Истражување на ОН: Воените платеници сѐ поприсутни на светските воени жаришта
- Истражувањето на експертската група на ОН открива нов глобален пазар на платеници, каде што војната стана професија, а човечкиот живот обична стока за продавање и купување
Постојат појави за кои човештвото веруваше дека останале во мрачните страници на историјата. Една од нив е платеништвото – воени единици составени од луѓе што не се борат за знаме, идеологија или држава, туку за месечна плата. Но најновото истражување на експертската група на Обединетите нации покажува дека т.н. кучиња на војната не само што не исчезнале туку повторно стануваат еден од најопасните производи на современиот светски поредок. Извештајот, подготвен по еднонеделна истражувачка мисија во Колумбија, открива дека повеќе од 10.000 поранешни колумбиски војници и полицајци во последната деценија биле регрутирани за странски конфликти. Нивните дестинации се Украина, Судан, Блискиот Исток, па дури и криминални организации во Латинска Америка.
Новата берза за војници е на социјалните мрежи
Ако некогаш платениците ги регрутирале тајни служби и мистериозни посредници, денес нивниот пазар функционира речиси јавно. Фејсбук, Инстаграм, Телеграм, Тикток и Ватсап станаа дигитални канцеларии за вработување во војна. Огласите изгледаат речиси како понуди за работа. На пример, плата од две до шест илјади долари месечно, бесплатен превоз, сместување, бонуси. Но зад ваквите реклами често стојат манипулации, измами, трговија со луѓе и модерни форми на ропство. Експертите на ОН предупредуваат дека многумина никогаш не ја добиваат ветената плата, а некои завршуваат во конфликти за кои не знаеле ниту каде се водат. Војната станува уште еден производ што алгоритмите го пласираат на социјалните мрежи.
Колумбија е најголемиот светски „извозник“ на воени платеници
Не е случајно што токму Колумбија е во центарот на вниманието. Со децении земјата живееше во оружени конфликти, создавајќи генерации професионални војници со исклучително борбено искуство. По демобилизацијата на герилците и паравоените формации, илјадници обучени луѓе останаа без работа, со ниски пензии и ограничени економски перспективи. Глобалниот пазар веднаш ја препозна нивната вредност. За приватните воени компании, странските армии, па дури и за вооружените милиции, тие претставуваат готов кадар што не бара дополнителна обука. Таму каде што државата не нуди иднина, војната станува работодавец.
Од државни армии до криминални картели
Особено загрижува фактот што денешните платеници повеќе не ги ангажираат само држави. Меѓу нивните работодавци се појавуваат приватни воени компании, паравоени формации, бунтовнички организации, криминални картели и различни вооружени групи, кои практично функционираат како приватни армии. Така исчезнува традиционалната граница меѓу легалната и нелегалната употреба на сила. Современите конфликти стануваат мешавина од државни интереси, приватен капитал и организиран криминал.
Пазарот на смртта има своја цена
Парадоксално, платите што изгледаат примамливо во сиромашните земји честопати претставуваат само почетна мамка. Зад нив следуваат непознати мисии, неисполнети договори, исчезнувања, киднапирања и смрт. Повеќе од шестотини колумбиски семејства денес безуспешно бараат информации за своите најблиски што заминале во странски војни. Многу тела никогаш не се вратени. Некои никогаш не се ни пронајдени. За семејствата, војната не завршува со последниот истрел, туку продолжува како неизвесност што трае со години.
– Извештајот на Обединетите нации (ОН) носи многу поширока слика од колумбискиот случај. Колку повеќе војни избувнуваат во светот толку повеќе расте побарувачката за професионални борци за во Украина, Судан, Блискиот Исток, Африка, Латинска Америка… Секој нов конфликт отвора нов пазар. Современите војни повеќе не ги водат само националните армии. Во нив сè поголема улога имаат приватните воени компании, платеничките формации и мрежите за регрутирање што функционираат речиси како меѓународни агенции за вработување – велат нашите соговорници, поранешни воени лица што исклучително добро ја познаваат оваа проблематика.
Предизвик за меѓународното право
Колумбија ја ратификува Конвенцијата на ОН против регрутирањето, финансирањето и употребата на платеници, обидувајќи се да воведе построга контрола врз овој феномен. Но експертите предупредуваат дека законите сами по себе нема да бидат доволни. Во свет во кој огласите за војување се шират со еден клик, а оружјето, беспилотните летала и приватните армии стануваат сè подостапни, државите честопати реагираат побавно отколку што функционира црниот пазар.
