ОМО Илинден-Пирин го постави македонското прашање високо на европската сцена на Генералното собрание на Европската слободна алијанса (ЕФА) во Шпанија
Во шпанскиот град Гандија, каде што културите се преплетуваат, демократијата се мери со способноста да се слушне гласот на најмалите и најчесто занемарени заедници. Тоа се случи деновиве со македонското прашање, кое се најде во центарот на вниманието.
ОМО Илинден-Пирин ја отвори сцената за поддршка за македонскиот народи Македонија
На Генералното собрание на Европската слободна алијанса (ЕФА), одржано во Гандија, ОМО Илинден-Пирин не само што го претстави својот народ туку и ја отвори сцената за една поширока европска дебата за поддршката за македонскиот народ и Македонија, но и за правдата и историската одговорност. Овој настап беше повеќе од протоколарно учество – тој беше сведоштво за вековната борба против асимилацијата и негирањето на постоењето на Македонците во Бугарија.
– Симболиката на „македонската салата“, некогаш создадена како европска метафора за расцепканост и безимено постоење, беше разобличена како колонијален наратив што понижува цела една заедница. ОМО Илинден-Пирин ја претвори оваа метафора во силен повик за самоопределување, за правна одговорност и за крај на двојните стандарди во европската политика. Со зборови што одекнуваа како историски апел, Европа ја потсетивме дека Македонија уште од Крушевската Република во 1903 година ја носи во својата традиција идејата за еднаквост и заедничка борба на сите народи што живеат на нејзина територија. Денес токму таа прогресивна визија е повторно актуелна, не како романтична илузија, туку како конкретна потреба за институционална правда и европска солидарност. Настанот во Гандија ја претвори симболиката во политичка реалност. Гласот на македонското малцинство во Бугарија стана дел од европската приказна за демократија и човекови права. Тој глас не е повеќе тивок шепот, туку силно сведоштво дека историјата се пишува тогаш кога малцинствата добиваат право на видливост, еднаквост и достоинство -велат нашите соговорници во врска со настанот во Гандија, Шпанија.
Разобличување на колонијалниот наратив и повик за правда
На Генералната асамблеја на Европската слободна алијанса (ЕФА), одржана во Гандија на 6 јуни, делегатот претставник на ОМО Илинден-Пирин одржа говор што остави длабок впечаток врз европските политички кругови. Тој говор не беше само реторичка интервенција туку и симболичен чин на разобличување на колонијалните наративи и наметнатите стереотипи за Македонија. Со провокативното прашање „дали некогаш сте јаделе македонска салата“, говорникот ја отвори темата за историската метафора што ја претставува Македонија како „мешавина од етникуми“ без сопствен идентитет. Оваа метафора, потекната од Западна Европа во 19 век, беше разобличена како колонијален поглед што понижува цела една заедница, а пред сѐ најмногубројната заедница – македонскиот народ, а потоа и другите малцински етникуми што се составен дел од македонската нација, нагласувајќи ја дехуманизацијата што ја носи таквиот дискурс.
Историската димензија беше нагласена преку потсетување на Крушевската Република: „Републиката го создаде Крушевскиот манифест, кој го призна заедничкиот придонес на сите малцински групи заедно со Македонците во македонската борба за создавање сопствена држава. Тоа беше смела декларација за слобода, еднаквост и демократија“. Говорот остро ја критикуваше политиката на соседните држави: „Под бугарската комунистичка диктатура државата работеше на уништување на културната автономија на Пиринска Македонија под мотото ‘Македонците не смеат и не можат да постојат’. И дури и по преминот кон наводна демократија, политиката остана непроменета“.
