Уште пред изрекувањето на пресудите за четворицата лидери на ОВК, во Косово беа најавени масовни собирања, а САД, Франција и Обединетото Кралство ги предупредија своите граѓани да избегнуваат локации каде што се одвиваат демонстрации, како и други ризични подрачја. Во Хаг, пак, беше засилена безбедноста поради масовното присуство на голем број приврзаници на обвинетите пред објектот на судот за време на изрекувањето на пресудата. Тоа се факти. Сè друго понатаму, ден потоа, мора да биде предмет на внимателна процена, а не на паника. Македонија има посебна причина да биде внимателна. Не затоа што треба да се сомнева во цела една етничка заедница, туку затоа што земјата има сопствено искуство со оружениот конфликт од 2001 година и затоа што секоја регионална безбедносна криза лесно може да произведе политички, социјални и безбедносни последици и кај нас. Опасноста не е во тоа што граѓаните ќе излезат да протестираат. Протестот е демократско право.
Опасноста започнува тогаш кога политичкиот протест ќе биде претворен во насилство, кога омразата ќе стане мобилизациски инструмент, кога ќе се појават организирани групи подготвени да напаѓаат институции или граѓани и кога криминални или милитантни структури ќе се обидат да ја искористат политичката криза. Токму затоа институциите не смеат да чекаат кризата да започне за да реагираат. Безбедносните служби треба да го следат развојот на настаните, да ги проценуваат конкретните закани и да спречат насилни сценарија, но без колективно сомничење, без етничко профилирање и без создавање дополнителни поделби. И уште нешто е многу важно. Имено, никој во Македонија не смее да дозволи една пресуда во Хаг да биде претворена во пресуда за цели народи. Одговорноста за сите злосторства е индивидуална и судска. И одговорноста за евентуално насилство по пресудата мора да биде индивидуална и кривична. Не постои колективна вина. Не постои колективна одмазда. И не смее да постои колективен страв. Но постои обврска на државата да биде подготвена.
Полицијата, разузнавачките и безбедносните структури, армијата во рамките на своите законски надлежности, како и институциите задолжени за управување со кризи, треба да имаат јасни сценарија за различни степени на ризик. Истовремено, неопходна е координација со сојузниците и меѓународните безбедносни структури. Бидејќи Балканот и денес останува простор во кој локалната политичка криза може брзо да добие регионална димензија. Најлошото сценарио не е нужно нова војна. Понекогаш кризата започнува многу потивко, како што се заканите на социјалните мрежи, со дезинформации, со провокации или, како во овој случај, со организирани протести, со инциденти на улица, со напади врз објекти или со обид некоја мала радикална група да предизвика реакција што потоа ќе ја преземат многу поголеми маси. Токму затоа во деновите по хашката пресуда ќе треба да се зачуваат ладни глави.
Од Косово до Македонија, од Тирана до Белград, секој политички актер мора да разбере дека една неодговорна изјава може да има последици многу поголеми од нејзината дневнополитичка цел. Хаг треба да биде место каде што се суди според доказите и правото. Не место од кое ќе се испраќаат сигнали за нови конфликти. А Македонија треба да биде држава што ја брани стабилноста без да ја жртвува демократијата. Да биде подготвена, но не исплашена. Да биде внимателна, но не параноична. Да реагира на конкретна закана, но не на етничка припадност. И, пред сè, да не дозволи туѓите историски спорови повторно да станат наши барикади. Ако има обид за насилство, институциите мора да го пресечат. Ако има протест, државата мора да го заштити правото на мирно собирање. Ако има говор на омраза, мора да се процесира. Ако има организирани насилни структури, мора да се откријат и да се санкционираат според закон. Само така предупредувањето ќе остане предупредување, а не самоисполнувачко пророштво. Балканот веќе плати превисока цена за политичари и структури што веруваа дека со закани можат да го контролираат исходот на историјата. Затоа денес најпотребна е една едноставна порака, а тоа е дека правдата не смее да биде причина за ново насилство. А безбедноста не смее да биде изговор за нови поделби. Хаг ја донесе својата одлука, а Балканот сега треба да покаже дека научил како се одговара на тешка одлука, со аргументите на правото, со институции и со разум, а не со улица и оружје.
