Прогласувањето на независноста по референдумот во 1991 година беше само првиот чекор кон целосно меѓународно позиционирање на државата. За една нова и млада држава да обезбеди стабилна позиција на меѓународната сцена, неопходни беа меѓународно признавање, членство во мултилатералните организации и активно учество во глобалните и регионалните процеси.
За Македонија, патот кон меѓународната афирмација не беше едноставен административен процес, туку долгогодишна дипломатска борба за потврдување на нејзиниот меѓународен субјективитет.
Обединетите нации – членство под привремена референца
Еден од најзначајните чекори беше направен во април 1993 година. На 7 април, Советот за безбедност на Обединетите нации со Резолуцијата 817 му препорача на Генералното собрание земјата да биде примена во членство. Веќе следниот ден, на 8 април 1993 година, Македонија стана 181. членка на Обединетите нации.
Членството, сепак, беше проследено со специфични услови. Поради спорот со Грција околу името, земјата беше примена под привремената референца „Поранешна Југословенска Република Македонија“.
И покрај тоа, приемот во светската организација претставуваше историски чекор во меѓународното позиционирање на државата и создаде основа за нејзино учество во други меѓународни организации и форуми.
Советот на Европа и ОБСЕ – европска и безбедносна интеграција
По приемот во Обединетите нации, дипломатските напори беа насочени и кон европските институции.
Во 1995 година, Македонија стана членка на Советот на Европа, со што се обврза на почитување на европските демократски стандарди и Европската конвенција за човекови права. Членството им овозможи на македонските граѓани пристап до Европскиот суд за човекови права како дополнителен механизам за заштита на нивните права и слободи.
Истата година земјата стана и членка на Организацијата за безбедност и соработка во Европа, што претставуваше значаен чекор во нејзиното вклучување во европските безбедносни и политички процеси.
НАТО – од Букурешт 2008 до полноправно членство во 2020 година
Едно од најзначајните поглавја во македонската евроатлантска дипломатија беше патот кон членството во Организацијата на Северноатлантскиот договор (НАТО).
На Самитот на НАТО во Букурешт во 2008 година, Македонија очекуваше покана за членство, заедно со Хрватска и Албанија. Сепак, поради спорот со Грција околу името, поканата беше условена со постигнување заемно прифатливо решение.
Македонската страна се повика и на членот 11 од Времената спогодба од 1995 година, со кој Грција се обврза да не го попречува членството на Македонија во меѓународни организации под привремената референца.
Блокадата продолжи во следната деценија, сè до постигнувањето на Преспанскиот договор во 2018 година, со кој беше договорена промена на уставното име во Република Северна Македонија.
По ратификацијата на пристапниот протокол од страна на сите тогашни 29 членки на НАТО, на 27 март 2020 година земјата официјално стана 30. полноправна членка на Алијансата.
Правната битка во Хаг
Дипломатската борба по самитот во Букурешт не се водеше само преку политички канали. Во ноември 2008 година, Македонија поднесе тужба против Грција пред Меѓународниот суд на правдата во Хаг, тврдејќи дека Атина го прекршила членот 11 од Времената спогодба од 1995 година.
По повеќегодишна постапка, на 5 декември 2011 година, Меѓународниот суд на правдата пресуди дека Грција ја прекршила својата обврска од Времената спогодба со тоа што се спротивставила на приемот на Македонија во НАТО на Самитот во Букурешт.
Пресудата претставуваше значаен правен и дипломатски момент за земјата, иако не доведе до автоматско отстранување на блокадата за членство во НАТО.
Европската Унија – најдолгиот процес
Патот кон Европската Унија останува најдолгиот и сè уште незавршен процес на македонската меѓународна интеграција.
Во изминатите децении процесот беше проследен со билатерални спорови – најпрво со Грција, а потоа и со Бугарија. И покрај напредокот во пристапниот процес и завршениот скрининг, за продолжување кон следните фази се потребни дополнителни чекори, вклучително и уставни измени.
Економска интеграција – ММФ, Светска банка и СТО
Паралелно со политичката и безбедносната интеграција, Македонија се вклучуваше и во меѓународните економски институции.
Во 1993 година земјата стана членка на Меѓународниот монетарен фонд и Светската банка, што овозможи пристап до финансиска и институционална поддршка, како и финансирање на развојни и инфраструктурни проекти.
Во 2003 година, Македонија стана членка и на Светската трговска организација, со што дополнително ја зацврсти својата позиција во глобалниот трговски систем.
Регионалната соработка и „меката дипломатија“
Македонската дипломатска активност се одвиваше и преку регионални иницијативи и механизми за соработка, меѓу кои Берлинскиот процес, ЦЕФТА, Регионалниот совет за соработка и „Отворен Балкан“.
Преку овие формати земјата учествуваше во иницијативи за економско поврзување, олеснување на движењето на луѓе и капитал и унапредување на регионалната соработка.
Особено место има и членството во Организацијата на Обединетите нации за образование, наука и култура – УНЕСКО, од 1993 година, преку кое земјата учествува во механизмите за заштита на културното и природното наследство.
Соработката со хуманитарните агенции на Обединетите нации доби особено значење за време на бегалската криза во 1999 година, кога Македонија прими голем број бегалци од Косово, како и за време на мигрантската криза во 2015 и 2016 година.
Дополнителен канал за културна и дипломатска соработка претставува и членството во Меѓународната организација на Франкофонијата, од 2006 година.
Три и пол децении подоцна
Три и пол децении по осамостојувањето, дипломатскиот пат на Македонија ја отсликува сложеноста на позиционирањето на една мала држава во меѓународниот систем.
Од членството во Обединетите нации под привремена референца, преку членството во Советот на Европа, ОБСЕ и НАТО, до долгогодишниот и сè уште незавршен процес кон Европската Унија, македонската дипломатија помина низ низа значајни политички, правни и геополитички предизвици.
Денес, 35 години по осамостојувањето, земјата има изградено широка мрежа на меѓународни партнерства и членства, но европската интеграција останува едно од клучните отворени прашања на нејзината надворешна политика.