Во анализата на современата состојба, говорот остро ја критикуваше политиката на Бугарија и Грција, кои и покрај децениското членство во ЕУ и Европската конвенција за човекови права, продолжуваат да го негираат постоењето на Македонците. „Македонците не смеат и не можат да постојат“ – оваа формула, наследена од комунистичката диктатура, според делегатот и денес останува суштинска политика на државата. Особено силна беше критиката кон двојните стандарди на Европската Унија: „ЕУ силно се залага за правата на малцинствата во трети земји, но не е еднакво проактивна кога станува збор за овие права внатре во самата Унија“. Со оваа реченица, говорот ја разобличи европската недоследност и ја претстави Македонија како тест за кредибилитетот на европските вредности.
ЕФА со декларација за македонското малцинство во Бугарија и евроинтеграција на Македонија
На 6 јуни во Гандија, Европската слободна алијанса (ЕФА) едногласно ја усвои декларацијата предложена од ОМО Илинден-Пирин, со наслов „Тековна репресија врз македонското малцинство во Бугарија и барање за официјално извинување од Бугарија за нејзините злосторства за време на комунистичкиот режим“. Овој документ е повеќе од политичка изјава – тој е историски чин што ја става борбата на македонското малцинство во Бугарија во центарот на европската агенда и ја поврзува со евроинтеграцијата на Македонија.
Во образложението се нагласува дека „македонското малцинство во Бугарија моментално се соочува со една од најтешките кризи за човекови права во рамките на Европската Унија“, при што системската репресија и етничкото негирање се опишани како директно продолжение на политиките за денационализација од времето на Тодор Живков. Декларацијата остро ја разобличува реториката што и денес се слуша од бугарските политичари: „Македонците не постојат и не смеат да постојат“, покажувајќи дека историската политика на асимилација не е надмината, туку продолжува во современа форма.
Особено е значајна критиката кон двојните стандарди на Европската Унија, каде што се подвлекува: „До денес на македонските организации им останува забранета законската регистрација, што ги спречува официјално да ги застапуваат своите фундаментални права и интереси“. Со тоа, документот ја поврзува борбата на македонското малцинство со евроинтеграцијата на Македонија, разобличувајќи ја формулата „Македонија во ЕУ, да; македонизмот, не“ како условување што всушност значи присилна промена на идентитетот.
Декларацијата поставува пет клучни барања: неопходни се концентрирани напори за истакнување на сериозната ситуација со човековите права на македонското малцинство во Бугарија; Европската Унија мора строго да ја повика Бугарија на одговорност за нејзините правни обврски; прекин на примената на двојни стандарди од ЕУ кон земјите членки и земјите кандидати; вклучување македонски претставник во Националниот совет за соработка по етничките и интеграциските прашања во Бугарија; и барање Бугарија официјално да се извини за злосторствата што ги извршила врз своето македонско малцинство за време на комунизмот.
Со ова, ЕФА испраќа јасна порака дека демократијата не може да се гради врз негирање идентитети, историско молчење и институционална дискриминација. Декларацијата е симболична победа за македонското малцинство и тест за кредибилитетот на европските вредности, потврдувајќи дека вистинската Европа е таа што признава различности и бара правда за сите заедници.
