- Зошто во политичките системи на членките на ЕУ се појавува феноменот дека темата на која се добиваат и губат изборите е корупцијата? Зошто новопримените источноевропски земји всушност се вратија на „почетната точка“ од пред четврт век? Од каде потекнува овој тренд? Објаснувањето е, во голема мера, во промената на идеолошката парадигма на која се темели европската интеграција, а во чии рамки се артикулира сосема нов начин на управување со политичките процеси
Петер Маѓар ги доби парламентарните избори во Унгарија практично без разработена програма. Тој зборуваше исклучиво за корупцијата, а продолжи во таа насока дури и по формирањето на кабинетот. Седум дена пред изборите во Унгарија, гласање се одржа во Словенија, каде што корупцијата беше исто така една од клучните теми.
Седум дена по изборите во Унгарија, гласање се одржа во Бугарија, убедливата победа на Румен Радев беше под влијание на акцентот на прашањето за корупцијата. Малку порано, за време на изборните процеси во Чешка и Словачка, повторно се дискутираше за корупцијата, како и во Полска, со отворање на прашањето за злоупотребите од страна на владејачкото мнозинство за време на промените во судските и медиумските закони. Во Хрватска, корупцијата и злоупотребите стануваат „тема на денот“ во тековните истраги, исто како и во Романија.
Сите споменати земји се членки на ЕУ, а во процесот на пристапување широко се дискутираше дека европската интеграција треба да служи за организирање на институционалниот апарат, поголема транспарентност и затоа – сузбивање на корупцијата.
Зошто, тогаш, во политичките системи на членките на ЕУ се појавува феноменот дека темата на која се добиваат и губат изборите е корупцијата? Зошто новопримените источноевропски земји всушност се вратија на „почетната точка“ од пред четврт век? Од каде потекнува овој тренд?
Промена на идеолошката парадигма
Објаснувањето е, во голема мера, во промената на идеолошката парадигма на која се темели европската интеграција, а во чии рамки се артикулира сосема нов начин на управување со политичките процеси. Од една страна, преминот од либерализам кон неолиберализам предизвика уништување на националните или државните институции, дерегулацијата на сè и сешто создаде „бришан простор“, кој беше пополнет со некритичкото усвојување на „бриселските прописи“. Во исто време, тие регулативи од најразновиден карактер беа напишани во рамките на бирократски апарат што никој не го избираше, над кој е невозможно да се воспостави ефикасен систем на контрола.
Во овој поглед, ЕУ сè повеќе личи на најсветлите денови на советската администрација. Закотвувањето на неолибералните вредности имаше предност во однос на создавањето функционален државен систем, поради што идеолошки кооперативните политички структури се фаворизираат во земјите членки. Можноста таквите политички структури да прибегнат кон злоупотреба не ги загрижуваше премногу создавачите на новиот поредок сè додека државните власти ја служеа својата цел и ги демонтираа историските наративи и традиционалните вредности. Впрочем, таквата деконструкција се базираше и на злоупотреби, бидејќи мнозинството граѓани, како по правило, останаа приврзани кон историските наративи и традиционалните вредности. Манипулациите стануваат составен дел од политичкиот живот, тие се случуваат секој ден, па затоа други видови злоупотреба природно следуваат по нив.
Воспоставување корпорократија
Од друга страна, популаризацијата на дерегулацијата и ширењето на неолибералната парадигма активно се охрабруваат од корпорациите, со крајна цел да се воспостави корпорократија во десуверенизираните држави. Корпорациите се заинтересирани за профит, па затоа државните институции се соодветно калибрирани.
Како што Ален Бадју одамна забележа, оваа „трка за профит“ и „диктатура на капиталот“ ги уништи општествата, а не само политичките системи. Тој исто така додава: „Целата моќ е во рацете на мала група олигарси на кои им служат банкари и политичари. Таквиот систем создава свет без правда и иднина“.
Всушност, до одреден степен, процесот од почетокот на дваесеттиот век се повторува, а една од последиците од тој процес беше растот на влијанието на социјализмот и последователната револуција. Социјалистите потоа бараа еднаквост во општеството и еманципација. Со корпоратократијата ги нема ниту едното ниту другото. Тоа е, ако корупцијата во која било форма е поволна за воспоставување и зајакнување на корпоратократијата, тогаш таа ќе се вкорени и ќе ги преземе најразновидните можни форми.
Проблем со системот
Во моментов трендот најлесно се забележува во источноевропските земји на ЕУ, иако во никој случај не треба да биде географски ограничен на тој дел од Европа. Исто така, не треба да очекуваме овој тренд да се промени наскоро. Напротив, веројатно ќе стане поизразен. Политичарите се менуваат брзо, а идеолошките парадигми врз кои почива системот бавно. Уништувањето на националните држави и националните традиции е организиран процес што трае со децении, не е лесно да се запре или замени. Последица од тој процес е појавата на феноменот на сеопфатни злоупотреби.
Ако примерот на Унгарија некако стои сам по себе, бидејќи Виктор Орбан сигурно не беше неолиберал (иако се обиде да им се спротивстави на мултинационалните корпорации создавајќи унгарски, што на крајот резултираше со нивно влијание врз политичкиот систем), тогаш во други случаи таа е позабележителна. Корупцијата станува системски проблем, а не постојана непријатност. И слаба утеха е што се среќава и во други делови од светот, што беше секогаш и насекаде. Бидејќи, како системски проблем што се појави поради остварувањето (погрешни) идеолошки постулати и со помош на (сурови) корпорации, тешко е да се искорени. Само со тоа и со промените кај политичарите нема да има непосредни резултати на овој фронт. Причините за трендот се различни, многу поопасни за политичкиот систем и општеството.
Автор: Душан Пророковиќ
