Апсењето три лица од Скопје под сомнение за поврзаност со активностите на Исламската држава (ИД) како повод
Апсењето три лица од Скопје под сомнение за поврзаност со активностите на таканаречената Исламска држава (ИД) повторно ја отвора темата за присуството и влијанието на радикалниот исламски фундаментализам во Македонија – феномен што, иако често маргинализиран во јавниот дискурс, претставува сериозна и долгорочна безбедносна закана и за граѓаните и за институциите на државата.
Според информациите од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција (ОЈО ГОКК), осомничените дејствувале организирано, идеолошки мотивирани од радикални исламистички наративи, со активности што опфаќале пропаганда, финансиска поддршка и набавка на оружје. Особено загрижувачки е сомнежот дека групата планирала одмазднички дејства поврзани со лица претходно осудени за тероризам – што укажува на континуитет, а не на изолирани инциденти.
Опасноста од „домашни т.н. конзервирани радикализирани“ ќелии
За разлика од периодот кога безбедносните служби главно се фокусираа на заминувањето на македонски државјани на странски боишта во Сирија и Ирак, актуелните случаи покажуваат еволуција на заканата: радикализација и оперативно дејствување внатре во државата. Малите цврсто поврзани ќелии, идеолошки хомогени и често поврзани преку роднински или пријателски врски, се значително потешки за рано откривање.
Фактот дека осомничените собирале финансиски средства и од земјата и од странство, како и дека користеле дигитални платформи за пропаганда, укажува на класичен модел на современ џихадистички активизам – нискотрошковен, децентрализиран и приспособен на локални услови. Токму ваквите структури, според безбедносните експерти, претставуваат најголем ризик за „осамени напади“ или мали, но симболично силни насилни акции.
Континуитет на случаи, како извор на сѐ позасилен институционален притисок
Ова апсење не е изолиран случај. Само минатата година беше разбиена група што преку апликацијата Телеграм ширела пропаганда на ИД и регрутирала нови членови, при што беа пронајдени автоматско оружје, пиштоли и големо количество дигитален материјал. Во претходни години македонските институции водеа и судски постапки против повратници од странските боишта, како и против лица вклучени во логистичка поддршка на терористички организации.
Овие примери јасно покажуваат дека, и покрај воениот пораз на Исламската држава на Блискиот Исток, нејзината идеологија продолжува да живее и да се адаптира. Балканот, вклучувајќи ја и Македонија, останува чувствителен простор поради комбинацијата од социјални фрустрации, маргинализација, онлајн радикализација и влијание на странски екстремистички мрежи.
Ризик за граѓаните и довербата во државата
Најголемата опасност од ваквите појави не е само во можноста за директно насилство туку и во подривањето на чувството на безбедност и довербата во институциите. Секој случај на радикален екстремизам што не се препознава и не се спречува навреме ја отвора вратата за поларизација, страв и стигматизација на цели заедници – што е, всушност, една од целите на екстремистичката идеологија.
Затоа, борбата против радикалниот исламски фундаментализам не смее да биде сведена само на полициско-репресивни мерки. Потребен е поширок, координиран пристап: силни разузнавачки капацитети, континуирана меѓународна соработка, но и превенција преку образование, локални заедници и борба против онлајн радикалната пропаганда.
Апсењето во Скопје е сигнал дека институциите се будни. Но истовремено е и потсетник дека заканата е реална, присутна и бара постојано внимание – во интерес на безбедноста на граѓаните и стабилноста на државата. Н.М.
