ПО РЕЧИСИ ДВЕ ДЕЦЕНИИ, ПРАВДАТА ГО СТИГНА БЕЗЗАКОНИЕТО НА ПРЕИМЕНУВАЊЕ НА ИНФРАСТРУКТУРНИТЕ ОБЈЕКТИ ВО ТЕТОВО
- Уставниот суд деновиве испрати уште една силна порака! Ниту една политичка одлука не може да биде над Уставот и над законите на државата!
- Доколку Македонија сака да стане навистина функционална европска држава, тогаш почитувањето на Уставот, законите и и нституционалните процедури мора да биде нејзина основна системска арматура. Без тоа нема доверба во институциите, нема правна сигурност, нема стабилен демократски поредок
Одлуката на Уставниот суд да ја укине одлуката на Советот на Општина Тетово од 24 април 2007 година претставува еден од најзначајните примери во последните години дека правната држава во Македонија сѐ уште има институционален капацитет да ги исправи неправдите и незаконитостите, без оглед колку време поминало од нивното донесување.
Со мнозинство гласови, уставните судии ја укинаа одлуката со која пред речиси две децении беа преименувани улици, плоштади, мостови и други инфраструктурни објекти во Тетово. Судот оцени дека при нејзиното донесување не биле почитувани законските процедури и уставните норми, со што уште еднаш потврди дека владеењето на правото не смее да биде предмет на политички компромиси.
Правдината не застарува кога станува збор за неправдина
Иницијативата поднесена од Општинската организација на Сојузот на борците од Народноослободителната и антифашистичка војна на Македонија од 1941 до 1945 година и граѓаните продолжувачи на идеалите на антифашизмот од Тетово беше заснована врз сериозни правни аргументи. Подносителите укажаа дека одлуката од 2007 година била донесена без претходна согласност од Владата, што претставувало законски услов за нејзино валидно усвојување.
Дополнително, беше посочено дека некои од новоутврдените називи на улиците биле формулирани на странски јазик, но испишани со кирилско писмо, што било спротивно на уставните и законските одредби за употребата на македонскиот јазик и неговото кирилско писмо во официјалната комуникација.
Со својата одлука Судот практично потврди дека процедурите не се формалност, туку суштински механизам за заштита на законитоста.
Никој не е над Уставот
Особено е значајно тоа што Уставниот суд не подлегна на политички, историски или етнички толкувања на прашањето, туку се задржа исклучиво на правните факти.
Во демократските држави не е пресудно дали некоја одлука е популарна или непопуларна, туку дали е донесена во согласност со Уставот и законите. Токму затоа оваа одлука има пошироко значење од самото прашање за имињата на улиците во Тетово.
Таа испраќа јасна порака до сите институции – од локалната самоуправа до централната власт – дека законите мора да се почитуваат и дека секое нивно прекршување може да биде санкционирано, без оглед на политичката поддршка што во одреден момент ја имало таквото решение.
Почит кон антифашистичкото наследство
Одлуката има и силна симболична димензија. Во 2007 година беа променети имињата на улици што го носеа името на личности и симболи поврзани со Народноослободителната и антифашистичката борба, меѓу кои Иво Рибар Лола, 29 Ноември, Радован Цониќ, ЈНА и други.
Без да навлегува во историски оценки, Судот индиректно потсети дека институциите се должни да постапуваат во согласност со уставниот поредок, кој своите темели ги вградува токму во одлуките на АСНОМ и антифашистичката традиција на современата македонска држава.
Почитувањето на тие темели не е прашање на дневна политика, туку на институционален континуитет и државна одговорност.
Владеењето на правото како предуслов за функционална Македонија
Македонија со години се соочува со критики дека законите се применуваат селективно, а институциите не секогаш имаат сила да се спротивстават на политичкиот притисок. Токму затоа ваквите одлуки на Уставниот суд имаат особена тежина.
Тие покажуваат дека правната држава не е апстрактен поим, туку конкретен систем во кој Уставот е највисок правен акт, а законите важат еднакво за сите.
Доколку Македонија сака да стане навистина функционална европска држава, тогаш почитувањето на Уставот, законите и институционалните процедури мора да биде нејзина основна системска арматура. Без тоа нема доверба во институциите, нема правна сигурност, нема стабилен демократски поредок.
Од таа перспектива, одлуката на Уставниот суд во случајот со Тетово е многу повеќе од спор околу имиња на улици. Таа претставува победа на правото над политичката самоволност, победа на институциите над импровизацијата и потсетник дека државата може да функционира само кога сите – без исклучок – се потчинети на Уставот и законите.
Токму затоа оваа одлука заслужува да биде поздравена како значаен чекор кон враќање на правната сигурност, владеењето на правото и довербата во институциите на Република Македонија.