И гласот на Македонците од Албанија одекна во Европа
Идентитетот не може да биде избришан, ниту културата асимилирана
- Гласот на Македонците од Албанија што одекна во Европа не беше тивок шепот, туку громогласно сведоштво дека историјата се пишува тогаш кога малцинствата добиваат право на видливост, еднаквост и достоинство. Тој глас ја проби тишината на долгогодишното занемарување и се претвори во јасна порака дека идентитетот не може да биде избришан, ниту културата асимилирана, кога зад себе имаат солидарност и институционална поддршка. Овој момент е повеќе од политички чин. Тоа е историска сцена во која македонската заедница и во Албанија стана дел од европската приказна за демократија и човекови права. Одекот на нивниот глас во европските институции е доказ дека Европа не е само географски простор туку и морален проект што се гради врз правото на самоидентификација, врз почитувањето на различностите и врз достоинството на секој народ
Претседателот на единствената политичка партија на Македонците во Албанија – Македонска алијанса за европска интеграција (МАЕИ) – Васил Стерјовски, од 4 до 6 јуни 2026 година учествуваше на Генералното собрание на Европската слободна алијанса (ЕФА) во Гандија, Шпанија. Овој настан не е само формален собир на европски регионалистички и малцински партии туку и симболичен форум каде што се прекршуваат визиите за иднината на Европа – иднина заснована врз почитување на културната разновидност, јазичната еднаквост и правата на заедниците што често остануваат на маргините. Во таа рамка, учеството на МАЕИ има двојна тежина: од една страна тоа е институционално признание дека македонското национално малцинство во Албанија е дел од европската приказна за демократија и човекови права; од друга страна тоа е можност неговите предизвици и барања да бидат артикулирани пред европската јавност и институции. На дневниот ред на Собранието се најде и резолуција поднесена од МАЕИ за заштита и унапредување на правата на Македонците во Албанија – документ што претставува не само политички акт туку и морална порака дека европските вредности мора да се применуваат доследно и во секој агол на континентот. Стерјовски, како претседател на МАЕИ, ја образложи резолуцијата пред делегатите на ЕФА, а неговите билатерални средби со европратеници, претставници на партии од различни држави и меѓународни организации ќе бидат мост за нови сојузништва и поддршка. Ваквите средби ја надминуваат рамката на протоколарна дипломатија – тие се дел од пошироката борба за видливост и институционална еднаквост на Македонците во Албанија. Фактот дека МАЕИ во 2024 година стана полноправна членка на ЕФА ја засилува оваа порака: македонската заедница во Албанија не е изолирана, туку е дел од европската мрежа на малцински и регионални партии што заеднички ја градат визијата за Европа како простор на плурализам и солидарност. Затоа, учеството на Генералното собрание во Гандија претставува значајна можност за афирмација на прашањата и предизвиците со кои се соочува македонското малцинство – можност да се претвори локалната борба во европска агенда.
Историски ден за Македонците од Албанија!
Во Гандија, Шпанија, на Генералното собрание на Европската слободна алијанса (ЕФА) – европското политичко семејство што ги претставува народите, регионите и малцинствата во Европскиот парламент – беше едногласно усвоена резолуцијата поднесена од Македонска алијанса за европска интеграција (МАЕИ): „Заштита на македонското малцинство во Албанија и заштита на правата на малцинствата во процесот на проширување на ЕУ“. Овој чин претставува пресвртница – момент кога гласот на Македонците од Албанија се слушна во Европа, не како молба, туку како јасна и институционално поддржана порака. Претседателот на МАЕИ, Васил Стерјовски, имаше чест да се обрати пред делегатите и да ја пренесе борбата на македонската заедница за еднаквост, достоинство и почитување на основните човекови права. Со усвоената резолуција, ЕФА испрати недвосмислена порака, која одекнува далеку над рамките на еден собир: албанските власти мора целосно да ги гарантираат правата на Македонците во Албанија – образование на мајчин јазик, праведно политичко претставување и рамномерен развој на регионите населени со Македонци. Ова не е само административна препорака туку и јасен повик за институционална одговорност и за враќање на довербата во европските вредности. Резолуцијата ја осудува политиката на негирање и асимилација, особено преку надворешни притисоци од страна на Бугарија, и ја повикува Европската комисија да поведе истрага за состојбата со македонското малцинство. Со тоа, документот станува не само акт на солидарност туку и инструмент за европска институционална акција – сигнал дека прашањето за Македонците во Албанија е европско прашање, а не само локален предизвик.
Оваа поддршка од европското семејство на народите и малцинствата е повеќе од политички документ – тоа е симболична потврда дека Европа се гради врз почитување на различностите, правото на самоидентификација и заштитата на човековите права. Таа е сведоштво дека европската интеграција не е само економски процес туку и морален проект што ја афирмира идејата дека секој народ, без оглед на бројноста, има право на видливост, достоинство и еднаквост. Во оваа историска одлука се преплетуваат минатото и иднината: борбата на Македонците во Албанија за признавање и зачувување на својот идентитет станува дел од пошироката европска приказна за демократија и човекови права. Европа, преку ЕФА, испрати порака дека нејзината сила не лежи во униформноста, туку во плурализмот – во богатството на јазици, култури и традиции што заедно ја градат заедничката куќа на континентот.
