Во времето во кое живееме има многу гласови, но малку сведоци. Никогаш човештвото не располагало со толку многу средства за комуникација, а никогаш вистината не звучела толку осамено. Секојдневно сме изложени на безброј мислења, анализи, коментари и толкувања. Секој има платформа, секој има публика, секој има нешто да каже. Но токму во таа бучава се губи она што најмногу недостига – гласот што не зборува заради себе, туку заради вистината.
Затоа личноста на Свети Јован Крстител и денес останува една од највознемирувачките личности во историјата на спасението. Тој не бил цар, ниту војсководец, ниту филозоф. Не оставил книги, не основал училишта и не изградил институции. Живеел во пустина, облечен во камилска кожа, хранет со скакулци и див мед. Човечки гледано, неговиот живот бил живот на човек што ништо не постигнал според мерилата на светот.
А сепак, Христос за него ќе каже нешто што не го кажал за никој друг: „Меѓу родените од жена не се јавил поголем од Јован Крстител“. Тоа е парадокс што современиот човек тешко го разбира.
Како може најголемиот човек да биде оној што не остварил политичко влијание? Како може најголемиот да биде оној што завршил во затвор? Како може најголемиот да биде човекот чија глава била отсечена по каприцот на една дворска интрига? Според логиката на светот, животот на Свети Јован е неуспех. Според логиката на Евангелието, тој е величие.
Целата негова личност може да се сведе на една единствена мисија: да биде глас. Не случајно евангелистите ги применуваат врз него зборовите на пророкот Исаија: „Глас на оној што вика во пустината: подгответе го патот Господов“.
Забележително е што Свети Јован не се нарекува себеси пророк, учител или водач. Кога го прашуваат кој е, тој не гради идентитет околу себе. Не се претставува како центар на вниманието. Тој едноставно одговара: „Јас сум глас“. Во тоа се состои неговата духовна големина.
Гласот никогаш не постои заради себе. Неговата задача е да ја пренесе пораката. Гласот исчезнува штом ќе биде слушнато словото што го носи. Денес, пак, живееме во култура во која луѓето сакаат да бидат повеќе од гласови. Сакаат да бидат личности околу кои ќе се создава култ. Сакаат следбеници, признание, влијание и јавна потврда. Свети Јован не сакал ништо од тоа.
Кога народот почнал да го смета за Месија, тој веднаш ги оттурнал тие очекувања. Кога неговите ученици се пожалиле дека луѓето почнуваат да одат по Христа наместо по него, Јован изговорил реченица што претставува врв на духовната зрелост: „Тој треба да расте, а јас да се смалувам“.
Колку оваа реченица звучи туѓо во нашиот свет! Ние сакаме да растеме. Сакаме нашето име да се слуша, нашето мислење да се почитува, нашата улога да биде признаена. Ретко кој доброволно прифаќа да се смалува за некој друг да стане поголем.
Но токму затоа Свети Јован е толку голем. Тој не живеел за себе. Неговото сведоштво, меѓутоа, не се ограничувало само на покажување кон Христа. Тој имал уште една особина што современиот човек тешко ја поднесува – бил бескомпромисен кон неправдата.
Кога фарисеите лицемерно се приближувале кон крштението, тој ги нарекувал „породи змиини“. Кога богатите го прашувале што треба да прават, барал од нив да делат со сиромашните. Кога војниците барале совет, ги предупредувал да не злоупотребуваат сила. Кога цариниците доаѓале кај него, барал чесност.
Но најголемото сведоштво било она против царот Ирод. Свети Јован знаел кој е Ирод. Знаел дека располага со власт. Знаел дека неговиот збор може да значи затвор или смрт. И покрај тоа, јавно му кажал: „Не ти е дозволено да ја имаш жената на брат ти“. Тука завршуваат сите романтични претстави за пророчката служба.
Лесно е да се зборува за вистината кога таа не нè чини ништо. Лесно е да бидеме храбри кога ризикот го носат другите. Но Свети Јован не бил теоретичар на вистината. Тој бил нејзин сведок. И затоа платил со глава.
