ПОВОД: НА САМИТОТ НА ПРОЦЕСОТ ЗА СОРАБОТКА ВО ЈУГОИСТОЧНА ЕВРОПА (ПСЈИЕ) ВО БУГАРИЈА, ОФИЦИЈАЛНА СОФИЈА НИ ГИ РАСЧИСТИ ВНАТРЕШНИТЕ ДИЛЕМИ
Наместо дипломатски магли и европски фрази, бугарската страна конечно отворено кажа што мисли и што планира да направи натаму во врска со наметнатиот билатерален спор со Македонија во врска со нашата евроинтеграција. Имено, уставните измени не се крај на условите, туку само почеток!
Ако некој во Македонија сѐ уште веруваше дека по промената на Уставот ќе следува чист европски пат, одговорот од Софија стигна директно и без дипломатски украси. Во таа смисла, Илијана Јотова навистина ни заврши работа – ги расчисти дилемите и ни покажа дека максималистичките барања не се исклучок, туку правило.
ОВА (БИ ТРЕБАЛО ДА) Е ВИСТИНСКИ КРАЈ НА ИЛУЗИИТЕ КАЈ НЕКОИ ОД НАС
Македонската јавност со години е изложена на различни уверувања дека постои јасен пат кон Европската Унија и дека е доволно да се исполни уште само една обврска за процесот конечно да тргне напред. Денес пораките што стигнаа од Софија покажуваат дека реалноста е многу покомплексна.
Министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски јасно посочи дека Македонија не бара само отворање на пристапните преговори туку и сигурност дека тие ќе можат успешно да завршат. Затоа, сосема логично, потребна е гаранција дека во текот на процесот нема да се појавуваат нови барања поврзани со историјата, идентитетот, јазикот или со работата на историските комисии.
Но токму тука дојде најважниот одговор.
СОФИЈА КАЖА ШТО МИСЛИ И ШТО ИМА НАМЕРА ДА ПРАВИ
Изјавите на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова по средбата со бугарската претседателка Илијана Јотова открија нешто што долго време се претпоставуваше, но ретко кој сакаше јавно да го признае. Уставните измени не се единствениот услов.
На маса остануваат и протоколите, историската комисија и дополнителни обврски што произлегуваат од билатералниот спор. Со други зборови, она што често беше претставувано како еднократна политичка жртва, според сигналите од Софија, претставува само една етапа од многу поширок процес на условувања. Тоа е суштинската порака што македонската јавност треба внимателно да ја слушне.
ОВА СИГУРНО НЕ Е ЕВРОПСКИ ПРОЦЕС, ТУКУ Е БИЛАТЕРАЛЕН ЛАВИРИНТ
Најголемиот проблем не е дали Македонија треба да прави реформи. Тоа никогаш не било спорно. Прашањето е дали критериумите ќе бидат европски или билатерални.
Европската Унија е изградена врз принципи на владеење на правото, функционални институции, човекови права и економски стандарди. Историските толкувања, националните митологии и идентитетските прашања не се дел од Копенхашките критериуми.
Затоа и дилемата што ја отвори Муцунски е легитимна: Дали Македонија ќе преговара за европски стандарди или за историски интерпретации? Ако второто стане доминантно, тогаш процесот ризикува да се претвори во бесконечен лавиринт во кој целта постојано се поместува.
УСЛУГАТА НА ЈОТОВА
Парадоксално, токму бугарската претседателка направи можеби најголема услуга за македонската политичка сцена. Со својата недвосмислена позиција таа ги урна и последните надежи дека по уставните измени автоматски ќе се отворат европските врати. Наместо нови илузии, Македонија доби јасна слика за состојбата.
– Во политиката јасноста често е повредна од лажната надеж. Сега веќе никој не може убедливо да тврди дека условите завршуваат со една уставна интервенција. Ако има нови барања денес, логично е да се постави прашањето колку нови барања ќе се појават утре – велат нашите соговорници, ветерани во политиката и поранешни членови на политичка партија што до скоро беше на власт.
ВРЕМЕ Е ЗА ВНАТРЕШЕН КОНСЕНЗУС
– Токму затоа на Македонија ѝ е потребен широк национален консензус околу црвените линии што не смеат да бидат предмет на политичко пазарење. Ниту еден европски процес не може да биде успешен ако се темели врз постепено релативизирање на националниот идентитет, јазикот и историското право на самоопределување. Тоа не е прашање на национализам, туку на достоинство и принципи што важат за сите европски народи – велат истите извори при брифингот и размената на мислења во врска со ставот на бугарската претседателка Јотова, при што додаваат дека таа „ѝ нацртала на дел од македонската опозициска јавност да не биде во заблуда дека уставните измени се крај на барањата од Софија“.
ЕВРОПА – ДА, ОБЕЗЛИЧУВАЊЕ – НЕ
Македонија нема причина да се откажува од европската перспектива. Напротив, членството во Европската Унија останува стратешка цел и интерес на државата. Но европскиот пат мора да биде пат кон интеграција, а не кон асимилација. Кон партнерство, а не кон бескрајни отстапки. Кон европеизација на институциите, а не кон редефинирање на националниот идентитет.
Пораката од Софија можеби не е она што многумина сакаа да го слушнат. Но токму затоа е важна. Бидејќи конечно ги расчисти дилемите. А кога дилемите ќе исчезнат, останува само обврската Македонија трезвено, самоуверено и непоколебливо да го бара својот европски пат – пат што води кон Европа, но не и кон сопствено обезличување.