– Нашата борба продолжува – смело, достоинствено и гордо. Ќе продолжиме да се залагаме за правата на Македонците во Албанија, уверени дека вистината, правдата и европските вредности ќе победат – порача Стерјовски.
Европска поддршка за Македонците
Во рамките на Генералното собрание на Европската слободна алијанса (ЕФА), кое се одржа во Гандија, Шпанија, претседателот на Македонска алијанса за европска интеграција (МАЕИ), Васил Стерјовски, оствари низа значајни средби со европски политичари и претставници на меѓународни организации. Секоја од овие средби беше можност да се пренесе гласот на македонското национално малцинство во Албанија и да се изгради поширока мрежа на поддршка за неговите права и иднина. Првата средба се одржа со Франческа Романа Д’Антуоно, копретседателка на „Волт Европа“.
– Ја информирав Д’Антуоно за положбата на Македонците во Албанија и за притисоците и обидите за асимилација што доаѓаат од страна на Бугарија. Истакнав дека правото на слободно национално самоопределување и зачувувањето на македонскиот идентитет се темелни европски вредности, кои мора да бидат почитувани и заштитени – изјави Стерјовски, додавајќи дека ја поканил да го посети македонското малцинство во Албанија и да се запознае со нивната култура и секојдневие.
Следуваше средба со Оливија Шуберт, претседателка на Федералната унија на европски националности (ФУЕН).
– Изразив искрена благодарност за континуираната поддршка што ФУЕН им ја дава на Македонците во Албанија. Посебна чест е што Оливија Шуберт е првата жена претседател на ФУЕН – нејзината посветеност на вредностите на различноста, еднаквоста и човековите права е инспирација за сите нас – нагласи Стерјовски.
Во Гандија, Стерјовски се сретна и со Кармен Смит, член на Домот на лордовите во Парламентот на Обединетото Кралство.
– Ја запознав со положбата на Македонците во Албанија и нашите заложби за зачувување на идентитетот и културното наследство. Таа претставува нова генерација европски политичари, млада и енергична, посветена на човековите права и еднаквоста – истакна тој.
Особено емотивна беше средбата со долгогодишната пријателка и европратеничка Ана Миранда.
– Ана е искрен и долгогодишен поддржувач на Македонците во Албанија и силен поборник за правата на националните малцинства во Европскиот парламент. Се договоривме таа наскоро да ги посети Македонците во Албанија и одблиску да се запознае со нивниот живот и нивната решителност да ги зачуваат својот македонски јазик, култура и идентитет – рече Стерјовски.
Средбата со европратеничката Дијана Риба, потпретседателка на групата Зелени/ЕФА, беше уште една потврда за солидарноста што македонската заедница ја добива во Европскиот парламент.
– Поддршката што ја добиваме од пратеничката група на ЕФА претставува значаен поттик во нашите напори за зачувување на македонскиот национален идентитет, јазик, култура и традиција – изјави Стерјовски.
На крајот, Стерјовски упати искрена благодарност до претседателката на ЕФА, Лорена Лопез де Лакал, за топлиот и пријателски пречек.
– Особено ја цениме нејзината континуирана политичка поддршка за МАЕИ и за Македонците во Албанија. ЕФА е глас на народите, регионите и малцинствата во Европа, а за нас е охрабрувачки што имаме искрени пријатели што ги разбираат нашите предизвици и ги поддржуваат нашите заложби – нагласи тој.
Со овие средби, учеството на МАЕИ на Генералното собрание на ЕФА доби дополнителна тежина – не само како институционално присуство туку како активна дипломатска мисија за афирмација на македонското малцинство во Албанија и неговата интеграција во европската агенда за човекови права и културна разновидност. Д.Ст.
