ИНКЛУЗИЈА, ПРИВИЛЕГИЈА ИЛИ СЕГРЕГАЦИЈА?
Додека јавноста дебатира околу одлуката дел од термините на градскиот базен во Тетово да бидат резервирани само за жени и девојки, се отвораат многубројни правни, социолошки и вредносни прашања. Побаравме мислења од различни експертски перспективи за да ја разбереме сложеноста на оваа тема.
1. Уставноправен аспект: Еднаквоста не секогаш значи идентичен третман
Од правен аспект, државите понекогаш воведуваат посебни мерки за одредени категории граѓани со цел да ја надминат фактичката нееднаквост. Во теоријата на човековите права тоа се нарекува позитивна дискриминација или афирмативна акција. Прашањето е дали жените навистина се наоѓаат во нееднаква положба при користењето на базенот и дали резервираниот термин е пропорционална мерка за надминување на таа состојба. Ако мерката создава поголем пристап без значително ограничување на правата на другите граѓани, тогаш таа може да биде правно оправдана. Но ако се проширува и станува правило наместо исклучок, може да отвори прашања за дискриминација по друга основа.
2. Активистка за женски права: Жените не треба да добиваат посебни часови, туку еднаква слобода
Феминистичките кругови немаат единствен став по ова прашање. Еден дел смета дека ваквите термини им помагаат на жените, кои инаку би останале надвор од спортските активности. Друг дел, пак, предупредува дека вистинската еманципација не се постигнува преку одвојување. Историски гледано, борбата за правата на жените била насочена кон отворање на заедничките јавни простори, а не кон создавање паралелни простори. Прашањето е дали со ваквите политики ги отстрануваме бариерите или само учиме да живееме со нив.
3. Социолог: Во заднина често стои судирот меѓу секуларизмот и културниот плурализам
Во Европа последните децении сè почесто се поставува прашањето како демократските општества да одговорат на потребите на различни културни и религиски заедници.
Женските термини на базените во многу случаи произлегле токму од барањата на жени, кои поради верски убедувања не сакаат да користат мешани спортски простори. Тука се судираат две вредности. Од една страна е секуларниот принцип на универзалност на јавниот простор. Од друга страна е идејата дека демократското општество треба да покаже разбирање за културните и верските различности. Ниту една европска држава досега не нашла совршена рамнотежа меѓу овие две вредности.
4. Спортски педагог: Најважно е колку луѓе навистина ќе се вклучат во спортот
Од перспектива на спортот и јавното здравје, најважното прашање е дали мерката носи позитивен резултат. Ако благодарение на овие термини повеќе девојчиња учат да пливаат, повеќе жени спортуваат и се подобрува јавното здравје, тогаш мерката има практична вредност. Но истовремено, спортот отсекогаш бил и место за интеграција, дружење и надминување на општествените поделби. Затоа е важно ваквите термини да не доведат до создавање трајни поделби во јавниот простор.
5. Граѓански активист: Секое раздвојување мора да биде предмет на јавна дебата
Најголемата опасност не е самата мерка, туку отсуството на јавна расправа. Добро е што го отворате ова прашање вака, а и први, како што е отсекогаш кога станува збор за „Нова Македонија“. Денес разговараме за базен. Утре можеби ќе разговараме за други јавни услуги. Затоа секое ограничување или посебно право поврзано со користење јавен простор мора да биде транспарентно образложено и подложно на јавна контрола. Демократијата не се мери според тоа дали сите се согласуваат, туку според тоа дали општеството е способно отворено да ги преиспитува сопствените одлуки.
ПРАШАЊЕТО ОСТАНУВА ОТВОРЕНО
Случајот со тетовскиот базен покажа дека зад една локална одлука стојат многу пошироки прашања за човековите права, еднаквоста, секуларизмот и за мултикултурализмот на македонското општество. За едни, женските термини се инструмент на инклузија. За други, тие се чекор кон нови форми на сегрегација. Можеби токму затоа најважниот заклучок е дека ова прашање не заслужува брзи пресуди, туку сериозна и аргументирана јавна дебата. Зашто начинот на кој едно општество ги уредува своите јавни простори многу зборува за тоа како ги разбира слободата, еднаквоста и демократијата. П.Р.