Неговата смрт е една од најтрагичните сцени во Евангелието. Не загинува во голема битка. Не умира како народен херој. Не е опкружен со ученици што ќе ја продолжат неговата мисија. Неговата глава завршува на послужавник како награда за танцот на една девојка и одмаздата на една повредена жена. Колку човечки бесмислено изгледа тоа! Нема триумф. Нема правда. Нема земна рехабилитација.
Но токму тука се открива мерилото на Божјото Царство. Во Божјите очи големината не се мери со успехот, туку со верноста. Не со тоа колку долго сме живееле, туку за што сме живееле. Не со тоа дали сме победиле, туку дали сме останале верни на вистината.
Затоа Христос го нарекува најголем. Не затоа што бил безгрешен. Не затоа што бил чудотворец. Туку затоа што ништо не успеало да го натера да направи компромис со вистината. И токму тука започнува непријатното прашање за нас.
Какви сме ние денес во Црквата? Честопати сакаме да се повикуваме на Свети Јован Крстител. Го славиме неговото раѓање, отсекувањето на неговата глава, неговото место во историјата на спасението. Но дали сме подготвени да го следиме неговиот пример?
Во нашето време постои голема опасност христијанството да се претвори во култура на удобност. Да стане вера што не вознемирува никого. Вера што внимателно ги избира зборовите за никого да не навреди. Вера што знае да молчи кога вистината станува непријатна.
Се разбира, постои разлика меѓу грубоста и пророчкото сведоштво. Јован не бил агресивен човек. Но не бил ниту дипломат во модерна смисла на зборот. Неговата лојалност не била кон човечките интереси, туку кон Божјата вистина.
Денес, пак, често сме подготвени да ја приспособиме вистината на околностите. Молчиме кога треба да зборуваме. Зборуваме кога треба да молчиме. Се плашиме да не изгубиме позиција, углед или влијание.
Понекогаш и во црковниот живот стануваме премногу внимателни кон моќните, а премалку чувствителни кон вистината. Повеќе нè загрижува како ќе бидеме сфатени отколку дали сме останале верни на Евангелието. Тоа не е духот на Свети Јован Крстител. Јован не водел сметка за личниот интерес. Не пресметувал што ќе добие од својата доследност. Не се прашувал дали вреди да се жртвува за вистината. За него вистината не била средство, туку начин на постоење. Во тоа се состои неговата актуелност.
Светот денес не страда од недостиг од информации. Страда од недостиг од сведоци. Не му недостигаат аналитичари, експерти и коментатори. Му недостигаат луѓе што се подготвени да зборуваат без лицемерство, без калкулација и без скриени интереси. Таквите луѓе секогаш биле ретки. Биле ретки во времето на Свети Јован. Ретки се и денес.
Но Црквата не живее од мнозинства. Таа живее од сведоци. Можеби затоа ликот на Крстителот продолжува да стои на иконите веднаш покрај Христа. Не како украс на историјата, туку како постојан укор за секоја генерација христијани. Тој нè потсетува дека верата не е кариера. Дека Црквата не е место за самопромоција. Дека духовниот живот не е пат кон влијание, туку пат кон сведоштво. И најмногу од сè, нè потсетува дека човекот може да изгуби сè и сепак да победи.
Свети Јован ја изгубил слободата. Ја изгубил својата мисија. Ги изгубил учениците. На крајот ја изгубил и главата. Но не ја изгубил вистината. А оној што не ја изгубил вистината, според Христовото мерило, не изгубил ништо.
Во време кога толку многу гласови се натпреваруваат за нашето внимание, можеби повеќе од кога било ни е потребен токму тој глас од пустината. Не за да нè утеши, туку за да нè разбуди. Не за да ни каже дека сме добри, туку за да нè повика на покајание. Не за да ни помогне да успееме во светот, туку да не се изгубиме себеси.
Зашто историјата покажува дека светот секогаш ги памети победниците, но Христос ги памети сведоците. А меѓу нив, најсилно и денес одекнува гласот на оној кого Господ го нарече најголем меѓу родените од жена – Свети Јован Крстител, вечниот глас од пустината.
Авторот е продекан на Православниот богословски факултет „Свети Климент
Охридски“ при УКИМ во Скопје
