Обемна студија објавена во списанието „Нејчр“ образложува дека жолтите дождови се само видливата трага од еден многу поголем процес за кој науката сè погласно предупредува
- Долго време мислевме дека Сахара е далечен свет на песочни дини и жешки ветрови. Денес науката ни покажува дека таа станува дел од
воздухот што секојдневно го дишеме. Македонија веќе не е само сведок на климатските промени туку и нивен директен примач. Жолтите
дождови повеќе не се куриозитет за фотографирање на социјалните мрежи туку се предупредување дека климатската криза повеќе не доаѓа – таа веќе пристигна. Таа веќе е во нашите бели дробови
Жолтите дождови што сè почесто ги гледаме по автомобилите, прозорците и улиците одамна престанаа да бидат необична временска појава. Научните докази сега потврдуваат дека тие се само највидливиот знак на многу подлабок и посериозен проблем. Сахарската прашина не е само песок што ветерот го донел од Африка. Таа е нова форма на загадување, која климатските промени ја прават сè поинтензивна и сè поопасна. Најновата обемна студија, објавена во списанието „Нејчр“ и предводена од научници од институтот „Пол Шерер“ во Швајцарија, испраќа предупредување што не смее да остане само во научните кругови. Европа веќе живее со растечка концентрација на пустинска прашина, а најсилно погодени се јужните делови на континентот – Италија, Шпанија, Грција, Балканот и Македонија.
Македонија не е изолирана оаза
Географски, Македонија се наоѓа токму во појасот каде што воздушните струења најлесно ја пренесуваат сахарската прашина. Затоа кај нас редовно се регистрираат таканаречените жолти дождови, кога честичките од пустината се мешаат со врнежите и остануваат како жолтеникави наслаги. Но она што се гледа со голо око е само мал дел од приказната. Најопасните честички се невидливи. Дел од нив се доволно ситни за да навлезат длабоко во белите дробови, а потоа и во крвотокот. Токму тие се поврзуваат со зголемен ризик од астма, хроничен бронхитис, срцеви заболувања и повисока смртност во деновите кога концентрациите се највисоки.
Десет години – и трендот оди само нагоре
Истражувачите анализирале повеќе од 18.500 дневни мерења од 103 мерни станици низ Европа, комбинирани со машинско учење и историски климатски податоци. Заклучокот е дека во последната деценија концентрацијата на сахарска прашина во Јужна Европа постојано расте. Просечната концентрација денес достигнува околу 5,3 микрограми на кубен метар воздух, а за време на поинтензивните навлегувања вредностите се речиси двојно повисоки. Во тие денови научниците пресметале дека дневната смртност расте за околу 0,67 проценти, што на ниво на милиони жители претставува значителен јавноздравствен товар.
Не се зголемува бројот на бури – туку нивната сила
Еден од најинтересните заклучоци на студијата е дека бројот на сахарски пробиви не расте драматично, но тие стануваат значително поинтензивни. Научниците ја гледаат причината во две меѓусебно поврзани појави:
• сè поголемата суша и деградација на земјиштето во Северна Африка;
• промените во атмосферската циркулација предизвикани од климатските промени.
Со други зборови, климатските промени не создаваат само повисоки температури. Тие ги менуваат воздушните коридори преку кои Сахара сè полесно ја испраќа својата прашина кон Европа.
Закана и за здравјето и за економијата
Пустинската прашина не го погодува само здравјето на граѓаните. Истата таа прашина се таложи врз соларните панели, намалувајќи ја нивната ефикасност и зголемувајќи ги трошоците за одржување. Во време кога Европа вложува милијарди евра во обновливи извори на енергија, климатските промени создаваат нов парадокс – сонцето произведува енергија, но прашината ја намалува нејзината искористливост.
За разлика од загадувањето што доаѓа од сообраќајот, индустријата или од домаќинствата, сахарската прашина не може едноставно да се намали со локални забрани или филтри. Тоа значи дека ниту Македонија, ниту Италија, ниту која било друга држава од Јужна Европа не може самостојно да го реши проблемот. Единственото долгорочно решение е забавување на климатските промени и намалување на процесите на опустинување во Северна Африка. Дотогаш, единствената вистинска заштита ќе бидат квалитетните системи за рано предупредување, прецизните прогнози за навлегување на сахарска прашина и навременото информирање на населението, особено на хронично болните, постарите лица и децата.
Бројки што го идентификуваат предизвикот на сахарската прашина
• 100 години анализирани климатски и атмосферски податоци.
• 103 мерни станици низ Европа опфатени во анализата.
• 18.500 дневни мерења искористени во истражувањето.
• 5,3 микрограми на кубен метар просечна концентрација на сахарска прашина во Јужна Европа.
• +0,5 микрограми на кубен метар пораст во последната деценија.
• Јужна Европа, вклучително и Македонија, е изложена на значително повисоки концентрации отколку северниот дел од континентот.
• Последици: Поголем ризик од кардиоваскуларни и респираторни заболувања, намалена ефикасност на соларните електроцентрали и потреба од системи за рано предупредување. М.В.
