По посетата на словачкиот министер за надворешни и европски работи Јурај Бланар на Скопје
- Посетата на словачкиот министер Јурај Бланар повторно ја отвори дилемата како поддршката од европските престолнини да се претвори во организиран притисок за предвидлив пристапен процес наместо да остане на дипломатски пораки и уверувања
Македонија веќе со години добива поддршка од одделни земји членки на Европската Унија за својата евроинтегративна перспектива, но кога треба да се направи конкретен чекор за надминување на блокадите, таа поддршка тешко се претвора во политички резултат. Затоа, по посетата на словачкиот министер за надворешни и европски работи Јурај Бланар на Скопје, повторно се наметнува прашањето дали македонската дипломатија доволно ги користи пријателските позиции во ЕУ или сè уште се задоволува со нивното јавно искажување.
Бланар недвосмислено порача дека Словачка се противи на двојните стандарди во процесот на пристапување и дека Македонија може да смета на нејзината поддршка.
– Не можеме да прифатиме европска интеграција заснована на европски стандарди да има различни критериуми за различни држави – изјави словачкиот министер за време на неодамнешната посета на Скопје, нагласувајќи дека Унијата мора да испрати јасен сигнал оти членството е реална перспектива за земјите од Западен Балкан.
Се разбира, ова не е безначајна порака, особено кога доаѓа од држава што учествува во одлучувањето во европските институции. Бланар, покрај тоа, понуди и посета на претставници на Аустерлицкиот формат, во кој членуваат Словачка, Чешка и Австрија, со што се отвора можноста поддршката да добие поширока регионална и политичка димензија. Но вистинското прашање е што ќе следува по ваквите изјави и како тие ќе се претворат во дејствување во Брисел.
Поддршката да се претвори во заедничка иницијатива
Досегашното искуство покажува дека Македонија има пријатели во ЕУ, но нивните ставови често остануваат расцепкани и недоволно координирани. Една држава ќе изрази разбирање за македонската позиција, друга ќе повика на забрзување на проширувањето, трета ќе предупреди дека билатералните спорови не треба да го попречуваат пристапниот процес. Но во момент кога треба да се создаде заедничка политичка иницијатива, ефектот од овие пораки е многу помал од очекуваниот.
Токму затоа Македонија би требало да премине од дипломатија на поединечни средби кон организирање поширока коалиција на земји членки што се залагаат за предвидлив пристапен процес. Словачка, Чешка и Австрија би можеле да бидат важна почетна точка, потоа да се вклучат и други држави што сметаат дека проширувањето треба да се заснова врз утврдени критериуми, а не врз постојано отворање нови политички пречки.
Тоа во никој случај не би значело создавање блок против Бугарија, туку заедничко застапување на принципот дека билатералните несогласувања не треба да ја потиснуваат суштината на пристапниот процес. Македонија треба да бара пријателските земји да ја отворат оваа тема во Советот на ЕУ, да иницираат заеднички документи и да предложат конкретни чекори за поголема предвидливост во преговорите.
Доколку повеќе земји членки настапат со усогласена позиција, многу потешко би било прашањето да се сведе само на спор меѓу Скопје и Софија. Наместо тоа, би се отворила поширока европска дебата за кредибилитетот на политиката на проширување и за тоа дали Унијата може да гарантира еднакви правила за сите кандидати.
Не се бара посебен третман, туку предвидлив процес
Втората можност е поддршката од пријателските земји да се насочи кон конкретни институционални решенија. Бланар самиот посочи дека Словачка предложила одредени постапки што бараат едногласност да се поврзат заедно, со цел да се намалат непотребните одложувања и блокади. Тоа покажува дека постои простор за разговор за начинот на кој се одвива пристапниот процес, без да се напуштат правилата утврдени со европските договори.
Македонија треба да го искористи овој момент за да побара поголема јасност во односот меѓу исполнувањето на условите и напредокот кон членство. Тука не станува збор за барање да ѝ се простат реформските слабости или да добие привилегии што другите кандидати ги немаат, туку за тоа да не се менуваат политичките очекувања секогаш кога ќе се приближи моментот за следниот чекор.
По решавањето на спорот со Грција и промената на името, македонските граѓани очекуваа дека ќе се отвори патот кон членство, но наместо тоа, следуваше ново условување поврзано со спорот со Бугарија. Затоа денешните уверувања за поддршка, колку и да се добронамерни, не се доволни сами по себе да ја вратат довербата во процесот.
Пријателските земји би можеле да помогнат со заедничко инсистирање на јасни критериуми, предвидливи чекори и политичка одговорност за исполнување на преземените обврски. Секако, тоа не може да ја отстрани потребата од согласност на земјите членки за клучните одлуки, но може да го зголеми политичкиот притисок врз оние што го попречуваат процесот од причини што не се поврзани со реформските резултати.
Македонската дипломатија мора да преземе иницијатива
Поранешни дипломати не ја гледаат одговорноста за ваквите состојби само кај европските пријатели туку сметаат дека земјава морала да изгради цврсти сојузништва за да може вербалната поддршка да се капитализира и во пракса.
– Македонија треба да покаже дека знае што сака да постигне со нивната поддршка и да понуди јасен план за заедничко дејствување. Не е доволно да се организираат средби, да се разменуваат уверувања и да се објавуваат соопштенија во кои се повторува определбата за членство. Потребно е секоја таква средба да заврши со конкретни договори за следните дипломатски чекори. Тоа може да подразбира редовни консултации со групата пријателски држави, заедничко отворање на македонското прашање во европските институции, координација пред клучните состаноци на Советот на ЕУ и заедничко барање решенија за билатералните блокади. Паралелно, Македонија треба да ја продлабочува економската соработка со овие земји, да привлекува инвестиции и да создава пошироки интереси за нејзино побрзо европско интегрирање – велат дипломатите, повеќето во пензија.
Во таа смисла, според нив, посетата на Бланар нуди можност за пошироко партнерство, а не само за потврда на политичката блискост.
– Словачка има искуство со пристапниот процес, силна автомобилска индустрија и интерес за продлабочување на економските односи со Македонија. Ако политичката поддршка се поврзе со конкретни економски и дипломатски иницијативи, тогаш таа може да добие многу поголема тежина. На крајот, прашањето не е колку земји ќе изјават дека ја поддржуваат Македонија, туку колку од нив ќе бидат подготвени да ја застапуваат таа позиција и кога таа ќе бара политички напор во рамките на Унијата. Пријателството е важно, но во меѓународните односи ја покажува вистинската вредност тогаш кога ќе се претвори во конкретно дејствување. Македонија не треба да се откаже од барањето за еднаков третман и предвидлив пристапен процес, но треба да престане да ја мери дипломатската успешност само според бројот на добиени пораки на поддршка. Нејзината цел треба да биде да создаде група сојузници што ќе имаат јасна агенда, ќе дејствуваат координирано и ќе бараат конкретни резултати. Зашто, ако пријателските земји навистина сметаат дека Македонија се соочува со двојни стандарди, тогаш следниот чекор е да покажат дека се подготвени да се борат против нив и во европските институции. На Македонија не ѝ требаат само пријатели што ќе ѝ кажат дека е во право, туку сојузници што ќе помогнат тоа да се претвори во политички резултат – заклучуваат нашите соговорници.