Семинар за словенските малцинства во Европа (АГСМ), организиран од Федералната унија на европски националности (ФУЕН)
Македонците надвор од матичната татковина препознаени како дел од заедничка Европа со етничка и културна разновидност
- На 29-от Семинар на словенските малцинства во Европа особено значаен момент беше свеченото доделување на наградата „Илинден“ на Работната група на словенските малцинства (АГСМ), како признание за нејзината долгорочна посветеност кон македонското национално малцинство во Албанија. Овој чин не е само формално одликување туку и длабока порака, впишана во европската меморија, дека борбата на Македонците во Албанија е препознаена како дел од заедничката европска приказна за културна разновидност, човекови права и демократски вредности. Наградата „Илинден“ носи во себе историска симболика: таа го поврзува наследството на Илинденското востание – борбата за слобода, достоинство и национална самобитност – со современата европска агенда за еднаквост и недискриминација. Со ова признание, АГСМ не само што ја потврдува својата улога како платформа за солидарност меѓу словенските малцинства туку и ја зајакнува позицијата на Македонците во Албанија како заедница чиј глас е слушнат и ценет во европските институции
Дваесет и деветтиот Семинар на Работната група на словенските малцинства во Европа (АГСМ), организиран од Федералната унија на европски националности (ФУЕН), во соработка со македонското друштво Илинден-Тирана, кој се одржува во Тирана, Албанија, претставува еден поширок историски континуитет што ја обединува борбата за културна самобитност со европската визија за еднаквост и солидарност.
Одржувањето на 29-от семинар во Тирана има повеќеслојно значење. Од една страна тоа е признание за македонското друштво Илинден-Тирана, кое за првпат е домаќин на ваков настан, со учесници од 20 организации и 40 претставници од 11 држави. Од друга страна тоа е симболичен чин што ја става во центар положбата на македонското национално малцинство во Албанија – заедница што со децении се бори за видливост, образование на мајчин јазик и институционално признавање.
Работната група АГСМ, основана пред три децении, претставува живо сведоштво за упорноста на словенските заедници низ Европа да го зачуваат своето наследство и да им го пренесат на идните генерации. Таа е повеќе од организациска структура – таа е мост меѓу различни култури, платформа за размена на искуства и заедничко застапување, како и институционален штит за оние чии права често се маргинализирани. Целите на АГСМ се јасни и длабоко значајни: зачувување на јазикот како носител на идентитетот, заштита на културата како колективна меморија и афирмација на малцинските заедници како рамноправни учесници во европските процеси. Преку дијалог, преку солидарност и преку заедничка акција, АГСМ ја претвора борбата на малцинствата во дел од европската агенда за човекови права и демократија. Фактот што овој семинар се одржува во Тирана има посебна симболика: тој ја става во центар положбата на македонското национално малцинство во Албанија, заедница што со децении се бори за видливост, образование на мајчин јазик и институционално признавање. Преку вакви настани, македонската заедница добива не само глас туку и европска поддршка – потврда дека нејзината културна и јазична разновидност е вредност што ја збогатува цела Европа.
Никола Ѓурѓај: Ова е чекор напред за македонското малцинство во Албанија
Одржувањето на 29-от семинар во Тирана има повеќеслојно значење. Од една страна тоа е признание за македонското друштво Илинден-Тирана, кое за првпат е домаќин на ваков настан, со учесници од 20 организации и 40 претставници од 11 држави. Од друга страна тоа е симболичен чин што ја става во центар положбата на македонското национално малцинство во Албанија – заедница што со децении се бори за видливост, образование на мајчин јазик и институционално признавање. На свеченото отворање се обратија Никола Ѓурѓај, претседател на Илинден-Тирана, и д-р Хартмут Лајпнер, претседател на АГСМ и потпретседател на ФУЕН.
– Семинарот во Тирана е повеќе од конференција. Тој е историски мост меѓу минатото и иднината: од илинденската традиција на борба за признавање, преку современата европска рамка за малцински права, до визијата за обединета Европа, каде што секоја заедница има право на свој јазик, култура и идентитет. За македонското малцинство во Албанија, ова е чекор напред – од маргините кон центарот на европската сцена – вели Никола Ѓурѓај, претседател на македонското друштво Илинден-Тирана.
