Предупредувачки извештај на Европскиот суд на ревизори
- Ревизорите предупредуваат дека самото зголемување на воените трошоци нема да биде доволно за да се постигне целта за 2030 година. Поголемите инвестиции мора да бидат придружени со подобра координација меѓу земјите членки и појасно дефинирање на заедничките одбранбени приоритети
Целта на Европската Унија за постигнување целосна одбранбена подготвеност до 2030 година ќе биде тешко остварлива, предупреди Европскиот суд на ревизори во новиот преглед на европската одбранбена политика. Иако ЕУ значително ги зголеми своите трошоци за вооружување во последните години и започна серија нови одбранбени програми, ревизорите предупредуваат дека остануваат големи празнини.
Проблемот не е само количеството пари. Европската одбрана останува фрагментирана низ земјите членки, одбранбената индустрија нема производствен капацитет за брзо зголемување на испораките, а Унијата останува зависна од доставувачи надвор од ЕУ во голем број клучни области.
Повеќе пари не значи автоматски поголема подготвеност
Либералната доктрина на Брисел и елементите на европската милитаризација, како и последователната војна во Украина, целосно го промени безбедносниот пејзаж во Европа. Земјите членки динамично ги зголемуваа и сѐ уште продолжуваат да ги зголемуваат своите буџети за одбрана, ги обновуваат резервите и инвестираат во нова воена опрема, додека ЕУ лансираше и нови инструменти за зголемување на производството, заедничка набавка и за зајакнување на наменската воена индустрија.
Сепак, ревизорите предупредуваат дека самото зголемување на трошоците нема да биде доволно за да се постигне целта за 2030 година. Поголемите инвестиции мора да бидат придружени со подобра координација меѓу земјите членки и појасно дефинирање на заедничките одбранбени приоритети.
Посебен проблем е фрагментацијата на европскиот пазар на оружје. Државите често развиваат и набавуваат системи одделно, што ја попречува стандардизацијата, ги зголемува трошоците и ја намалува ефикасноста на заедничкиот бриселски проект.
Индустријата за оружје сака да влезе во кондиција и значително да го зголеми своето производство
ЕУ се обидува да го зголеми производствениот капацитет и да ги охрабри земјите заеднички да набавуваат повеќе опрема од европските производители. А
клучно прашање за Брисел е дали европската индустрија може доволно брзо да произведе количество оружје, муниција и друга опрема што им се потребни на земјите членки, бидејќи војната во Украина покажа колку брзо интензивниот конфликт може да ги исцрпи постојните резерви.
Ревизорите предупредуваат дека способноста на индустријата да одговори на порастот на побарувачката ќе биде еден од клучните фактори за постигнување на посакуваната подготвеност на Брисел до 2030 година.
Зависност од доставувачи надвор од ЕУ
Дополнителен проблем за Брисел е големата зависност на европските земји од воена опрема произведена надвор од ЕУ. По почетокот на војната во Украина, земјите мораа брзо да ги пополнат своите празнини, поради што голем дел од набавките се насочени кон странски производители.
Ваквите купувања можат брзо да ги пополнат постојните празнини, но не го решаваат долгорочниот проблем со европскиот производствен капацитет. Во исто време, тие го отежнуваат постигнувањето на целта за зајакнување на стратешката автономија на Европа и способноста на Унијата да управува со сопствените производствени синџири во криза.
Сè посложен систем на воените програми
Европскиот суд на ревизори, исто така, предупредува на растечкиот број на различни програми и извори на финансирање на воениот аспект на политиките на ЕУ. Дел од парите доаѓаат од буџетот на ЕУ, дел преку други европски инструменти, а најголемиот дел од трошоците за одбрана сè уште остануваат во рацете на земјите членки.
Ова ја прави координацијата комплексна и постои ризик одредени инвестиции да се преклопуваат, додека одредени клучни капацитети остануваат недоволно развиени.
