Заврши 79. издание на Канскиот филмски фестивал
Романскиот режисер Кристијан Мунгиу повторно испиша историја на Канскиот филмски фестивал, освојувајќи ја својата втора Златна палма со филмот „Фјорд“ („Fjord“). Речиси две децении по триумфот на „4 месеци, 3 недели и 2 дена“ (4 Months, 3 Weeks and 2 Days), Мунгиу уште еднаш се наметна како едно од најважните авторски имиња во европската кинематографија.
Но, за разлика од многу претходни добитници, „Фјорд“ не е само фестивалски фаворит туку и филм што силно ги подели критиката и публиката. Според едните станува збор за моќна и храбра драма за судирот помеѓу традиционалните вредности и современото либерално општество, додека според другите филмот е проблематично наклонет кон конзервативните позиции, кои Мунгиу се обидува да ги одбрани.
Себастијан Стен и Ренате Реинсве во сосема поинакви улоги
Во главните улоги настапуваат Себастијан Стен и Ренате Реинсве, двајца актери што во последните години се меѓу најбараните имиња во европскиот и американскиот филм.
Стен, најпознат по улогата на зимскиот војник во „Марвел студиос“ (Marvel Studios), тука игра целосно поинаков лик — тивкиот и повлечен инженер Михај Георгиу, Романец што со сопругата Лисбет и нивните пет деца се преселува во мало норвешко место опкружено со фјордови и снежни планини. Лисбет ја игра Реинсве, актерка што продолжува да гради неверојатна врска со Кан: во 2021 година ја освои наградата за најдобра актерка за „Најлошата личност на светот“ (The Worst Person in the World), во 2024 година беше дел од „Арманд“ (Armand) – добитник на Златна камера, во 2025 година настапи во „Сентиментална вредност“ (Sentimental Value), кој го освои гран прито, а годинава игра една од главните улоги токму во победничкиот „Фјорд“.
Филмот ја следи оваа длабоко религиозна христијанска фамилија, која се обидува да се вклопи во новата средина. Михај работи во локално меѓународно училиште, а Лисбет како медицинска сестра во дом за стари лица. Но нивниот строг систем на воспитување — задолжителни молитви, забрана за мобилни телефони и уверувањето дека хомосексуалноста е грев — постепено создава тензии во либералната норвешка средина.
Кога различните вредности стануваат судир
Конфликтот кулминира кога едно од децата оди на училиште со модринки. Норвешките социјални служби реагираат веднаш и сите деца му ги одземаат на семејството, вклучувајќи го и бебето. Она што следува е болна и емотивно исцрпувачка правна и морална битка, во која филмот постојано го поставува прашањето каде завршува родителското право, а каде започнува злоупотребата.
Михај признава дека ги удирал децата по задникот кога биле непослушни, тврдејќи дека тоа е вообичаена практика во Романија, иако е нелегална во Норвешка. Но филмот намерно избегнува едноставни одговори. Дали тој е насилен татко? Или институциите реагираат пред сè затоа што не можат да ги прифатат неговите традиционални вредности и имигрантско потекло?
Мунгиу внимателно ги прикажува предрасудите и слепите точки на двете страни. Либералните норвешки институции се претставени како студен и бавен бирократски систем, додека конзервативното семејство Георгиу е прикажано со многу повеќе емпатија отколку што обично се гледа во современиот европски арт-филм.
Токму поради тоа „Фјорд“ стана најдискутираниот филм на фестивалот. Едни критичари го нарекоа „реакционерна пропаганда“, додека други го опишаа како „филм достоен за Златната палма“. Некои сметаат дека филмот има пренагласени карикатури и недоволно разработени споредни ликови, но речиси сите се согласуваат дека Мунгиу успеал да отвори исклучително непријатна и важна дебата.
Неверојатната низа на „Неон“ продолжува
Победата на „Фјорд“ претставува и продолжување на неверојатната низа на американскиот дистрибутер „Неон“, кој сега има седум последователни добитници на Златната палма. По „Паразит“ („Parasite“), „Титан“ („Titane“), „Триаголник на тагата“ („Triangle of Sadness“), „Анатомија на падот“ („Anatomy of a Fall“), „Анора“ („Anora“) и „Тоа беше само несреќен случај“ („It Was Just an Accident“), годинава во низата на победници се приклучи и „Фјорд“.
Особено внимание привлече и изјавата на претседателот на жирито Парк Чан-воок на прес-конференцијата по доделувањето на наградите: „Искрено, не сакав да му ја доделам Златната палма на ниту еден филм, затоа што тоа е награда што јас самиот никогаш не сум ја добил. Но немав друг избор.“
Силна конкуренција и поделени режисерски почести
Големата награда на жирито — гран при — му припадна на рускиот режисер Андреј Звјагинцев за филмот „Минотаур“ (Minotaur), додека наградата за најдобра режија беше поделена меѓу полскиот автор Павел Павликовски за „Татковина“ („Fatherland“) и шпанското режисерско дуо Хавиер Калво и Хавиер Амброси за „Црната топка“ (The Black Ball).
Меѓу филмовите што оставија силен впечаток се најде и „Сонуваната авантура“ („The Dreamed Adventure“) на Валеска Гризхаб, кој ја освои наградата на жирито.
Фаворити што останаа без признание
Меѓу филмовите што важеа за фаворити, а на крајот останаа без поголеми признанија, најмногу се зборува за „Тајниот агент“ на Клебер Мендонса Фиљо, кој доби одлични критики уште по премиерата и долго време се споменуваше како можен добитник на Златната палма. Големи очекувања имаше и од „Историјата на звукот“ на Оливер Херманус, со Пол Мескал и Џош О’Конор, но филмот на крајот остана без награди и покрај силниот фестивалски интерес. Разочарување за дел од критиката беше и тоа што Јоаким Трир не успеа да стигне до главните признанија со „Сентиментална вредност“, особено по минатогодишниот успех и очекувањата дека повторно би можел да се вмеша во трката за Златната палма. Слично помина и „Едингтон“ на Ари Астер, кој предизвика многу реакции и поделени мислења, но не успеа да се претвори во фестивалски лауреат.
Добитници на наградите во Кан 2026
Златна палма: „Фјорд“, режија Кристијан Мунгиу
Гран при: „Минотаур“, режија Андреј Звјагинцев
Најдобра режија: „Црната топка“ и „Татковина“
Награда на жирито: „Сонуваната авантура“
Најдобра актерка: Тао Окамото и Вирџин Ефира за „Одеднаш“
Најдобро сценарио: Емануел Маре за „Човек во своето време“
Најдобар актер: Емануел Макиа и Валентин Кампањ за „Кукавица“
