Повод: Поднесената жалба до Европската комисија (ЕК) против Бугарија од страна на Централниот совет на Македонците во Германија
- Македонците во Германија, во поднесената жалба, предупредуваат дека Бугарија ја злоупотребува европската процедура за проширување, претворајќи ја во алатка за наметнување националистички услови што ја поткопуваат суштината на европските принципи. Затоа оваа постапка е повеќе од спор меѓу две држави. Таа е огледало на европската совест. Доколку Унијата дозволи една земја членка да ја условува идентитетската суштина на друга држава кандидат, тогаш се отвора опасен преседан, според кој, европските вредности стануваат преговарачка монета, а правото на постоење – предмет на политичка уцена
Централниот совет на Македонците во Германија со седиште во Берлин поднесе жалба до претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, поради тешки повреди на основните договори на Европската Унија во рамките на преговорите за пристапување на Република Македонија. Оваа жалба не е само административен акт туку „крик на македонската заедница“, која се соочува со систематско негирање од одредени центри на своето постоење, со обид да се избришат јазикот, културата и историјата на еден народ од европската мапа на вредности. Македонците во Германија предупредуваат дека Бугарија ја злоупотребува европската процедура за проширување, претворајќи ја во алатка за наметнување националистички услови што ја поткопуваат суштината на европските принципи. Затоа, оваа постапка е повеќе од спор меѓу две држави туку уште повеќе, таа е огледало на европската совест. Доколку Унијата дозволи една земја членка да ја условува идентитетската суштина на друга држава кандидат, тогаш се отвора опасен преседан, според кој, европските вредности стануваат преговарачка монета, а правото на постоење – предмет на политичка уцена. Експертите предупредуваат дека со ваквите барања се нарушува членот 2 од ДЕУ, кој ја гарантира забраната на дискриминација по етничка и јазична основа. Жалбата исто така предупредува и на конкретни последици за дијаспората – преведувачи, наставници и ученици би можеле да се соочат со негирање на нивните квалификации и свидетелства – директен удар врз правата на граѓаните во Германија и пошироко во ЕУ. Македонија веќе направи историски отстапки – промена на знамето, уставни измени, промена на името. Но отстапки што го засегаат идентитетот на народот повеќе не се прифатливи, оценува експертската јавност.
Што е предмет на жалбата?
Прашањето не е само правно туку и суштинско. Тоа е прашање за достоинството и постоењето на еден народ што со децении се соочува со систематско негирање на својата јазична, историска и културна посебност. Жалбата против Бугарија пред Европската комисија не е административен документ, туку гласен повик на една заедница што бара Европа да ја препознае неправдата и да ја заштити правната архитектура на која се темели Унијата. Македонскиот јазик, кој поседува меѓународно признаени ИСО-кодови и е институционално потврден од Обединетите нации и ОБСЕ, во бугарската политика се третира како „дијалект“. Тоа не е само лингвистичка расправија туку обид да се избрише една културна и духовна реалност, да се доведе во прашање постоењето на еден народ преку негирање на неговиот најосновен белег – јазикот.
Протоколот од 2022 година бара Македонија да го приспособи својот историски наратив кон бугарската интерпретација, што претставува флагрантно непочитување на националниот идентитет и обид историјата да се претвори во инструмент за политичка уцена. Бугарија истовремено игнорира 14 пресуди на Европскиот суд за човекови права, кои налагаат регистрација на македонски организации во земјата, со што се создава културна дискриминација и се поткопува правото на здружување. Ветото, пак, се користи како инструмент за уцена, а не како легитимна алатка за заштита на европските вредности, претворајќи го процесот на проширување во поле за националистички услови, велат нашите соговорници.
Еден универзитетски професор по европско право предупредува дека со барањата на Бугарија се нарушува членот 2 од ДЕУ – забраната на дискриминација по етничка и јазична основа. Ако ЕУ дозволи вакви услови, тогаш ја компромитира сопствената правна архитектура. Од друга страна, политичките аналитичари додаваат дека ова не е само спор меѓу две држави. Станува збор за европски преседан – дали една земја членка може да ја условува идентитетската суштина на друга држава кандидат. Ако се дозволи, тоа ќе отвори пат за нови злоупотреби, предупредува нашиот соговорник.
