Фото: Пиксабеј

Светот околу нас се менува побрзо и подраматично отколку што можевме да очекуваме. А океаните нè предупредуваат сè посилно за тоа. Глобалната мрежа на инструменти испраќа огромни количества податоци за состојбата на светските океани секој ден. Новите сознанија собрани преку Глобалниот систем за набљудување на океаните (ГООС) им овозможуваат на научниците низ светот да ги следат промените што не се секогаш веднаш видливи.
ГООС често се опишува како систем за следење на климата, но е многу повеќе од тоа. Како што опиша научникот Кевин Тренберт од Универзитетот во Окленд, тоа е мрежа од комплементарни системи за набљудување, секој дизајниран да слика различни делови од океанот на различни начини. На пример, околу 4.000 автономни роботски пловци од системот „Арго“ на секои десет дена се спуштаат до длабочина од 2.000 метри, а потоа се искачуваат на површината за преку сателит да ги пренесат податоците за температурата и соленоста на водата до копнените станици“.
И тие се само една алка во синџирот што го сочинува тој систем. Податоците собрани од овој систем се основа на голем број прогностички системи на кои се потпираме секој ден. Од нумерички временски модели што се користат за генерирање дневни прогнози, преку прогнози за урагани и циклони, до предупредувања за морски топлотни бранови и проекции на нивото на морето. Токму овие набљудувања се клучни за следење на климатските модели и системи, бидејќи сателитите можат да ги мерат површинските услови, но подлабоките води, каде што се акумулира топлината и морските струи ја менуваат насоката, остануваат скриени од нив.
Но неодамна објавената анализа открила дека системот што ги обезбедува сите овие набљудувања е многу кревок. Како пример, тој го наведува повлекувањето само на една од главните алки, САД, чии мерни инструменти го покриваат секој океански басен и ги пополнуваат критичните празнини, што би довело до грешка во процените за стапката на затоплување на океанот за 163 проценти. И токму тоа е она со што ГООС моментално се соочува по предложените намалувања на буџетот за Националната океанска и атмосферска администрација и Националната научна фондација во САД. Годишните оперативни трошоци на ГООС изнесуваат вкупно околу 1,1 милијарда американски долари, што може да звучи многу, но кога ќе се земе предвид колку економска штета е предизвикана низ целиот свет од екстремни временски услови како што се урагани и тропски бури, јасно е дека ова не е толку голема сума во споредба со она што го обезбедува. Земјите што учествуваат во ГООС придонесуваат на различни начини. Помалите земји како Нов Зеланд можат да играат изненадувачки важна улога во одржувањето на сензорите и пловните системи што траат од четири до пет години и треба редовно да се заменуваат за да се спречат празнини во податоците. Но ако која било земја го напушти системот, способноста на целиот систем да обезбеди сигурни информации би била намалена. На крајот на краиштата, ова би барало негово обновување, што би било многу потешко и поскапо од неговото сегашно одржување. Обновувањето на системот би можело да го остави светот без клучни податоци во време кога климата во светот претрпува најзначајна трансформација во човечката историја.