Особено значаен момент во рамките на семинарот беше свеченото доделување на наградата „Илинден“ на Работната група на словенските малцинства (АГСМ), како признание за нејзината долгорочна посветеност кон македонското национално малцинство во Албанија. Овој чин не е само формално одликување туку и длабока порака, впишана во европската меморија, дека борбата на Македонците во Албанија е препознаена како дел од заедничката европска приказна за културна разновидност, човекови права и демократски вредности. Наградата „Илинден“ носи во себе историска симболика: таа го поврзува наследството на Илинденското востание – борбата за слобода, достоинство и национална самобитност – со современата европска агенда за еднаквост и недискриминација. Со ова признание, АГСМ не само што ја потврдува својата улога како платформа за солидарност меѓу словенските малцинства туку и ја зајакнува позицијата на Македонците во Албанија како заедница чиј глас е слушнат и ценет во европските институции.
Оваа награда е сведоштво дека европските структури ја препознаваат важноста на зачувувањето на јазикот, културата и идентитетот на македонското малцинство и ја ставаат нивната борба во поширок контекст на европската интеграција. Таа е сигнал дека македонската заедница во Албанија не е изолирана, туку е дел од европското семејство, кое ја цени културната разновидност како темел на заедничка иднина.
Историски гледано, македонското малцинство во Албанија е дел од поширокиот процес на национално самоопределување на Балканот. Од времето на Илинденското востание до денес, Македонците во Албанија ја носат меморијата на борбата за слобода и културна автономија. Членството на Илинден-Тирана во ФУЕН од 2015 година е продолжение на таа традиција – трансформација на историската борба во современа европска агенда за човекови права. Политичкиот контекст е исто така значаен. Панел-дискусијата „Западен Балкан и неговите национални малцинства на патот кон ЕУ“ ја отвори темата за улогата на малцинствата во процесот на европска интеграција. Присуството на комесарот за заштита од дискриминација, пратеници од албанскиот парламент и претставници на локалната власт е доказ дека прашањето за правата на Македонците во Албанија станува дел од пошироката агенда за владеење на правото и еднаквост.
Отворена дебата за улогата на малцинските заедници во процесот на европска интеграција
Во рамките на самитот се одржаа и тематски панел за положбата на македонското малцинство во Албанија и изложба посветена на образованието на мајчин македонски јазик. Панел-дискусијата „Западен Балкан и неговите национални малцинства на патот кон ЕУ“ ја отвори дебатата за улогата на малцинските заедници во процесот на европска интеграција. Присуството на комесарот за заштита од дискриминација, пратеници од албанскиот парламент и претставници на локалната власт е доказ дека прашањето за правата на Македонците во Албанија станува дел од пошироката агенда за владеење на правото и еднаквост. Притоа беа дискутирани теми поврзани со правата на малцинствата, заштитата на културниот идентитет, промоцијата на еднаквоста и зајакнувањето на меѓукултурниот дијалог во европските општества. За време на семинарот беа разгледани прашања поврзани со заштитата на правата на малцинствата, промоцијата на еднаквоста и недискриминацијата и важноста од почитувањето на културната и јазичната разновидност во согласност со европските стандарди за човекови права.
Ева Будини, пратеничка од Социјалистичката партија (ПС) на Албанија, се осврна на важноста од почитувањето на идентитетските обележја на секоја заедница.
– Како пратеничка, верувам дека почитувањето на идентитетот, јазикот, културата и традициите на секоја заедница е вредност што го зајакнува нашето општество и придонесува за градење пообединета, пофер и поинклузивна Европа. Им се заблагодарувам на организаторите и на сите учесници за размената на искуства и нивната посветеност на промовирање на дијалогот, коегзистенцијата и меѓусебното почитување – нагласи Будини. Д.Ст.