Истражувањето на Обединетите нации всушност поставува едно многу подлабоко прашање. Што се случува со светот кога човекот почнува да ја продава сопствената способност за убивање како која било друга професионална услуга? Платениците отсекогаш биле сенката на големите конфликти. Но денес тие повеќе не се историска егзотика од романите и филмовите. Тие стануваат дел од современата геополитика, од глобалната економија и од новата архитектура на оружените конфликти.
– Кучињатаодготвени да му ја продаваат својата воена вештина на оној што ќе понуди највисока цена. Само што цената, на крајот, никогаш не ја плаќаат тие што ги регрутираат, туку општествата што остануваат да живеат со последиците од војните во кои човечкиот живот станал уште една ставка во глобалниот пазар – поентираат на крајот од брифингот на оваа тема нашите соговорници. Р.С.
Експертите за „Нова Македонија“ ги идентификуваат начините за регрутација и мобилизација на воените платеници
Социјалните мрежи како регрутни центри за војна
- Во ерата на паметните телефони и постојаната поврзаност, војната сè помалку се случува само на бојното поле. Сè почесто таа започнува во дигиталниот простор – во апликации што милијарди луѓе ги користат секојдневно за комуникација, забава и работа. Социјалните мрежи се создадени за поврзување на луѓето, но во новиот геополитички контекст тие стануваат и инфраструктура за глобална мобилизација на луѓе-воини во конфликтни зони. Она што некогаш се случуваше преку тајни посредници и затворени мрежи, денес се случува преку дигитални платформи достапни со еден клик
Социјалните мрежи и платформите како Телеграм, Фејсбук, Инстаграм и Тикток постепено се појавуваат како неформални регрутни канали на воени платеници за современите конфликти, каде што границата меѓу „работа“ и учество во војна станува опасно заматена.
Телеграм: затворени канали и анонимна регрутација
Најдиректен и најзатворен канал за регрутација останува Телеграм. Таму функционираат групи и канали во кои посредници, често под лажни идентитети, објавуваат понуди за „безбедносна работа“, „контрактни мисии“ или „меѓународни ангажмани“. Огласите ретко изгледаат како директен повик за учество во конфликт. Наместо тоа, се користи јазик на професионализација, како на пример високи дневници, обезбедено сместување, патни трошоци и бонуси. Анонимноста на платформата и лесното креирање нови канали ја прават проверката на вистинските намери исклучително тешка.
Фејсбук и Инстаграм како легитимна фасада за ризични понуди
За разлика од затворените канали, Фејсбук и Инстаграм се користат за поширока и порафинирана презентација. Таму профили и страници што се претставуваат како безбедносни агенции или „вработување во странство“ објавуваат визуелно привлечни содржини – униформи, опрема, тренинг и „професионален живот“. Овие објави често целат на економски ранливи групи, нудејќи брз излез од невработеност или нестабилност. Алгоритмите, пак, не прават суштинска разлика меѓу маркетинг, реклама и потенцијално опасна понуда – сè додека содржината генерира интерес и интеракција.
Тикток и романтизацијатана војната
На Тикток, регрутацијата ретко е директна. Наместо тоа, се гради атмосфера. Кратки видеа со драматична музика, сцени од конфликти, „елитни единици“ или наводно гламурозен живот на војници создаваат романтизирана слика за воената професија. Овој формат е особено влијателен врз помладата публика, која е поизложена на брзи, емоционално набиени содржини. Во таков контекст, војната не се прикажува како ризик, туку како авантура, статус или финансиска можност.
Алгоритми што не разликуваат текст и контекст
Во основата на проблемот не стои само човечка намера туку и логиката на самите платформи. Алгоритмите се дизајнирани да го максимизираат вниманието, а не да препознаваат морални или безбедносни ризици. Содржина што предизвикува емоции – шок, возбуда или љубопитност – автоматски добива поголема видливост. Во таков систем, тенката линија меѓу информативна содржина, пропаганда и регрутациски материјал лесно се губи. А еден од најголемите предизвици за модерацијата е јазикот. Многу од овие понуди не повикуваат експлицитно на учество во конфликт, туку се формулирани како „безбедносни услуги“, „меѓународни мисии“ или „обука во ризични средини“. Токму оваа сива зона им овозможува да останат активни подолг период, бидејќи автоматските системи не ги препознаваат веднаш како прекршување на правилата. Социјалните мрежи се создадени за поврзување на луѓето, но во новиот геополитички контекст тие стануваат и инфраструктура за глобална мобилизација на луѓе-воини во конфликтни зони. Она што некогаш се случуваше преку тајни посредници и затворени мрежи, денес се случува преку дигитални платформи достапни со еден клик. Прашањето што останува отворено е дали ова е ненамерна последица на технологијата или нова реалност во која војната се приспособува на правилата на дигиталната ера. Р.С.
