Правдата и почитувањето на малцинските права на тест во Албанија
- Фондацијата „Бугарска меморија“ бара надомест од 10.000 евра за наводно клеветнички изјави на политичкиот претставник на Македонците во Албанија, Васил Стерјовски, кој во јавноста постојано ја критикува работата на организацијата и ја опишува како инструмент на бугарската држава за асимилација на македонското малцинство во Албанија. Судскиот процес во Корча отвори прашања за правото на користење на мајчиниот јазик на македонското малцинство во Албанија, како и за политичкиот притисок врз него
Во Основниот суд во Корча минатата недела се одржа рочиште по тужбата на фондацијата „Бугарска меморија“ против Македонската алијанса за европска интеграција (МАЕИ) и нејзиниот претседател Васил Стерјовски. Случајот привлече внимание поради барањето на Стерјовски да му биде обезбеден преведувач на македонски јазик, нагласувајќи дека тоа е негов мајчин јазик и дека преводот е неопходен за фер судење. Адвокатите на фондацијата, предводени од канцеларија во Тирана, се спротивставија на ова барање, тврдејќи дека Стерјовски совршено го владее албанскиот јазик. Тој, пак, инсистираше дека правото на преведувач е уставно загарантирано и дека македонскиот е јазик на кој најпрецизно може да се изрази. Рочиштето беше одложено за 30 јуни, откако Стерјовски побара ограничување на присуството на лице што го идентификуваше како агент на бугарската разузнавачка служба ДАНС, а кое се претстави како конзул на Бугарија.
Политички притисок за замолчување на гласот на Македонците
Фондацијата „Бугарска меморија“ бара надомест од 10.000 евра за наводно клеветнички изјави на Васил Стерјовски, кој во јавноста постојано ја критикува работата на организацијата и ја опишува како инструмент на бугарската држава за асимилација на македонското малцинство во Албанија. Според него, зад фасадата на „добротворност“ се крие систематска политика на влијание и притисок, насочена кон менување на етничката реалност во земјата.
– Ова е класичен пример на политички притисок и пропаганда. Кога една фондација тужи политичка партија заради јавно изнесени ставови, тоа не е правна битка за чест и углед, туку обид да се замолчи критиката и да се контролира јавниот дискурс. Таквите постапки ја разголуваат вистинската природа на организацијата – таа не е независна граѓанска иницијатива, туку продолжена рака на државна политика – коментира универзитетски професор од Тирана запознаен со прашањата на малцинските права.
Аналитичарите додаваат дека ваквите тужби имаат двојна функција: од една страна да го заплашат политичкиот противник, а од друга да создадат медиумска слика во која македонските претставници се прикажуваат како „екстремисти“ или „клеветници“.
– Тоа е добропозната техника на пропаганда. Се користи правниот систем за да се создаде впечаток на легитимност, додека суштината е политичка, да се ослабне македонската партија и да се замолчи нејзиниот глас – вели претставник на една граѓанска организација од Корча.
Во тој контекст, барањето финансиски надомест не е само правна процедура туку и симболичен чин: тоа е порака дека секој што јавно ќе ја оспори улогата на фондацијата ќе биде санкциониран, не само со политички притисок туку и со економски товар.
Клучни теми испреплетени во судскиот процес
Според аналитичари, случајот во Корча е многу повеќе од обично судско рочиште, тој претставува и симболичен пресек на три клучни теми: правото на користење на мајчиниот јазик, судската правичност и политичката битка околу идентитетот на Македонците во Албанија. Станува збор за процес што се одвива не само во рамките на судницата туку и во поширокиот јавен простор, каде што се судираат наративи за културна автентичност и политичка моќ.
– Судницата стана арена каде што се судираат два наратива – македонскиот, за автентичност и право на сопствениот јазик, и бугарскиот, за институционално признавање преку фондации и дипломатски канали – изјави претставник на една граѓанска организација од Корча.
Според него, секој збор изговорен во судницата има двојна тежина: правна и симболична, бидејќи се однесува на иднината на една заедница што со децении се бори за видливост и признавање.
