Со комеморација во Скопје одбележани седумдесет и осум години од прогонот на Македонците од егејскиот дел на Македонија
- Организатори на комеморацијата беа Сојузот на здруженијата на Македонците и децата бегалци „Македон“ и Здружението „Сонцето од Кутлеш“ од Скопје, две организации што со децении ја носат одговорноста да ја чуваат меморијата на егзодусот и да им ја пренесуваат на новите генерации. Историјата на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија не е само минато запишано во книги туку и жива рана и дел од колективната меморија на македонскиот народ. Таа меморија е темел на нашето постоење, бидејќи секое избледување на спомените значи ризик да се дозволат нови неправди, нови прогонства и нови искушенија што можат да ги разнишаат идентитетот и достоинството
Во Скопје, во срцето на македонската престолнина, деновиве беше одбележана комеморацијата по повод 80-годишнината од почетокот на Граѓанската војна во Грција и 78 години од прогонството на децата Македонци од егејскиот дел на Македонија. Настанот се одржа пред Споменикот на децата бегалци во паркот „Жена-борец“, место што со својата тишина и истрошена убавина сведочи за една од најболни страници на нашата историја. Овој споменик, иако оштетен, останува симбол на колективната меморија – потсетник на илјадниците деца што беа принудени да ги напуштат своите домови, селата и родниот крај во егејскиот дел на Македонија. Паркот „Жена-борец“ со години е простор каде што се испреплетуваат болката и достоинството, каде што секоја комеморација станува чин на отпор против заборавот. Со свеченоста, Скопје уште еднаш се претвори во град на сеќавањето, во град што ја чува вистината за минатото и ја пренесува како опомена за иднината.
Организатори на комеморацијата беа Сојузот на здруженијата на Македонците и децата бегалци „Македон“ и Здружението „Сонцето од Кутлеш“ од Скопје, две организации што со децении ја носат одговорноста да ја чуваат меморијата на егзодусот и да им ја пренесуваат на новите генерации. Тие не само што ја организираа свеченоста туку и упатија силна порака – дека договорите со Бугарија и со Грција претставуваат закана за бришење на македонската историја и идентитет и дека молкот или рамнодушноста кон овие прашања може да доведе до повторување на истите неправди.
Истовремено, тие изразија длабоко незадоволство од односот на државата кон Споменикот на децата бегалци, кој е откриен во 1988 година по повод првата светска средба на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија. Споменикот, кој требаше да биде вечен симбол на страдањето и надежта, денес стои оштетен и вандализиран – со украден бронзен релјеф и букви, со празен минијатурен базен. За здруженијата, ова не е само физичко оштетување туку и духовна навреда, знак дека државата не ја исполнува својата должност да ја чува меморијата на сопствениот народ.
Со своите зборови, организаторите ја нагласија потребата од будност и истрајност: споменикот не е само камен и бронза туку сведоштво за едно време кога децата беа лишени од своето детство, а народот од својата татковина. Комеморацијата не е само формално одбележување годишнина туку длабок чин на сеќавање и предупредување дека заборавот е најголемата опасност за секој народ. Историјата на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија не е само минато запишано во книги туку и жива рана и дел од колективната меморија на македонскиот народ. Таа меморија е темел на нашето постоење, бидејќи секое избледување на спомените значи ризик да се дозволат нови неправди, нови прогонства и нови искушенија што можат да ги разнишаат идентитетот и достоинството. Затоа, споменикот на децата бегалци, иако денес оштетен и запоставен, останува нем сведок и опомена. Тој е симбол на страдањето, но и на отпорот против заборавот – сведоштво дека минатото мора да се памети за иднината да биде праведна и човечна. Секоја пукнатина на неговата површина, секој украден дел од неговата структура, е потсетник дека меморијата мора да се брани и обновува, за да не се изгуби она што е највредно: свеста за сопствената историја. Д.Ст.
„Спомени на Нерет“ и „Дијалектички речник на Нерет“ – нови изданија што ги чуваат македонската историја и јазик
„Политекон публикации“ објави две нови книги што претставуваат значаен придонес во зачувувањето на македонската историја и јазик: „Спомени на Нерет“ од Ристо Катин и „Дијалектички речник на Нерет – од македонски на англиски јазик“ од Виктор Бивел.
„Спомени на Нерет“ е вистински ковчег со богатство – книга што носи уникатни историски, јазични и биографски информации за селото Нерет во Егејска Македонија. Авторот Ристо Катин, роден во Нерет во 1924 година, дава сведоштво од прва рака за селскиот живот и за тоа како неговите луѓе живееле во времето на диктатурата на Метаксас, Грчко-италијанската војна, Втората светска војна и Граѓанската војна во Грција. Книгата открива како овие историски превирања и политиките на грчката влада довеле до голема миграција на Македонците од Нерет и други села во северна Грција, како и нивните нови почетоци во Австралија.
Особено е значајно што книгата е напишана на говорниот македонски дијалект на Нерет, користејќи латинична азбука, што ја прави достапна и за англиските говорници.
„Дијалектичкиот речник на Нерет – од македонски на англиски“ на Виктор Бивел е придружна книга на „Спомени на Нерет“, но и самостојно дело со над 5.000 клучни збора и додаток со повеќе од 10.000 збора. Сите зборови се извлечени од книгата на Катин, што го прави речникот најголемиот познат објавен пример за македонскиот дијалект на Нерет. Со тоа, речникот не само што им помага на читателите подобро да ја разберат книгата туку и ги илустрира оригиналноста, длабочината и убавината на дијалектот.
Двете книги се достапни како бесплатни е-изданија на веб-страницата на „Политекон публикации“ („Спомени на Нерет“ и „Дијалектички речник на Нерет“). Со овие изданија, „Политекон публикации“ ја продолжува својата мисија да ја зачува македонската културна меморија и да ја направи достапна за пошироката меѓународна јавност. Д. Ст.