Ревизорите, исто така, ја нагласуваат потребата од соодветен надзор врз постојано растечките износи наменети за одбрана. Ненадејното зголемување на финансирањето мора да биде придружено со систем што може да утврди дали инвестициите всушност испорачуваат нови воени капацитети.
Затоа, заклучокот на Европскиот суд на ревизори е дека ЕУ значително ги засили своите воени активности во последните години, но постигнувањето подготвеност за одбрана до 2030 година останува голем предизвик. С.Т.
Европејците сакаат да се вооружат, а пари ќе алоцираат од здравството, социјалата или ќе воведат нови даноци…
Како до 3,5 отсто од БДП за вооружување?
- Подетален поглед на финансиите на најголемите воени сили во Европа покажува дека повеќе држави, вклучувајќи ги Велика Британија и Франција, не се очекува да ја достигнат целта поставена од НАТО за вложување 3,5 отсто од БДП во вооружување
Европа брза да го исполни едногодишниот договор на НАТО за зголемување на трошоците за одбрана на 3,5 отсто од БДП (плус уште 1,5 отсто за безбедносна инфраструктура) до 2035 година, при што голем дел од овие пари ќе бидат наменети за нова опрема, од ракети до беспилотни летала, тенкови и воени бродови, пишува „Економист“. Европските членки на НАТО ги обновуваат своите вооружени сили со цел да бидат способни да се спротивстават на потенцијален напад без американска поддршка.
Пред една деценија, фабриката „Хаглундс“, во сопственост на „БАЕ системс“, најголемата британска фирма за оружје, ги намалуваше трошоците за да опстане. А денес го проширува својот капацитет пет или шест пати за да ги исполни зголемените нарачки. Приходите се зголемија од 211 милиони долари во 2018 година на 1,1 милијарда долари во 2025 година и се движат кон повеќе од две милијарди долари годишно, вели генералниот директор на компанијата, Томи Густафсон-Раск, додека бројот на вработени се зголемил повеќе од трипати од 2021 година, на околу 2.600 работници.
Но постои и отпор кон бранот на вооружување, за што сведочат неодамнешните демонстрации во Брисел, каде што илјадници маршираа под слоганот „благосостојба, а не војување“. Минатата година во Италија синдикатите излегоа на улица со околу 500.000 луѓе во знак на протест против повисоките трошоци за одбрана. За Европа да добие поспособни вооружени сили ќе ѝ требаат поголемо јавно задолжување, повисоки даноци, намалување на општествените трошоци или комбинација од сите три.
Недостижни европски цели од една страна, незадоволство од Вашингтон од друга страна
Сепак, подетален поглед на финансиите на најголемите воени сили во Европа покажува дека повеќе држави, вклучувајќи ги Велика Британија и Франција, не се очекува да ја достигнат целта од 3,5 отсто. Доналд Трамп и министерот за одбрана Пит Хегсет ги гледаат европските членки на НАТО како „ограбувачи“ што ги злоупотребуваат безбедносните гаранции на Америка, додека им даваат на своите граѓани дарежливи бенефиции и долги одмори. На 3 јули, Трамп на социјалните мрежи објави графикон на кој се гледа дека американските трошоци за одбрана се повисоки од оние на неколку членки на НАТО, при што искоментира: „Смешно е САД да продолжат по овој едностран пат“.
Целта за трошоци од 3,5 отсто е со намера да го задржи Трамп на располагање. За да се разбере зошто многу европски земји можеби не успеваат да го исполнат ветувањето, тие треба да се поделат во три групи.
Земјите што ја достигнале целта или се на добар пат да го сторат тоа наскоро се главно оние што се чувствуваат најзагрозени од Русија, како што се балтичките земји и Полска. Ова често вклучува тешки избори. Литванија воведува нов данок на „безбедносен придонес“. Финска ги намалува трошоците за здравствена заштита. Вкупно, 11 европски земји финансираат барем половина од нивното зголемување на трошоците за одбрана со зголемување на даноците или намалување на трошоците, смета рејтинг-агенцијата „Фич“.
