„Интернационалниот етнографски филмски фестивал“ е со свое важно место на фестивалот „Илинденски денови“ во Битола. Тој е своевиден медиум каде што културното наследство продолжува да живее, а различните светови се среќаваат на едно платно
Од 18 до 26 јули, во рамките на „Илинденски денови“, ќе бидат прикажани редица филмови што патуваат низ времето, луѓето и традициите. „Интернационалниот етнографски филмски фестивал“, чие петто издание започнува денеска, стана нераздвоен дел од 56-годишната традиција на фестивалот на народни игри и песни „Илинденски денови“.
Четириесетина документарни филма ќе бидат прикажани во текот на целиот фестивал, создавајќи програма што е богата и прониклива, како и секогаш во своето истражување на темите што ги обработува. Со голема чувствителност, овие филмови, на некој начин, го креваат превезот врз еколошките, социјалните, културните и човечките превирања што ги зафаќаат современите општества низ целиот свет.
Ова е нивната вистинска сила, бидејќи документарецот е непроценлив по тоа што е хибридно дело, точка на контакт меѓу уметноста и истражувањето, меѓу креативниот израз и научното истражување. Тој го користи кинематографскиот јазик за да понуди ригорозна, динамична и жива перспектива за теми од хуманистичките и општествените науки.
Оваа година, програмата на ИЕФФ нуди перспектива што ги менува перспективите. Во овие турбулентни времиња, тој создава простор каде што слободата за создавање, слободата за размислување и слободата на изразување цврсто се негуваат и бранат: преку богатството на филмовите што ги презентира, преку дискусиите што филмовите ги поттикнуваат.
Програмата за 2026 година адресира неколку длабоки универзални антрополошки прашања преку визуелниот јазик на документаристиката: траумата, меморијата и соочување со минатото, дел од филмовите ги истражуваат лузните што војните и политичките режими ги оставаат врз колективната свест.
Сеќавање на комунизмот: „И статуите умираат?“ (Унгарија). Бегалски и лични семејни трауми: „Македонецот“ (Полска/Македонија) го обработува егзодусот на децата бегалци од Граѓанската војна во Грција; „За дедо ми“ (Германија) е интимна комеморација на загубата. Постконфликтно заздравување и воени деструкции: „Пиштоли и лотоси“ (Камбоџа) преку лична приказна на поранешно дете војник; „Силата на тишината“ (Етиопија/Шпанија) за воените силувања во Тиграј; „Нови почетоци“ (Франција/Белгија) за виетнамски ветеран во САД. Екологијата, климатските промени и загрозени староседелски заедници, при што филмовите ја рефлектираат глобалната криза на екосистемите и судирот меѓу традиционалниот одржлив начин на живот и агресивниот капитализам/индустријализација. Амазонија под опсада: „Тороборо: Името на растенијата“ (Еквадор/Бразил) и „Болна земја“ (Бразил) го прикажуваат отпорот на домородните племиња (Ваорани и Кисеџе) против нафтената и агроиндустријата. Суши и климатски миграции: „Чуварот на бунарот“ (Чад) и „Меѓу солта и небото“ (Боливија) за кризата на екосистемите. Еколошки катастрофи од индустријата: „Бангаранг“ (Италија) ја претставува детската перспектива во Таранто – градот со најголема фабрика за челик и огромна еколошка катастрофа во Европа. Алтернатива во локалната мудрост: „Поема за земјоделецот“ (Индонезија) нуди увид во древните јавански еколошки методи за обработка на земјата.
Ритуалите, паганските традиции и усната историја со проучување на древните обичаи, кои успеале да опстанат во модерниот свет како симбол на идентитетот и отпорот на заедниците. Италијански синкретизам и фолклор: „Бакуњо“ (пагански ритуал со клекнување на бик), „Вер ет Тарал“ (арберешка претсвадбена серенада) и „Никаде во светот“ (овчарските традиции на планината Червати). Словенски и локални обичаи: „Русалки\Никси“ (рурален руски фестивал), русалиските традиции во „Приказна за русалиите“ и теренските истражувања во македонскиот предел Каршијак во „Во очи Божиќ“. Курдски и ромски обреди: „Свадбата на пирите“ (Иран) и масовниот ромски аџилак во Камарг во филмот „Воларе Воларе!“.
Маргинализирани групи и родови перспективи прикажани во филмови што го кршат патријархалниот наратив во традиционалните средини. „Меѓу прашината и соновите“ (Перу) им дава силен глас на жените рудари, кои се борат за правно признавање во Ла Ринконада. „Тиеклу – Село на жените“ (Буркина Фасо) и „Ваинитаи: Пронаоѓање на себеси“ (Перу) ги истражуваат женскиот отпор, еманципацијата и себеоткривањето во затворени општества.
Ниту еден од овие филмови не подлегнува на искушението на еднодимензионален портрет. Ова одбивање да се поедностави оди рака под рака со формална дрскост што го провлекува изборот. Филмските режисери не собираат само сведоштва – тие бараат вистинска форма.
Ова е можеби најпривлечната нишка што се провлекува низ ова петто издание: прашањето што може да направи камерата на места каде што сите не можеме да бидеме. Режисерот е на наше место таму. Тој снима. Не како активист, туку како сведок што знае дека присуството на камерата е веќе, само по себе, чин на отпор.
– Несомнено, токму во оваа желба за пренесување знаење и вредности, амбициите на фестивалот се совпаѓаат со оние на „Илинденски денови“. Оваа година добивме над 1.800 филма, бројка што сама по себе ги покажува здравјето и угледот на нашиот фестивал основан само пред пет години. Благодарност до филмските работници и до нашата публика, Агенцијата за филм и до сите наши партнери што му дадоа поддршка на овој годишен настан. Ве повикувам сите да уживате во фестивалот и филмовите – вели селекторот на фестивалот, Тони Гламчевски.
Фестивалот започнува со визуелно патување низ Неапол посветено на култот кон Марадона („Муралите на Д10С“), проследено со италијанскиот долгометражен филм „Никаде во светот“, со Италија како земја во фокус.
Фестивалот не е само ревијален туку има силна апликативна и едукативна мисија насочена кон младите истражувачи и учениците: Мастерклас за етнографски филм: наменет за учесниците на традиционалниот Семинар за музика и игра „Илинденски денови“, со цел да се поттикне соработка меѓу македонските етнолози и филмаџии. Во рамките на програмата за млада публика „Воспитување преку филм“, организирани се специјални утрински проекции за деца и наставници за време на летниот распуст.
Оваа иницијатива, која има цел едукација и градење на идната филмска публика, се реализира во соработка со здружението „Ај Ај ВО“ и Меѓународниот филмски фестивал во Нанси (Франција), со кој од 2013 година раководи брачниот пар Бландин и Тони Гламчевски. Т.Г.
