Што значи да се пишува за филм во време кога постојат Тикток и ВИ
- Во тоа огромно количество информации, прашањето веќе не е како да дојдеме до мислење за филмот, туку како да препознаеме кое мислење вреди да го прочитаме
Дали во време кога за секој нов филм за неколку секунди можеме да најдеме илјадници мислења, оценки, видеа, реакции и објаснувања сè уште ни е потребен човек што ќе седне и ќе напише филмска рецензија? Прашањето можеби звучи како да доаѓа од некое друго време, но всушност станува сè поактуелно. Филмот никогаш не бил подостапен од денес, а пишувањето за него никогаш не било полесно. Истовремено, можеби никогаш не било потешко да се каже нешто што навистина има смисла.
Некогаш филмската рецензија имаше јасна функција. Весникот или списанието беа меѓу ретките места каде што можевме да дознаеме што мисли некој за нов филм. Критичарот беше посредник меѓу филмот и публиката. Тој монопол одамна не постои. Една премиера за неколку часа може да биде проследена со илјадници реакции од гледачи од целиот свет. Можеме да прочитаме професионална критика, да ја видиме оценката на публиката, да погледнеме видеоанализа или да прочитаме коментар од некој што го гледал филмот пред пет минути.
Во тоа огромно количество информации, прашањето веќе не е како да дојдеме до мислење за филмот, туку како да препознаеме кое мислење вреди да го прочитаме.
Од критичар до алгоритам
Тикток дополнително го промени начинот на кој филмовите стигнуваат до публиката. Една сцена, еден дијалог или еден неочекуван пресврт може да стане вирален и да го направи филмот познат за милиони луѓе. Тоа не мора да биде лошо. Напротив, Тикток успеа да го врати вниманието кон филмови за кои можеби никогаш немаше да слушнеме.
Проблемот започнува кога кратката форма ќе стане единствената форма. Филмот е уметност на времето, а социјалните мрежи го претвораат во содржина што мора да се консумира што побрзо. Наместо два часа, добиваме дваесет секунди. Наместо контекст, добиваме впечаток. Наместо цел филм, добиваме сцена. Сè почесто дури и самото гледање се случува низ туѓа реакција кон филмот.
Кога некој ќе каже дека филмот е „задолжителен за гледање“ или дека има „еден од најлудите краеви“, тој веќе ни сугерира како треба да му пристапиме. На некој начин, мислењето го добиваме пред искуството.
Тука филмската рецензија сè уште има важна улога. Не затоа што критичарот треба да биде арбитар што ќе пресуди дали филмот е добар или лош, туку затоа што може да му даде контекст на гледачот. Да објасни зошто нешто функционира или не функционира, да го постави филмот во опусот на режисерот, да ги препознае неговите влијанија и да отвори прашања што краткиот интернет-коментар не може да ги опфати.
Што се случува кога ВИ пишува рецензија?
Вештачката интелигенција (ВИ) ја отвори следната голема дилема. Денес е доволно да побараме од ВИ рецензија за одреден филм и за неколку секунди ќе добиеме текст со вовед, анализа, информации за режисерот, актерите, темите и заклучок. Може да побараме пократка верзија, подлабока верзија или текст во одреден стил. Технички гледано, ВИ може да произведе рецензија многу побрзо од кој било човек.
Но покрај овие предности, токму тука се наоѓа и нејзината најголема слабост.
ВИ може да знае што се случува во филмот. Може да препознае мотиви, да ги поврзе влијанијата, да спореди двајца режисери и да ги објасни темите. Но филмската критика не е само збир од информации и добро составени реченици. Таа е и лична реакција. Доживување. Перцепција…
Критичарот влегува во кино со својот вкус, своето искуство, своите предрасуди и своите очекувања. Еден филм ќе го погоди затоа што го потсетил на нешто лично. Друг ќе го налути затоа што режисерот не успеал да ја реализира својата идеја. Трет ќе му биде важен поради времето во кое го гледал. Токму од таквите лични реакции често се раѓа највредната критика.
Затоа, во времето на ВИ, авторството станува поважно, а не помалку важно.
Не ни треба уште една оценка
Филмската рецензија, сепак, мора да се промени. Денес нема голема потреба од текст што половина простор ќе потроши на прераскажување на содржината, а на крајот ќе заврши со оценка. За тоа постојат платформи, алгоритми и бази на податоци.
Она што вреди е аргументот. Зошто еден филм функционира? Зошто не функционира? Зошто актерската игра е значајна? Како филмот разговара со времето во кое е создаден? Каде се неговите корени и каде може да се најдат неговите влијанија?
Добрата рецензија не треба да му го одземе филмот на читателот. Таа треба да му даде причина повторно да размисли за него.
Критиката како отпор кон брзината
Живееме во време во кое сè мора да биде брзо. Брзо гледаме, брзо реагираме, брзо оценуваме и брзо забораваме. Од филмот бараме веднаш да нè освои, од текстот веднаш да ни го каже заклучокот, а од критичарот веднаш да ни каже дали вреди да потрошиме два часа.
Но уметноста не функционира секогаш така. Некои филмови бараат време. Некои намерно нè оставаат збунети. Некои не ни се допаѓаат на првото гледање, но подоцна почнуваат да растат во нас.
Можеби токму затоа филмската рецензија сè уште ни е потребна. Не за да се натпреварува со Тикток во брзината или со ВИ во количеството на информации, туку за да го врати човекот во центарот на гледањето.
Тикток може да нè убеди да го гледаме филмот. Алгоритамот може да ни го препорача. ВИ може да ни го објасни. Но останува нешто што ниту една од овие технологии не може целосно да го замени: човекот што ќе седне по проекцијата и ќе се обиде со сопствени зборови да објасни зошто тој филм му значел нешто – или зошто не му значел ништо.
Сè додека постои потребата од тоа прашање, ќе постои и потребата од филмска рецензија.
