- По трагедијата, сите имаат приказна што покажува дека насилството не било целосно невидливо. Но токму тука се крие најтешкото прашање: Ако толку луѓе забележувале, зошто речиси никој не реагирал навреме?
- Секоја нова трагедија нѐ потсетува на истото: насилството не се раѓа во тишина, туку во општество што премногу долго молчи
Трагедијата што ја потресе македонската јавност, кога мајка заедно со својата шестгодишна ќерка падна од балкон, бегајќи од семејно насилство, повторно отвори една од најболните рани на нашето општество. Но колку и да е шокантен овој случај, тој не е изолиран. Напротив, тој е само најновата алка во долг синџир трагедии што периодично ја потресуваат јавноста, а потоа брзо исчезнуваат од колективната меморија. И пред него имаше случаи што ја згрозуваа јавноста, и секој од нив накратко нѐ соочуваше со истото прашање: Како е можно насилството да трае толку долго, а никој да не го спречи навреме?
Во јавниот дискурс семејното насилство често се сведува на родово насилство – конфликт меѓу маж и жена. Но реалноста е многу поширока и посложена. Семејното насилство опфаќа различни форми: физичко насилство, психичко и емоционално малтретирање, економско контролирање и уценување, сексуално насилство, но и занемарување или злоупотреба на деца и постари членови на семејството. Тоа може да се случува меѓу сопружници или партнери, но и меѓу родители и деца, меѓу браќа и сестри, па дури и меѓу возрасни деца и нивните стари родители. Со други зборови, семејното насилство не е ограничено на една релација – тоа е поширок општествен проблем што се случува во најинтимниот простор на човекот.
Но уште повознемирувачка е една друга појава што речиси секогаш се повторува. Кога ќе се случи трагедија, одеднаш се појавуваат сведоштва од сите страни. Соседи велат дека „често слушале кавги“. Роднини признаваат дека „се чувствувало дека нешто не е во ред“. Колеги се сеќаваат на стравот, тишината или промените во однесувањето. По трагедијата, сите имаат приказна што покажува дека насилството не било целосно невидливо. Но токму тука се крие најтешкото прашање: Ако толку луѓе забележувале, зошто речиси никој не реагирал навреме?
Семејното насилство ретко се случува во целосна изолација. Тоа трае со месеци, понекогаш и со години. И додека трае, околината често станува нем сведок. Во нашето општество сѐ уште е силна логиката дека „тоа е нивна семејна работа“ и дека не треба да се мешаме. Но кога зад затворените врати има страв, понижување и насилство, тогаш немешањето престанува да биде неутрална позиција. Во такви случаи молчењето станува соучесништво. Проблемот дополнително се продлабочува со начинот на кој јавноста ги третира овие трагедии. Секој ваков случај станува голема вест неколку дена. Медиумите известуваат, јавноста е згрозена, социјалните мрежи се исполнуваат со реакции. Но по кратко време вниманието се префрла на нова тема. Скандалот исчезнува од насловните страници, а со него исчезнува и јавната дебата. Емоциите се силни, но краткотрајни. Последиците, пак, се долгорочни и длабоки.
Во сенката на овие трагедии често остануваат најневидливите жртви – децата. Дури и кога не се директно нападнати, децата што растат во атмосфера на страв и насилство носат трауми што ги следат цел живот. Психолошките истражувања одамна предупредуваат дека ваквото искуство често се претвора во модел што подоцна се повторува. Така, насилството не завршува со една генерација – туку се пренесува во следната.
Токму затоа семејното насилство не е само приватна трагедија туку и сериозен општествен проблем. Кога институциите реагираат доцна, кога пријавите не се третираат со доволна сериозност или кога процедурите се бавни и неефикасни, системот практично дозволува циклусот на насилство да продолжи.
Ако трагедиите се повторуваат, тогаш е јасно дека нешто не функционира. Потребни се појасни, построги и поефективни законски механизми за превенција и заштита од семејно насилство, како и побрза институционална реакција кога постои сомнеж дека некој е жртва. Законите мора да им обезбедат вистинска заштита на жртвите, но и јасна порака дека насилството во домот не е приватна работа, туку кривично дело со сериозни последици.
Секоја нова трагедија нѐ потсетува на истото: насилството не се раѓа во тишина, туку во општество што премногу долго молчи. Ако тоа молчење продолжи, тогаш следната трагедија нема да биде прашање на „дали“, туку само на „кога“. А тогаш повторно ќе се појават многу сведоштва – и повторно ќе биде предоцна.
