Есента во 1944 година, по повеќегодишната окупација и интензивната македонска Народноослободителна и антифашистичка борба, Македонија влегува во својата завршна и најдинамична фаза на ослободување. Од Малешевијата и Осоговијата на исток, преку Пелагонија и Вардарската Долина, па до Полог, македонските партизански единици водат низа успешни операции против германските сили и нивните соработници. Во период од нецели три месеци, град по град ја дочекуваат слободата, а со ослободувањето на Тетово и Гостивар во ноември 1944 година дефинитивно е заокружен процесот на ослободување на Вардарска Македонија.
Кратово – 6 септември 1944
Ослободувањето на Кратово било резултат на координирани акции на македонските партизански единици во североисточна Македонија. Преземањето на градот имало стратешко значење бидејќи овозможило отворање на правците кон Куманово и Крива Паланка.
Пехчево – 7 септември 1944
По ослободувањето на Берово, партизанските сили продолжиле со напредување кон Пехчево. Окупаторските гарнизони не успеале да го задржат градот, кој станал дел од слободната територија во Малешевскиот Регион.
Кочани – 7 септември 1944
Кочани било ослободено по интензивни борби против окупаторските сили и нивните соработници. Освојувањето на градот претставувало значаен чекор во контролата на источниот дел на Македонија и долината на Брегалница.
Кавадарци – 7 септември 1944
Партизанските единици навлегле во Кавадарци по повлекувањето на окупаторските сили од Тиквешијата. Со ослободувањето на градот бил нарушен германскиот систем на комуникации во централниот дел на Македонија.
Делчево – 7 септември 1944
Во тогашно Царево Село, партизанските сили успеале да ги потиснат окупаторските гарнизони и да воспостават власт на народноослободителното движење. Со тоа бил заокружен процесот на ослободување поголем дел од источна Македонија.
Крушево – 8 септември 1944
Градот со силна револуционерна традиција повторно станал симбол на слободата. Борците на НОВ успеале да ја преземат контролата врз градот и да воспостават народна власт во духот на илинденските идеали.
Крива Паланка – 8 октомври 1944
Крива Паланка била ослободена по жестоки борби во Осоговскиот Регион. Градот бил важна точка на патот кон бугарската граница, па окупаторските сили давале силен отпор пред конечното повлекување.
Берово – 8 октомври 1944
По повеќедневни дејства на партизанските единици во Малешевијата, окупаторските сили биле принудени да се повлечат, а градот станал важна база за понатамошните операции во источниот дел на Македонија.
Прилеп – 2/3 ноември 1944
Прилеп бил ослободен по дводневни жестоки улични борби со германските сили. Како град каде што започнало востанието на 11 Октомври 1941 година, неговото ослободување имало и силно симболично значење за македонското ослободително движење.
Битола – 4 ноември 1944
Борбите за Битола биле меѓу најзначајните во завршната ослободителна офанзива. По повлекувањето на германските сили од Пелагонија, градот бил ослободен и станал важен центар за натамошните операции кон западна Македонија.
Струмица – 5 ноември 1944
Струмица била ослободена во рамките на пошироката операција во југоисточна Македонија. Со падот на окупаторските позиции, регионот добил можност да се вклучи во изградбата на новата македонска државност.
Ресен – 5 ноември 1944
Партизанските сили навлегле во Ресен по успешните акции во Преспанскиот Регион. Ослободувањето на градот означило крај на окупаторската власт во Преспа и создавање услови за нормализирање на животот.
Радовиш – 6 ноември 1944
По серија борби во регионот, окупаторските сили биле принудени да се повлечат од Радовиш. Градот бил ставен под контрола на единиците на Народноослободителната војска, кои ја обезбедиле околината.
Валандово – 6/7 ноември 1944
Борбите за Валандово траеле повеќе денови поради неговата близина до важните комуникациски правци кон Грција. По повлекувањето на германските единици, градот бил конечно ослободен.
Дојран – 6/7 ноември 1944
Ослободувањето на Дојран било дел од операциите за расчистување на јужните делови на Македонија. Со преземањето на градот биле прекинати последните обиди на германските сили да ја задржат контролата врз регионот.
Охрид – 7 ноември 1944
Охрид бил ослободен по повлекувањето на окупаторските сили од југозападниот дел на Македонија. Градот со вековна културна и духовна традиција ја дочекал слободата со масовно учество на населението во народните прослави.
Гевгелија – 7 ноември 1944
Ослободувањето на Гевгелија било клучно за воспоставување контрола над јужната граница и железничката линија по Вардарската Долина. Германските сили се повлекле кон север, оставајќи го градот во рацете на ослободителните единици.
Штип – 8 ноември 1944
За ослободувањето на Штип се воделе интензивни борби поради неговата стратешка местоположба во источна Македонија. Со паѓањето на градот бил отворен патот за натамошното напредување кон Велес и Скопје.
Струга – 8 ноември 1944
Струга била ослободена во синхронизација со операциите во Охридскиот Регион. Повлекувањето на окупаторот овозможило воспоставување народна власт и стабилизација на западномакедонскиот простор.
Неготино – 8 ноември 1944
По ослободувањето на Тиквешкиот Регион, Неготино било ослободено од македонските борци. Контролата врз градот била важна за обезбедување на комуникациите по должината на Вардар.
Велес – 9 ноември 1944
Борбите за Велес биле од особено значење бидејќи градот претставувал клучна раскрсница во централна Македонија. Со неговото ослободување бил создаден предуслов за конечниот напад врз Скопје.
Свети Николе – 9 ноември 1944
Партизанските сили го ослободиле Свети Николе по успешните операции во Овчеполието. Градот имал важно логистичко значење за движењето на единиците кон северниот дел на Македонија.
Куманово – 11 ноември 1944
Куманово било ослободено по значајни борби против германските сили што се повлекувале кон Косово. Неговото ослободување имало големо воено значење поради железничките и патните врски во регионот.
Кичево – 15 ноември 1944
Кичево е единствен град што доживеал привремено ослободување уште во септември 1943 година, по што повторно бил окупиран. Конечното ослободување во ноември 1944 година означило траен крај на окупаторската власт во кичевскиот крај.
Гостивар – 18 ноември 1944
Гостивар бил ослободен по операциите на македонските единици во Полошкиот Регион. Со тоа бил разбиен последниот посериозен отпор на германските сили во западна Македонија.
Тетово – 19 ноември 1944
Тетово се смета за последниот поголем град ослободен во Вардарска Македонија. По ослободувањето на градот била завршена воената операција за ослободување на македонската територија, отворајќи пат за понатамошното учество на македонските единици во завршните операции за ослободување на Југославија.
За ослободувањето на Скопје на 13 ноември 1944 година, читајте поопширно
на страница 10
