Научници развија нов вид молекула која би можела да отвори нов пристап во лекувањето на одредени сериозни заболувања. Станува збор за таканаречени „молекуларни лепила“ – соединенија што можат да поврзат штетен протеин со природниот систем во клетката задолжен за негово отстранување.
Во истражување објавено во научното списание „Science“, научниците покажале дека ваква молекула може да се искористи за отстранување на протеинот KAT2A, кој има важна улога во развојот на одредени малигни процеси.
Во лабораториски услови, молекулата го запрела размножувањето на клетките на акутна миелоидна леукемија. Сличен ефект бил забележан и кај глувци на кои им бил пресаден човечки тумор.
Сепак, значењето на истражувањето не се ограничува само на еден вид рак. Научниците сметаат дека овој пристап би можел значително да го прошири бројот на протеини што потенцијално би можеле да бидат таргетирани со идни терапии.
Како функционираат молекуларните лепила?
Конвенционалните лекови најчесто функционираат така што се врзуваат за специфичен дел од протеинот и ја блокираат неговата функција. Проблемот е што некои протеини немаат соодветно место на кое лекот би можел ефикасно да се врзе.
Молекуларните лепила функционираат поинаку. Наместо директно да го блокираат штетниот протеин, тие го доближуваат до систем во клетката што може да го означи за уништување.
Клетките користат природен процес наречен убиквитинација за да ги означат оштетените или непотребните протеини. Овие протеини потоа се испраќаат до протеазомот – клеточен систем задолжен за нивно разградување. Токму овој механизам го користат молекуларните лепила за да го насочат протеинот кон уништување.
Професорот Бојан Полиќ од Медицинскиот факултет при Универзитетот во Риека објаснува дека целната деградација на протеините се развива како потенцијално моќен пристап во третманот на малигни, но и други заболувања.
Според него, се истражуваат два главни пристапа. Едниот користи молекули што истовремено го препознаваат целниот протеин и клеточниот систем задолжен за неговата деградација, додека другиот се потпира на прецизно дизајнирани молекуларни лепила.
Потенцијално нова генерација терапии
Иако молекуларните лепила не се целосно нов концепт, последните години се развиени методи што овозможуваат нивно посистематско откривање, дизајнирање и тестирање.
Истражувачите проучуваат и можност молекуларните лепила да не го уништат целниот протеин, туку да ја променат неговата функција. На тој начин, протеин кој му помага на туморот да преживее потенцијално би можел да биде пренасочен и да стане дел од процесот што води до смрт на малигните клетки.
Сепак, и покрај ветувачките резултати, до примена кај луѓе има уште долг пат. Новите молекули треба да поминат дополнителни лабораториски испитувања, тестирања за безбедност и клинички студии.
Научниците ќе треба да утврдат која доза е безбедна и ефикасна, какви несакани ефекти може да предизвика терапијата и како молекулата се однесува во човечкиот организам.
Дополнителен предизвик е можноста молекуларното лепило да се врзе за погрешен протеин или да отстрани протеин кој е неопходен за нормалното функционирање на здравите клетки.
Затоа, истражувачите предупредуваат дека овие молекули сè уште не претставуваат лек за тешките и неизлечиви заболувања. Сепак, резултатите отвораат можност идните терапии да таргетираат многу поширок спектар протеини отколку што досега се сметаше за возможно.