Аналитичарите нагласуваат дека инсистирањето на Стерјовски за преведувач на македонски јазик не е само лична потреба туку и колективна порака – дека македонскиот јазик е жив, мајчин и неопходен за да се обезбеди правична постапка. Од друга страна, реакцијата на адвокатите на фондацијата, кои го негираат тоа право, се толкува како класичен пример на институционално минимизирање на малцинскиот идентитет.
Во поширок контекст, овој процес е дел од стратегијата на Бугарија да создаде паралелна „бугарска заедница“ во Албанија, со цел да ја релативизира македонската етничка реалност. Затоа, судењето во Корча не е само спор за клевета туку и тест за тоа дали правото на мајчин јазик и културна самостојност ќе биде почитувано или ќе биде потиснато под аргументите на асимилација и дипломатски притисок.
Стерјовски: „Бугарска меморија“ е инструмент за асимилација
Стерјовски претходно пред судот посочи дека фондацијата, иако се претставува како добротворна, всушност е „инструмент на бугарската држава за асимилација на македонското малцинство во Албанија“. Тој нагласи дека сите активности на фондацијата се реализираат во „тесна координација со бугарската влада, Министерството за надворешни работи и бугарската амбасада во Тирана“, додавајќи дека зад фасадата на културни и образовни проекти се крие стратегија за менување на етничката реалност во земјата.
– Ова не е обична добротворна организација, туку политички инструмент. Кога фондација со јасна национална агенда се појавува во судница против претставници на малцинството, тоа е сигнал дека правниот систем се користи како продолжена рака на политиката – изјави еден истражувач од Институтот за човекови права во Тирана.
Овој случај, според набљудувачи, е дел од пошироката стратегија на Бугарија да создаде паралелна „бугарска заедница“ во Албанија, со цел да ја релативизира македонската етничка реалност и да ја претстави како „непостојна“.
– Станува збор за класична пропагандна техника. Преку фондации и дипломатски канали се гради наратив шо треба да ги замени автентичната историја и култура на Македонците – коментира претставник на граѓанска организација од Корча.
Инсистирањето на Стерјовски за преведувач на македонски јазик е не само правна позиција туку и симболична одбрана на правото на македонската заедница да постои како јазично и културно различна.
– Секое барање за преведувач е порака дека македонскиот јазик е жив и неопходен. Тоа е начин да се покаже дека идентитетот не може да се избрише со административни конструкции или судски притисоци – вели универзитетски професор од Скопје.
Судскиот спор во Корча ќе покаже дали Албанија ги штити малцинствата
Исходот од процесот во Корча ќе има значење што ги надминува рамките на една судница. Тој ќе биде тест за тоа дали Албанија е подготвена да ги почитува европските стандарди за заштита на малцинските права и слободата на изразување или ќе дозволи политички влијанија и пропагандни механизми да ја диктираат судската практика.
– Ова судење е огледало на европската зрелост на Албанија. Доколку правото на мајчин јазик и културна самостојност биде игнорирано, тоа ќе испрати порака дека институциите се ранливи на надворешен притисок. Но ако судот ја потврди еднаквоста пред законот, тоа ќе биде чекор кон вистинска европска интеграција – изјави правен експерт од Тирана.
Во поширок контекст, случајот е индикатор за тоа дека Балканот се соочува со старите историски спорови во нови институционални форми. Судницата во Корча стана симболичен простор во кој се судираат не само аргументи за клевета туку и визии за иднината на регионот – дали ќе биде простор на културна разноликост и почитување на малцинствата или поле на асимилација и политички притисок.
– Ако Албанија сака да биде кредибилен партнер во европското семејство, мора да покаже дека е способна да ги заштити правата на своите малцинства. Случајот со Стерјовски е повеќе од лична правна битка, тоа е прашање на принципи и вредности – нагласува претставник на меѓународна организација за човекови права.
Затоа, исходот од процесот ќе биде внимателно следен не само од македонската заедница во Албанија туку и од европските институции и меѓународните набљудувачи. Тој ќе покаже дали правото на мајчин јазик и културна самостојност ќе биде заштитено како основна демократска вредност или ќе биде потиснато под тежината на политички интереси и пропагандни стратегии.
