„ИСТОРИЈАТА“ СТАНА ПОЛИТИЧКА АЛАТКА НА БУГАРИЈА?!
- Ветото за „бугарската азбука“ не е спор за монета туку порака кон официјална Софија дека е доста со политики на историски ревизионизам! А случајот со монетата покажува нешто исклучително битно. Имено, кога предмет на спор стануваат европски институции и интереси на други, посилни држави, тогаш отпорот кон историскиот максимализам на Софија станува многу повидлив. Она што Македонија со години го говори, сега очигледно го забележуваат и други европски престолнини. И, се разбира, жестоко реагираат на тоа
Одлуката на една засега неименувана членка на еврозоната да го блокира издавањето на бугарската комеморативна монета од две евра посветена на таканаречената „бугарска азбука“ отвори многу подлабоко прашање од она што на прв поглед изгледа како нумизматичка или протоколарна расправија. Станува збор за судир меѓу европските вредности и националистичките обиди за монополизирање на историјата.
Фактот дека токму во институциите на Европската Унија е оспорена формулацијата „бугарска азбука“ претставува силен сигнал дека не сите во Европа се подготвени да молчат кога некоја држава се обидува да претстави универзално културно наследство како исклучиво свое национално достигнување.
Кирилицата е цивилизациско наследство, а не национален патент
Кирилското писмо е еден од најзначајните културни и духовни придонеси во европската историја. Неговото создавање и развој се поврзани со сложени историски процеси, со дејноста на учениците на Светите Кирил и Методиј и со книжевните центри што постоеле на просторот на тогашната средновековна Македонија и Бугарија.
Токму затоа современата европска наука одамна се откажала од едноставни и националистички толкувања што се обидуваат ваквите цивилизациски достигнувања да ги сведат на сопственост на една нација или една држава.
Кога Софија инсистира на терминот „бугарска азбука“, таа не води битка за историска вистина, туку за политичка интерпретација на минатото. Проблемот не е во тоа што Бугарија има значајно место во историјата на кирилицата. Проблемот е кога тоа значајно место се претвора во барање за ексклузивно право врз наследството што го делат повеќе народи.
Европа го прави она што Македонија не може
Македонија со години е изложена на политички притисоци, блокади и условувања поврзани со прашања од историјата, идентитетот и јазикот.
Софија неколкупати ја искористи својата позиција во Европската Унија за да наметне историски интерпретации како предуслов за напредок на македонските евроинтеграции. Во тие околности Македонија има ограничени механизми за отпор. Малата држава што преговара за членство не располага со инструментите што ги имаат земјите членки.
Но случајот со монетата покажува нешто важно. Имено, кога предмет на спор стануваат европски институции и интереси на други, посилни држави, тогаш отпорот кон историскиот максимализам на Софија станува многу повидлив. Она што Македонија со години го говори, сега очигледно го забележуваат и други европски престолнини.
До кога ќе трае политиката на присвојување?
Се поставува прашањето зошто на Бугарија ѝ е потребна ваква политика.
– Секоја европска држава има доволно историски личности, настани и достигнувања со кои може да се гордее. Бугарија несомнено има богата национална историја и значајни придонеси во европската цивилизација.
Токму затоа е тешко да се разбере потребата делови од културното и историското наследство што ги споделуваат повеќе народи да се претставуваат исклучиво како бугарски.
Во последните децении сведочиме на континуирани обиди за присвојување историски личности, културни традиции, јазични особености и историски наративи што во регионот се предмет на различни толкувања. Наместо науката да биде простор за дијалог, таа често се претвора во инструмент на дневната политика.
Таквиот пристап не придонесува за добрососедство. Напротив, создава нови поделби и нови недоверби – велат нашите соговорници, универзитетски професори по историја.
Европската Унија не е простор за историски монополи
Европската Унија е изградена врз идејата за почитување на различностите и заедничкото наследство. Таа не е создадена за да биде арена во која државите ќе се натпреваруваат кој ќе присвои повеќе историски личности, културни традиции или цивилизациски достигнувања.
Токму затоа блокирањето на спорната монета има симболична тежина што далеку ја надминува нејзината номинална вредност од две евра. А европските институции можеби имаат разбирање за националната гордост, но немаат обврска да прифатат историски формулации што предизвикуваат спорови и создаваат впечаток на ексклузивно присвојување заедничко наследство.
Предупредување што Софија треба внимателно да го прочита!
Без разлика која држава го поднела приговорот, случајот претставува предупредување за официјална Софија.
Доколку една членка на Европската Унија е подготвена да се спротивстави на формулација што ја смета за историски и политички проблематична, тогаш станува јасно дека прашањето не е само македонско-бугарски спор.
– Тоа е спор околу принципите. А принципот е многу чист и педантен. Историјата не смее да биде средство за политички притисок, ниту пак културното наследство може да се претвори во национален монопол.
Кирилицата е поголема од секоја современа држава. Таа им припаѓа на сите народи што ја создавале, развивале и користеле низ вековите. Колку побрзо го прифати тоа официјална Софија толку побрзо Балканот ќе се ослободи од историските ровови во кои предолго остана заробен – велат нашите соговорници, аналитичари од Институтот за стратегиски истражувања и безбедност од Скопје.
