузи не се имуни на сомнежи, провокации и геополитички наративи.
Сотир Ристо
