МАКЕДОНСКАТА ЗАЕДНИЦА ВО АЛБАНИЈА СО БАРАЊЕ ЗА ДОСТОИНСТВЕН ТРЕТМАН ОД СТРАНА НА НАДЛЕЖНИТЕ ВЛАСТИ ВО ТИРАНА
- Жителите на македонската заедница во Преспа со години чекаат ветените инвестиции да станат реалност. И покрај природниот и туристичкиот потенцијал на регионот, дотраената инфраструктура и нереализираните проекти го продлабочуваат чувството на заборавеност и нееднаквост
Жителите на Пустец, македонската заедница во Албанија, повторно јавно и низ механизмите на законски утврдените процедури обрнуваат внимание на јавноста и на институциите дека постои хроничен недостиг од јавни инвестиции во регионите каде што живее македонската заедница. Иако областа е сместена во срцето на Националниот парк Преспа и поседува извонреден природен и културен потенцијал, патиштата остануваат дотраени, а инфраструктурните проекти – недовршени или само на хартија.
– Секојдневно се соочуваме со проблеми при движењето, а тоа директно го попречува развојот на туризмот и економијата – вели жител на Пустец, кој инсистира да остане анонимен.
Пустец преименуван во Ликенас, па Ликенас повторно во Пустец
Македонците во Пустец со векови ги чувале својот јазик, вера и култура, иако често биле изложени на асимилациски притисоци. Во времето на комунизмот, името на општината било променето во „Ликенас“, но во 2013 државата повторно го врати оригиналното име – Пустец, признавајќи го идентитетот на заедницата.
– Ние сме Македонци, но истовремено и граѓани на Албанија. Имаме право на исти инвестиции како и сите други – додава друг жител, нагласувајќи дека прашањето не е само економско туку и прашање на еднаквост и признавање.
И покрај многубројните најави за проекти – од германски програми за заштита на животната средина до европски фондови за одржлив развој – ефектите врз секојдневниот живот на луѓето во Пустец се минимални.
– Слушаме за милиони евра што се издвоени, но нашите патишта и понатаму изгледаат како да се од пред половина век – вели друг анонимен соговорник.
Преспа, со своето езеро, ретките видови птици и археолошките локалитети, има потенцијал да стане една од највредните туристички дестинации на југоистокот од Албанија. Но без квалитетна инфраструктура, тој потенцијал останува неискористен. Жителите бараат транспарентност за средствата што низ годините се инвестирани и конкретен план за рехабилитација на патиштата.
– Развојот не може да остане само во документи и проекти, мора да се претвори во опипливи резултати – велат тамошните жители.
До достоинство преку вложување и инвестиции во сите општествени сфери, од стопанството, инфраструктурата, културата, образованието…
Оваа борба за инвестиции всушност е борба за достоинство. Заедницата во Пустец инсистира дека нејзиниот идентитет не смее да биде причина за занемарување. Тие се дел од албанското општество и бараат еднаков третман.
– Ние не бараме ништо повеќе од тоа што им припаѓа на сите граѓани – патишта, училишта, здравствени услуги. Тоа е нашето право – додава еден од нив.
Пустец е хроника на опстојување и надеж. Од првите жители што ја носеле Македонија во своите зборови, песни и обичаи, до денешните генерации што ја чуваат традицијата во секојдневниот живот, оваа заедница е доказ дека идентитетот може да се зачува и во најтешки услови. Во секоја црковна песна, во секоја народна приказна и во секој семеен обичај се препознава континуитетот на македонското постоење во Преспа. Но желбата за опстојување на вековните огништа, колку и да е силна, не е доволна ако нема услови за живот. Затоа барањето за инвестиции не е само економска потреба туку и барање за иднина во која Преспа ќе биде мост меѓу културите, а Пустец пример за еднаквост. Тамошните жители веруваат дека токму преку јавни вложувања ќе се отвори патот кон развој: патишта што ќе ги поврзат селата, училишта што ќе ја зајакнат заедницата, туристички проекти што ќе ја претворат природната убавина во економска сила.
– Ако некогаш нашите предци ја запишувале својата историја во тажни песни околу огнот, денес таа историја се запишува во бројки и извештаи. Но тие бројки мора да се претворат во патишта, училишта и болници – вели еден постар жител.
Нереализираните ветувања од Тирана го зголемуваат чувството кај македонската заедница дека се игнорирани или заборавени
Со секој нов проект што останува само на хартија, расте чувството дека Пустец е заборавен – како да е само белешка во административните документи, а не живо место со луѓе што секојдневно се борат за подобар живот. Нереализираните ветувања се претвораат во сенки што ја обвиваат заедницата, создавајќи впечаток дека нивниот глас не допира до центарот на одлучувањето. Но со секој нов глас што се крева, со секоја јавна изјава и секое барање за еднаквост, расте и надежта дека оваа заедница ќе го добие она што го заслужува – еднаков пристап до инвестиции и еднаков третман како сите други граѓани на Албанија. Таа надеж не е само политичка или економска туку и длабоко симболична: надеж дека македонската заедница во Пустец ќе биде видена и признаена, дека нивниот идентитет нема да биде причина за занемарување, туку мост за поврзување. Секој нов глас е како камче фрлено во езерото Преспа – создава бранови што се шират подалеку од локалната заедница, носејќи порака за еднаквост и праведност.
Жителите на Пустец веруваат дека нивната борба е дел од поголема приказна: за тоа како малцинствата во Албанија бараат да бидат третирани со достоинство, како рамноправни граѓани.
– Ние не бараме привилегии, бараме само она што е нормално – патишта, училишта, здравствени услуги – нагласуваат тие.
И токму во таа едноставност се крие силата на нивната порака: дека правото на инвестиции не е луксуз, туку основа за живот.
„Илинден“-Тирана бара официјалната веб-страница на Општина Пустец да биде достапна и на македонски јазик
Македонското друштво „Илинден“-Тирана упати официјално барање до градоначалникот на Општина Пустец, претседателот на Општинскиот совет и членовите на Советот, со кое бара официјалната веб-страница на општината, покрај на албански, да биде достапна и на македонски јазик.
Иницијативата се темели на Законот бр. 96/2017 „за заштита на националните малцинства во Република Албанија“, кој ги гарантира правата на националните малцинства, вклучително и правото на употреба на нивниот јазик во комуникацијата со органите на локалната самоуправа во средините каде што тие традиционално живеат.
Од македонското друштво „Илинден“-Тирана истакнуваат дека овозможувањето на официјалната веб-страница на Општина Пустец и на македонски јазик ќе претставува важен чекор кон практична примена на правата на македонското национално малцинство, ќе го подобри пристапот на граѓаните до јавните информации и ќе ја унапреди комуникацијата со локалните институции.
Според здружението, оваа иницијатива ќе придонесе за поголема институционална транспарентност, почитување на јазичната и културната разновидност и доследно спроведување на националните и меѓународните стандарди за заштита на правата на националните малцинства. Барањето е доставено и до комесарот за заштита од дискриминација, како и до народниот правобранител на Република Албанија.
