Плакар што едвај се затвора, фиока што избегнуваме да ја отвориме и кутии чија содржина дури и не ја знаеме веќе. Повеќето работи во нив не ги користиме со години, некои веројатно никогаш и нема да ги користиме, но кога ќе дојде време да се ослободиме од нив, одеднаш наоѓаме десет причини да ги задржиме. Зошто ни е толку тешко да се откажеме од предмети што повеќе не ни се потребни? Психологијата има неколку интересни одговори.
Ако би требало да одлучиме за сето тоа чисто рационално, задачата би била едноставна: дали го користам ова, дали ми треба и дали реално ќе го користам повторно? Но помеѓу тоа прашање и одлуката всушност да се извади нешто од куќата има многу повеќе психологија отколку што изгледа на прв поглед. Зошто работите едноставно доаѓаат и си одат толку тешко?
Не секогаш собираме предмети свесно. Повеќето од нив влегуваат во нашиот живот еден по еден. Купуваме нешто затоа што ни треба, добиваме нешто, нешто нè потсетува на одреден период од нашиот живот и одлучуваме да чуваме нешто со добро познатата реченица: „Можеби некогаш ќе ми треба“. И токму тоа „некогаш“ е многу растеглив термин. Старата јакна може да се врати во мода. Кабелот може да одговара на иден уред. Кутиите би можеле да ни бидат корисни при преместување. Можеби повторно ќе ја прочитаме книгата. Предмет што денес нема функција, добива можна функција во некоја замислена иднина. И додека не дојде тој момент, најлесната одлука е често да не се одлучи ништо.
Една таква одлука не е проблем. Но кога ја повторуваме десетици или стотици пати, не е тешко да се разбере зошто нашите плакари, фиоки и складиште се полни со работи што објективно повеќе не ги користиме. И не станува збор само за практичност. Често ни е тешко да се разделиме дури и од работи за кои знаеме дека нема да ни требаат. Кога нешто ќе стане наше, почнуваме да го гледаме поинаку. Едно можно објаснување доаѓа од економијата на однесување. Ова е феномен познат како ефект на дарба, т.е. ефект на сопственост. Едноставно кажано, кога нешто ќе стане наше, можеме да почнеме да му даваме поголема вредност токму затоа што го поседуваме.
Еден од најпознатите експерименти во оваа област го спроведоа Даниел Канеман, Џек Кнетш и Ричард Талер. Дел од учесниците добија обични чаши, по што истражувачите набљудуваа по која цена сопствениците се подготвени да ги продадат и колку други се подготвени да платат за да ги купат. Излезе дека самото сопствеништво може да го промени начинот на кој го цениме предметот. Во секојдневниот живот, тоа може многу лесно да се препознае. Можеме да погледнеме во полицата на некој друг и за неколку секунди да одлучиме што е непотребно. Кога станува збор за нашата, секој предмет одеднаш има свое „но“. Но уште поважно е да не ги оценуваме предметите само според тоа колку чинат. Не складираме само предмети. Исто така, складираме верзии од себе.
Американскиот истражувач за однесување на потрошувачите Расел Белк го опиша концептот познат како проширено јас кон крајот на осумдесеттите години. Неговата основна идеја е едноставна: работите што ги поседуваме можат да станат дел од начинот на кој се доживуваме себеси. Затоа стара карта за концерт не е нужно само парче хартија. Може да биде потсетник на едно лето, пријателство или верзија од нас што некогаш сме биле. Маица што никогаш повеќе нема да ја носиме може да нè врати на факултет. Цртежот на детето објективно може да нема пазарна вредност, но може да биде бесценет за родителот. Стар фотоапарат што не работи со години може да ја претставува личноста од која сме го добиле.