Ова е генерално полесно во земјите на првата линија, каде што повеќето луѓе поддржуваат намалување на социјалните трошоци за финансирање на одбраната, според анкетите на аналитичкиот центар Европскиот совет за надворешни односи. Другите земји што се движат кон исполнување на целта имаат многу простор за позајмување, како што се Данска, Шведска и пред сè Германија, која има цел да достигне 3,7 отсто до 2030 година. Нивниот низок јавен долг им овозможува на политичарите засега да избегнуваат избор помеѓу оружјето и други вложувања.
Друга група земји се оние што имаат намера да ја постигнат целта, но имаат малку простор за позајмување и ниска поддршка за повисоки даноци или намалување на социјалната помош. За жал, ова ги вклучува и двете нуклеарни сили на Европа, Велика Британија и Франција. Велика Британија е во толку тешка ситуација што минатиот месец министерот за одбрана Џон Хили поднесе оставка поради скржавото планирано зголемување на неговиот буџет. Понатамошните расправии доведоа до мало зголемување од 0,1 отсто од БДП до 2030 година, за вкупно 2,7 отсто. Аналитичарите се сомневаат дека Велика Британија ќе достигне 3,5 отсто до 2035 година. Франција планира да ги зголеми трошоците за одбрана на само 2,5 отсто од БДП до 2030 година. Дури и ова ќе бара „значајни компромиси“ во повисоки даноци или намалување на буџетот во други области, според Францускиот суд на ревизори.
А во третата група се „рамнодушните“. Шпанија успеа да се изземе, велејќи дека ќе ги ограничи трошоците на 2,1 отсто од БДП. Други земји, како што е Португалија, се колнат дека ќе ја достигнат целта, но речиси и да не вложија никаков напор за тоа. Италија излезе со свое креативно решение, известувајќи за зголемување од 39 отсто на трошоците за да достигне два отсто од БДП минатата година. Но вистинското зголемување на трошоците беше само седум отсто; остатокот беше сметководствена измама.
Голем број фактори го попречуваат вложувањето во вооружување
Земјите што нема да достигнат три отсто до 2030 година ќе имаат уште поголем предизвик за совладување до 2035 година. Многумина може да го одложат спроведувањето на обврските до последните неколку години, како на пример кога НАТО постави насока од два отсто на самитот во 2014 година, предупредува Фенела Мекгерти од британскиот аналитички центар Меѓународниот институт за стратешки студии. Резултирачкиот скок на трошењето ги принуди сојузниците да се натпреваруваат едни против други за ограничена опрема, зголемувајќи ги цените и времето на чекање.
Во повеќе земји постојат политички движења што се спротивставуваат на трошењето за вооружување од социјални причини или кои не ја сметаат Русија за закана. Фискалната страна исто така ќе биде тешка: земјите што позајмуваат за буџети за одбрана, како што е Германија, ќе се борат да ги одржат бидејќи се зголемуваат каматните плаќања и трошоците за нивното стареечко население.
Проблемот не е само што земјите може да не ги исполнат целите туку и што несоодветно ги користат парите. Премногу трошење на сопствените индустрии води до фрагментација. Европа управува со 12 вида тенкови и произведува пет различни хаубици, во споредба со по еден модел од секое оружје во Америка. Минатиот месец Германија откажа програма за бродоградба од 10 милијарди евра бидејќи доцнеше, а трошоците се зголемија. Даночните обврзници имаат причина да бидат бесни, бидејќи потрошија 2,3 милијарди евра на фрегати што морнарицата никогаш нема да ги добие.
Земјите треба да размислат што се купува со тие пари и дали се обезбедуваат капацитетите (како што се оклопни бригади) што му ги ветија на НАТО. Многу од овие цели се во тајност, со добра причина, но мало кревање на превезот би ја зголемило одговорноста додека најинтензивните буџетски борби допрва треба да дојдат. С.Т.
