Навики во домот што можат да остават големи траги
- Многу навики во домот, според психолозите, имаат потенцијал да остават психолошки лузни врз децата, како еден вид „трауми од детството“. Но не затоа што родителите сакаат да повредат, туку затоа што несвесно повторуваат модели на однесување. Добрата вест е дека токму затоа тие може и да се променат!
Кога ќе се спомне флоскулата „траума од детството“, често најпрво помислуваме на безопасни спомени од најраната младост: омразено јадење од градинка или задевања од училиште. Но зад тоа понекогаш се кријат многу подлабоки и потивки искуства, моменти што не сакаме да ги раскажеме, па дури ни да си ги признаеме. Многу од тие искуства, според психолозите, се случуваат во домот, не затоа што родителите сакаат да повредат, туку затоа што несвесно повторуваат модели на однесување. Добрата вест е дека токму затоа тие може и да се променат.
Канадската терапевтка Морган Помелс, специјализирана за детски трауми, споделува листа на однесувања што родителите треба да ги преиспитаат ако сакаат да спречат создавање емоционални рани кај своите деца.
1. Викањето како „добредојде“ во домот
По напорен работен ден, многу родители несвесно го носат стресот со себе. Но, никој – а најмалку детето – не сака да биде пречекан со викање. Континуираното повишување на тонот создава чувство на несигурност и страв, наместо чувство на припадност. Домот треба да биде безбедно место, а не простор каде што се чекори внимателно.
2. Молкот како казна
Од друга страна, кога родителите се вознемирени и избираат целосно да го игнорираат семејството, испраќаат збунувачка порака. Од една страна ги учиме децата да зборуваат за своите чувства, да ги именуваат и да ги споделуваат. Од друга страна, ако ние самите не го правиме тоа, им даваме пример дека емоциите се нешто што треба да се потисне.
3. Агресивното будење и кревкиот детски нервен систем
Според Помелс, будењето со викање или гласни, агресивни звуци може да има сериозно влијание врз детскиот нервен систем. Викањето го активира т.н. механизам „бори се или бегај“, што со текот на времето создава хронично чувство на страв и напнатост. Разликата меѓу енергично будење и агресивно будење е во тонот – а токму тонот остава трага.
4. Јавно покажување кое е „омиленото дете“
Истражувањата покажуваат дека е нормално родителите понекогаш да чувствуваат поголема блискост со едно од децата. Но проблемот настанува кога тоа станува очигледно. Различниот третман, споредувањата и фаворизирањето може длабоко да ги нарушат самодовербата и односите меѓу браќата и сестрите.
5. „Јас сум најлошата мајка“ е родителски манипулативен исказ!
Кога детето ќе се повреди, а родителот реагира со драматично самoобвинување, на пример: „Јас сум најлошата мајка“, фокусот се префрла од потребите на детето кон чувствата на возрасниот. Со тоа детето несвесно добива порака дека е одговорно за емоционалната состојба на родителот.
6. Родител што никогаш не се извинува
„Јас сум родителот“ не е аргумент против извинување. Кога родителите одбиваат да признаат грешка, тие создаваат нереална слика за авторитет и пропуштаат важна лекција: дека одговорноста и извинувањето се знак на зрелост, а не на слабост.
7. Кога сите одат на прсти
Ако целото домаќинство мора да се приспособува на расположението на родителот, детето учи дека неговите потреби се секундарни. Оваа динамика создава постојана напнатост и чувство дека љубовта зависи од мирот во куќата.
8. Нема заштита кога е најпотребно
Во ситуации кога другиот родител постапува неправилно, молчењето или неутралноста може да бидат еднакво болни како и самата неправда. Детето има потреба од заштита и сигурност – особено од оној родител што во моментот може да застане во негова одбрана.
9. Детето не е емоционален партнер
Особено кај самохраните родители, често се случува детето да ја преземе улогата на доверлив пријател или „замена“ за партнерот. Иако блискоста е важна, детето не смее да носи товар на возрасни проблеми. Секое дете има право да биде – дете.
10. „Светот не е фер“ не е оправдување
Неправедниот третман во домот не ги подготвува децата за животот. Напротив, создава чувство на беспомошност. Семејството треба да биде место каде што се учат праведност, почит и емпатија – дури и ако надворешниот свет не секогаш ги нуди.
11. Децата не се наше продолжение
Иако генетски се дел од нас, децата се автономни личности со сопствени интереси, таленти и соништа. Гледањето на детето како продолжение на сопствените неостварени амбиции создава притисок што може да ја наруши неговата индивидуалност.
12. Благодарност за основното?
„Треба да бидеш благодарен што те хранам“ – оваа порака ја претвора родителската должност во услуга. Грижата, храната, домот и безбедноста не се привилегија што детето треба да ја заслужи, туку основна обврска на секој родител.
13. Малите промени прават голема разлика
Ниту еден родител не е совршен – и тоа не е целта. Но, свесноста за сопствените реакции и подготвеноста за промена може да спречат секојдневните тензии да се претворат во долгорочни емоционални рани. Домот треба да биде првото место каде што детето учи што значат сигурност, почит и љубов. А тие лекции започнуваат од однесувањето на возрасните.