Историчарите повеќепати досега нагласија дека негирањето на македонската историја е обид за културна асимилација. Тоа е политика што не само што ја поткопува Македонија туку и ја разнишува стабилноста на целиот регион. Историјата не смее да биде предмет на политичка уцена, туку мост за разбирање и дијалог, предупредуваат тие. Оттука жалбата против Бугарија станува повеќе од правен акт – таа е повик за Европа да покаже дали навистина стои зад своите вредности или ќе дозволи тие да бидат сведени на празна декларација.
Можни последици за македонската дијаспора
Последиците за дијаспората претставуваат реална опасност што може да го наруши секојдневниот живот на Македонците во Германија и пошироко во Европската Унија. Жалбата предупредува дека доколку позицијата на Бугарија добие институционално признание, ќе се создаде правна несигурност што директно ќе ги погоди граѓаните. Преведувачи, наставници и ученици би можеле да се соочат со негирање на нивните квалификации и свидетелства, со што би се довело во прашање нивното право на работа, образование и културна афирмација.
Тоа би значело дека дипломи стекнати со години труд би можеле да бидат прогласени за невалидни, дека наставници што ги пренесуваат македонскиот јазик и култура би биле дискредитирани, а ученици би се чувствувале како граѓани од втора класа. Еден универзитетски професор по европско право предупредува дека ако се дозволи вакво институционално негирање, тогаш секој Македонец во дијаспората ќе биде изложен на правна несигурност – неговата диплома, неговото свидетелство, неговата културна припадност ќе бидат доведени во прашање. Политичките аналитичари додаваат дека ова е директен удар врз правата на граѓаните. Дијаспората не е само мост меѓу Македонија и Европа туку и жив доказ за европската интеграција. Ако тие права се поткопаат, тогаш Европа испраќа порака дека идентитетот може да биде условуван и негиран.
– Последиците за дијаспората се последици за сите нас. Негирањето на нивните квалификации е обид да се избрише културната меморија и да се создаде чувство на несигурност кај луѓе што со генерации придонесуваат за европското општество – вели историчар со долгогодишно искуство, кој е добро запознаен со оваа проблематика.
Македонските отстапки и европската совест
Според експертската јавност, Македонија веќе направи тешки идентитетски отстапки – промена на знамето, уставни измени, промена на името – чекори што ја покажаа подготвеноста на државата да се жртвува заради европската перспектива и регионалната стабилност. Но отстапки што го засегаат идентитетот на народот повеќе не се прифатливи, бидејќи идентитетот не е преговарачка категорија, туку суштинска основа на постоењето. Токму затоа жалбата до Европската комисија е повеќе од правен документ – таа е повик до Унијата да покаже дали навистина е заедница на вредности или само пазар на интереси, каде што националистички услови можат да станат валута за политички уцени. Во неа се содржи суштинското прашање – дали Европа ќе ја брани својата морална архитектура или ќе дозволи таа да биде разнишана од политички калкулации.
Еден универзитетски професор по европско право нагласува дека „Македонија веќе плати висока цена со историски компромиси“! Ако сега се бараат нови отстапки што го засегаат идентитетот, тоа значи дека Европа ја губи својата морална основа. Неговото искажување ја разголува дилемата – компромисите може да бидат дел од политиката, но идентитетот не може да биде предмет на трговија. Експертите исто така нагласуваат дека ова е момент на вистина за Европската Унија – дали ќе покаже дека е заедница на вредности, каде што правото на идентитет е неприкосновено или ќе се претвори во пазар на интереси каде што идентитетот може да биде условуван и негиран. Со тоа се поставува прашањето за кредибилитетот на Унијата – дали ќе остане верна на своите основни принципи или ќе дозволи тие да бидат сведени на празна реторика.
– Секоја нова отстапка што го засега идентитетот е удар врз историската меморија и културната самобитност на народот. Тоа не е само политичка цена туку духовна загуба што не може да се надомести – додаваат нашите соговорници.
Оваа искажување ја засилува тежината на жалбата – таа не е само реакција на моменталната политика туку симболичен тест за Европа, за нејзината способност да ја заштити суштината на своите вредности и да покаже дека правото на идентитет е неприкосновено и универзално.
