Европската централна банка открива каде се најповолните станбени кредити за Европејците
- Кредитокорисниците на Балтикот плаќаат двојно повеќе од малтешките домаќинства за станбен кредит, покажуваат податоците од ЕЦБ за април 2026 година
- Позајмете за да купите дом во Летонија денес, а банката ќе ви наплати 4,18 отсто. Направете го истото тоа и во Малта, но ќе платите само 2,08 проценти
Иста валута, иста централна банка, иста фаза од циклусот на каматните стапки, но две домаќинства од еврозоната се соочуваат со трошоци за хипотеки што се многу различни. Истражувачите откриле дека има јаз – поголем од два процентни поена – помеѓу најевтините и најскапите каматни стапки во земјите од еврозоната. Ова е еден од највпечатливите наоди во најновите податоци на Европската централна банка за нови станбени кредити, кои опфаќаат податоци за април 2026 година.
Просечната каматна стапка за хипотеки во еврозоната изнесуваше 3,43 проценти, според бројките на ЕЦБ, комбинирајќи ги и кредитите со фиксна и со променлива каматна стапка низ земјите членки. Најниските стапки се концентрирани околу Медитеранот. Малта е на врвот на рангирањето со 2,08 отсто камата, по што следуваат Бугарија со 2,45 процента, па Шпанија со 2,80 отсто, Португалија со 2,85 проценти, Хрватска со 2,95 отсто и Словенија со 2,99 отсто.
Меѓу најголемите економии во еврозоната се издвојуваат Шпанија и Португалија. Кредитокорисниците во овие земји плаќаат приближно еден процентен поен помалку од жителите во Германија што користат кредити, бидејќи таму каматата за хипотеките достигнува дури 3,84 отсто.
Балтичките земји остануваат најскапи
На другиот крај од спектарот се балтичките држави, каде што, според ЕЦБ, има највисоки камати за хипотекарни кредити. Имено, Летонија е убедливо најскапа бидејќи има највисока хипотекарна стапка во еврозоната од 4,18 отсто, по што следуваат Естонија со 4,05 проценти и Литванија со 3,88 отсто. Но Германија, Белгија и Холандија исто така се над просекот во еврозоната, а високите цени на хипотеките создаваат навистина големи разлики во Европа. За дел од домаќинствата, овие јазови во хипотекарните стапки се претвораат во значителни разлики во месечните плаќања. Хипотека од 200.000 евра во период од 20 години со просечна каматна стапка од 2,08 отсто во Малта резултира со месечни отплати од приближно 1.019 евра.
Од друга страна, со 4,18 проценти хипотека во Летонија, истиот кредит чини приближно 1.231 евра месечно – повеќе од 200 евра дополнително секој месец. Во текот на траењето на кредитот, летонскиот кредитокорисник би вратил речиси 295.000 евра, во споредба со околу 245.000 евра во Малта. Разликата изнесува приближно 50.800 евра дополнителна камата за точно истиот износ позајмен во истата валута.
Зошто каматните стапки за хипотеки се толку различни во рамките на еврозоната?
ЕЦБ поставува единствена референтна каматна стапка за целиот валутен блок, но цените на хипотеките остануваат во голема мера определени од националните банкарски системи.
Првиот фактор е структурата на секој пазар, а пред сè, дали заемопримачите земаат фиксни или варијабилни стапки. Во балтичките земји и во Финска доминираат кредити со варијабилна каматна стапка. Според податоците на ЕЦБ, хипотеките со променлива каматна стапка сочинуваат повеќе од 93 отсто од новите станбени кредити во Летонија, Естонија и во Финска, наспроти само 15 проценти во еврозоната како целина.
Кога каматните стапки се зголемуваат, кредитокорисниците во земјите каде што доминираат променливите стапки го чувствуваат влијанието речиси веднаш.
Во Франција, Шпанија и во Португалија, пак, преовладуваат фиксните стапки, дозволувајќи им на домаќинствата да ги заклучат своите трошоци со години, придушувајќи го преносот од краткорочните осцилации.
Конкуренцијата меѓу домашните банки исто така е важна. Помалите банкарски сектори со помала понуда имаат тенденција да покажуваат пошироки маржи на кредитирање. Балтичките пазари се релативно концентрирани, што може да го ограничи конкурентскиот притисок врз цените на хипотеките. Структурите на финансирање исто така играат улога. Банките во некои земји повеќе се потпираат на пазарите на големо за финансирање, додека други имаат корист од големите домашни депозитни бази што можат да поддржат поевтино кредитирање.
Состојбата на Малта не е новост
Експертите често укажуваат на интензивната конкуренција меѓу малтешките банки, изобилството на домашни депозити и релативно стабилниот пазар на недвижности како фактори што помагаат да се одржат ниски хипотекарните каматни стапки. Земјата, исто така, има многу помал удел на кредитирање со променлива каматна стапка од балтичките држави, изолирајќи ги кредитокорисниците од брзите промени на каматните стапки на политиката на ЕЦБ. За купувачите на домови, тоа значи дека локацијата сè уште е од огромно значење.
Семејство што купува дом во Рига може да плати повеќе од двојно поголема каматна стапка од онаа што се наплаќа за домаќинство во Валета, и покрај тоа што позајмува иста валута под истата централна банка. Три децении по создавањето на еврото, трошоците за купување дом остануваат еден од најјасните примери за тоа како националните финансиски граници продолжуваат да постојат во рамките на монетарната унија. Е.Р.
