Вашингтон и Тел Авив градат најдлабока воено-технолошка интеграција во современата историја
- Додека медиумите секојдневно известуваат за ракетни напади на Блискиот Исток, дипломатски тензии и шпекулации за наводни несогласувања меѓу американското и израелското раководство, особено откако е постигната согласност за мировен договор помеѓу САД и Иран, во заднина се одвива процес што потенцијално може да ја промени структурата на глобалната безбедност. Не станува збор за нов пакет воена помош, ниту за уште една заедничка воена вежба. Станува збор за можноста за создавање нов модел на стратешко партнерство во кој американската и израелската воена машинерија би можеле да станат потесно поврзани од кога било досега
Во нацрт-верзијата на американскиот Закон за национална одбранбена авторизација (НДАА) за 2027 година, вниманието на дел од аналитичарите го привлече членот 224, именуван како „Иницијатива за соработка во одбранбената технологија меѓу САД и Израел“. Иако формулацијата изгледа како техничка и административна, некои експерти сметаат дека зад неа се крие многу повеќе од обична билатерална соработка.
За првпат во толкав обем се отвора можност за систематско поврзување на истражувачките, технолошките и развојните капацитети на двете држави во областа на одбраната. Ако ваквиот процес продолжи во насоката што ја предвидуваат неговите поддржувачи, тоа би можело да означи почеток на нова етапа во американско-израелските односи.
СОЈУЗ ШТО ТРАЕ ВЕЌЕ СО ДЕЦЕНИИ
Американско-израелските односи одамна ги надминуваат рамките на класично дипломатско партнерство. Од создавањето на Израел во 1948 година, САД се негов најважен политички, економски и воен сојузник. Во текот на децениите Вашингтон обезбеди огромни количества воена опрема, финансиска поддршка, разузнавачка соработка и дипломатска заштита на меѓународната сцена.
Но дури и во најинтензивните периоди на соработка постоеше јасна институционална граница меѓу американските и израелските вооружени сили. Двете армии соработуваа, но остануваа одвоени системи.
Токму затоа сегашните иницијативи предизвикуваат внимание кај аналитичарите. Според нив, новиот модел не е насочен кон испорака на повеќе оружје, туку кон создавање заеднички технолошки капацитети што би можеле да влијаат врз начинот на кој ќе се водат идните војни.
Класичното конвенционално оружје е веќе „демоде“
Воените конфликти од последните години покажаа дека светот влегува во сосема нова ера. Војната во Украина, судирите на Блискиот Исток и растечките тензии во Индо-Пацификот демонстрираа дека технологијата станува еднакво важна како и бројноста на војниците. Дронови што чинат неколку илјади долари успеваат да уништат тенкови вредни милиони. Вештачката интелигенција анализира огромни количини податоци за неколку секунди. Сателитите овозможуваат речиси постојан надзор на боиштата. Во такви околности, државите што ќе ги контролираат најнапредните технологии ќе имаат значителна предност.
Израел одамна е препознаен како една од водечките сили во развојот на беспилотни летала, сајбер-одбрана, електронско војување и системи за противракетна заштита. САД, пак, располагаат со најголемиот воен буџет во светот, најмоќната индустриска база и огромни истражувачки ресурси. Спојувањето на овие капацитети би можело да создаде технолошки центар без вистински конкурент на глобално ниво.
ДАЛИ СЕ СОЗДАВА НОВ МОДЕЛ НА ВОЕН СОЈУЗ?
Најинтересното прашање е дали светот е сведок на појава на нов тип сојузништво. Традиционалните воени сојузи се темелат на договори, заеднички обврски и координирани операции. Но во ерата на вештачката интелигенција, клучен ресурс стануваат податоците, алгоритмите и технолошките платформи.
Доколку две армии користат исти системи, исти дигитални архитектури и исти технолошки решенија, нивната меѓузависност станува многу поголема од класичната политичка соработка. Токму затоа некои аналитичари зборуваат за создавање нов облик на безбедносна интеграција, кој нема историски преседан.
ШТО МОЖЕ ДА ЗНАЧИ ОВА ЗА СВЕТОТ?
Ако ваквите процеси продолжат, нивните ефекти нема да бидат ограничени само на Блискиот Исток. Можно е да се појават нови блокови на технолошки поврзани држави што ќе соработуваат во развојот на вештачка интелигенција, автономно оружје и напредни одбранбени системи.
Во таков свет, воената моќ повеќе нема да се мери само со бројот на авиони и тенкови туку и со способноста за контрола на информациите, податоците и технолошките иновации.
Затоа дебатата околу оваа иницијатива е многу поголема од прашањето за односите меѓу Вашингтон и Тел Авив. Таа всушност отвора дилема за иднината на глобалната безбедност и за тоа како ќе изгледаат војните, сојузите и односите на моќ во следните децении.
Без оглед дали иницијативата ќе биде реализирана во целост или ќе претрпи значителни измени, едно е јасно: светот влегува во период во кој технологијата станува главна валута на воената моќ. Во таква реалност, сојузите повеќе нема да се градат само преку политички договори туку и преку заеднички алгоритми, истражувачки центри, бази на податоци и технолошки платформи.
Ако членот 224 навистина претставува почеток на таков процес, тогаш можеби не сме сведоци на уште една законска одредба во американскиот Конгрес, туку на раѓањето нова геополитичка епоха. Р.С.
Темата за „фузија“ на армиите на САД и Израел речиси не постои во јавната дебата
Еден од најинтересните аспекти е ограниченото медиумско внимание што го добива ова прашање. Вообичаено, секоја иницијатива што се однесува на националната безбедност и надворешната политика предизвикува бурни расправи во американскиот Конгрес и во јавноста.
Овој пат, барем засега, реакциите се релативно тивки. Критичарите тврдат дека токму тоа е проблемот. Според нив, јавноста има право да знае какви долгорочни обврски презема американската држава и до кој степен тие можат да влијаат врз идните конфликти.
Поддржувачите, пак, сметаат дека станува збор за природен чекор во развојот на стратешкото партнерство и дека ваквите иницијативи се неопходни во време на забрзана глобална конкуренција. Во таква средина продлабочувањето на американско-израелската соработка може да се сфати како демонстрација на технолошка и воена надмоќ. Вашингтон нема намера да ја препушти лидерската позиција во развојот на идните воени технологии. Р.С.
Воено-индустрискиот комплекс како главен добитник
Секогаш кога станува збор за големи одбранбени програми, неизбежно се отвора прашањето за улогата на воено-индустрискиот комплекс. Американските компании од одбранбениот сектор се меѓу најмоќните економски субјекти во светот.
Нивните интереси често се поврзани со нови истражувачки програми, развој на технологии и долгорочни договори. Подлабоката интеграција со израелскиот технолошки сектор би можела да отвори нови можности за заеднички проекти вредни десетици милијарди долари.
Токму затоа некои од критичарите предупредуваат дека економските интереси не смеат да ја заменат демократската расправа за безбедносните последици. Р.С.
