„Деновите на македонскиот мед“ како повод
- Улицата Македонија во центарот на Скопје и годинава мирисаше на мед. На штандовите наредени по должината на една од најфреквентните скопски улици беа изложени тегли со багремов, ливадски, шумски и други видови мед, но и прополис, полен, перга, восок и други производи што доаѓаат од пчеларството
Манифестацијата „Денови на македонскиот мед“ изминатиов викенд ги донесе пчеларите од различни краишта на земјава во срцето на главниот град, односно на улицата Македонија во центарот на Скопје. И овој пат тоа беше можност граѓаните непосредно да ги запознаат домашниот пчелар и неговиот производ. Но зад изложените тегли годинава стоеше една многу посериозна приказна – за сезона во која за многу пчелари медот едвај стигна до теглата.
Годинашната пчеларска сезона пчеларите ја опишуваат како една од потешките во последните години. Дождот, ветерот и нарушениот период на цветање и медење ги погодиле приносите во повеќе региони. Наместо полни медишта и вадење мед, приоритетот за многу пчелари бил многу поедноставен – да се зачуваат пчелните семејства. Според нивните сведоштва, приносите по кошница наместа паднале на само неколку килограми, а во дел од пчеларниците речиси и да немало што да се извади.
Временските неповолни услови силно го нарушија патот од цветот до медот
– Оригиналниот мед не се произведува во фабрика. Не може да се планира неговото количество само со бројот на кошниците. За да има мед, мора да има цвет. За да има цвет, мора да има соодветна вегетација. А за пчелата да стигне до цветот, мора да има сонце, соодветна температура, доволно мирно време и услови што ќе овозможат нектарот да биде достапен токму во периодот кога пчелите можат да го собираат. Дождот и ветерот директно го ограничуваат летот на пчелите, додека температурата и влажноста влијаат и врз активноста на пчелите и врз создавањето нектар кај растенијата. Со други зборови, лошото време не значи само дека пчеларот не може да излезе кај пчеларникот – тоа значи дека се прекинува целиот природен синџир од цвет до мед – вели Ристе, пчелар од селото Брчево, Струшко.
Годинашната слика од македонските пчеларници треба да се чита и како предупредување. Климатските промени за пчеларите веќе не се далечна тема од научните конференции, туку нешто што го гледаат во своите кошници.
Променетите временски обрасци ги нарушуваат времето на цветање и пашата, а екстремните временски појави можат да се совпаднат токму со кратките периоди во кои пчелите треба интензивно да собираат нектар.
И самите македонски пчелари годинава ги посочуваат токму климатските промени меѓу главните причини за слабата сезона.
Зад теглата не стои само мед, туку посветеност, труд, а и ризик
– Проблемот на пчеларите не завршува со времето. Пчеларството е земјоделска дејност во која приходот зависи од природата, но и од пазарот. Кога приносот ќе падне, пчеларот не престанува да има трошоци. Пчелите мора да се хранат, кошниците да се одржуваат, опремата да се обновува, а пчелните семејства да се заштитуваат и во годината кога од нив нема доволно мед за продажба.
Токму затоа една лоша сезона може да има последици и следната година.
Во исто време, пчеларите се соочуваат и со проблеми со пласманот, нелојална конкуренција и високи трошоци за производство. Кога на пазарот се појавува мед по цени со кои домашниот производител тешко може да ги покрие реалните трошоци, потрошувачот можеби гледа само поевтина тегла, но зад неа стои прашањето што навистина купува – и колку долго домашниот пчелар може да го издржи тој натпревар – ни изјави пчеларот Коста Димитриоски од Прилеп.
Оттука, „Денови на македонскиот мед“ не треба да бидат само саем на кој се дегустира и купува мед. Тие се и директен контакт меѓу производителот и потрошувачот.
Во време кога пазарот е преполн со различни производи и кога за купувачот не е секогаш лесно да ја процени нивната автентичност, ваквите манифестации имаат и едукативна улога – да го приближат потеклото на производот до човекот што го купува.
Медот, всушност, е еден од ретките земјоделски производи во кои потеклото може да се „прочита“ и преку вкусот. Багремовата паша не е иста со ливадската, шумската или со пашата од другите медоносни растенија. Разликите во флората, поднебјето и условите во кои работат пчелите му даваат специфичност на домашниот производ.
– Македонија има долга пчеларска традиција и разновидна медоносна флора, а квалитетот на домашниот мед со години е присутен и на меѓународни натпревари. Македонски мед и пчелни производи повеќепати биле наградувани и препознавани на меѓународни манифестации, што е уште една потврда дека домашното пчеларство има потенцијал многу пошироко од домашниот пазар – велат во глас повеќе пчелари на своите штандови на манифестацијата „Деновите на македонскиот мед“ во Скопје.
Пчелата произведува многу повеќе од мед
– Вредноста на пчеларството е многу поголема од теглата на штандот. Пчелата не е само производител на мед. Таа е еден од клучните опрашувачи од кои зависат голем број земјоделски култури – истакна еден искусен повозрасен пчелар.
Според Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО), опрашувачите влијаат врз околу 35 отсто од глобалното земјоделско производство според обем, а опрашувањето придонесува за приносите на голем број овошни, градинарски и други култури. Тоа значи дека пчеларот не произведува само мед. Со одржувањето на пчелните семејства тој придонесува за еден многу поширок природен и земјоделски систем.
И токму затоа состојбата со пчелите треба да биде интерес не само на пчеларите. Ако има помалку пчели, ако има помалку медоносни растенија, ако цветањето се нарушува, ако временските услови стануваат понепредвидливи, последиците не остануваат во пчеларникот. Тие се пренесуваат кон овоштарниците, градините, полските култури и биолошката разновидност.
Затоа можеби најважната порака од годинашните „Денови на македонскиот мед“ не е колку чини една тегла мед. Пораката е дека зад секоја тегла стои една цела сезона. Стојат месеци грижа за пчелните семејства. Стои ризикот од дожд, суша, ветер и температурни екстреми. Стои исчезнувањето или намалувањето на пашата. Стои работата на пчеларот, кој мора да го следи секое пчелно семејство и да реагира кога природата не му остава доволно храна. И, конечно, стои надежта дека следната сезона природата ќе даде повеќе.
Оваа година, на улицата Македонија на штандовите имаше мед. Но можеби поважно од самите тегли беше тоа што зад нив стоеја луѓето што продолжуваат да се занимаваат со пчеларство и покрај неизвесноста. Зашто кога пчеларот останува без мед, тоа не значи дека проблемот е само негов. Значи дека природниот баланс станал доволно кревок за една лоша сезона да ја почувствува и човекот.
А ако сакаме и утре на скопските улици да мириса на мед, денес мора да се грижиме за пчелите, за пашата, за пчеларите и за условите во кои тие работат.
Затоа „Деновите на македонскиот мед“ не се само денови на медот. Тие се потсетување дека зад една мала тегла стои голем природен систем – и дека неговото зачувување е заедничка работа! Н.М.
